UYGUN HIJYEN SARTLARINDA HAZIRLANMAMIS,UYGUN SARTLARDA GEREKTIGI GIBI PISIRILMEMIS /SAKLANMAMIS VE/VEYA SAGLIKLI INSANLAR TARAFINDAN HAZIRLANMAMIS YIYECEKLER TEHLIKELI GIDA ZEHIRLENMELERINE YOL ACAR

EN BUYUK RISK GRUBU ISE BAGISIKLIK SISTEMI DAHA TAM GELISMEMIS OLAN BEBEKLER,COCUKLAR,VE DE HAMILELER VE YASLILAR,KRONIK HASTALIKLARI OLANLARDIR.

Bulasikli,bakteri,virus vs bulasmis ve bozulmaga baslamis yiyecekler ABD de 75 milyon kisiyi etkilemektedir ve sebebi de toksinler /zehirler,parazitler,virusler ve ozellikle de bakterilerdir-buna salmonella,E.koli ve staphylococcus dahildir. Cocuklarin bagisiklik sistemi tam gelismemistir ve ciddi komplikasyonlar icin yuksek risk grubundadirlar aynen hamileler ve yaslilar gibi.Fakat basit onlemler alarak ailenizin emniyette olmasini saglayabilirsiniz.

Yiyecek zehirlenmeleri bulasikli/kotu ,az pismis, iyi saklanmamis yiyecegi yedikten sonra bir saatle 3 gun arasinda herhangi bir zamanda gorulebilir.Iste size kirmizi bayrakli isaretleri;

DURUM	NE OLABILIR?	NE YAPMALI?
Piknikten birkac saat sonra 9 yasindaki cocugunuz kusmaga basladi.	Staphylococcus aureus	Cocugunuzu yatirin dinlensin; ve cok bol su verin surekli. Ona hem de vucuttaki kurumayi onleyecek her ulkede sivi siselerde satilan vucutta tehlikeli susuzlugu onleyecek sividan da verin bol bol. (ABD de Pedialyte-Turkiye’de malesef hazir sivi olarak hala yok;tozu var paketlerde-eczanelere sorun)Bu sivi ilk kusma,ilk ishalden itibaren surekli verilerek olumler onlenebilir.Ama cocugunuzun atesi 101.5 F/38.6 C yi gecerse veya ictigi suyu/siviyi midesinde tutamiyorsa, kusuyorsa cocuk doktorunuzu arayin derhal.Veya en yakin bebek/cocuk hastahanesine goturun.
6 aylik bebeginiz karin agrisina benzer belirtiler gosteriyor veya ishali var.	Salmonella	Bebeginize cok fazla miktarda surekli su verin ve doktorunuzu arayin.Cunku yiyecek/gida zehirlenmesi daha buyukce cocuklara gore ,bebeklerde cok daha tehlikelidir; eger iki defadan daha fazla kustuysa veya iki defadan daha fazla ishal diskilamasi olduysa derhal doktora goturun; ozellikle de vucutta susuzluk= dehaydrasyon belirtileri gostermekteyse-bunlar kuru agiz, hizli kalp atislari veya idrarda azalmadir.
Fast food hamburgeri yedikten bir gun sonra, 6 yasindaki cocugunuzda asiri kanli ishal basladi.	E.Kolisi 0157;H7, shigella veya salmonella	Cocugunuzu derhal ve acilen doktoruna goturun;cocugun diskisindan ornek alarak test yapip cocugunuzu neyin hasta ettigini anlayabilir doktor.Kanli diyare=ishal cok ciddi bir enfeksiyonun belirtisidir. Cocugunuza ishali kesiici ilac vermeyin; cunku bu cocugu daha da hasta eder.
11 aylik bebeginiz hareketsiz ve cok halsiz gorunuyor-olu gibi yatiyor.	Botulizm	Botulizm gelismis ulkelerde enderdir ama derhal gerektigi gibi tedavi edilmezse olum oranlari yuksektir.Eger ozellikle de cocugunuz bal yemisse,derhal hastahaneye, doktoruna goturun.Bal bebeklerde botulizme sebep olan en buyuk nedendir.(12 AYDAN KUCUK COCUKLARA BAL VERMEYINIZ) Tedavi edilmezse. botulizm felclere veya solunum yollari fonksiyonlarinin aniden durmasina yol acabilir.

HERSEYI DOGRU VE GEREKTIGI GIBI IC ISIYA ULASANA KADAR PISIRIN!

Cok ucuza satilan mutfak cep isi termometresi kullanarak etlerin ve tavuklarin mutlaka gerekli ic isilarina ulasilarak pisirildiklerinden emin olunuz.hastalik riskini azaltmak icin su bilgileri aynen uygulayin;

	STEKLER/KIRMIZI ETLER	KIYMALAR/KIYMADAN YAPILMIS SEYLER	DOMUZ ETI	TAVUK,HINDI VS
KAC DERECEYE KADAR PISIRILMELI?	Medium rare/arta ama az pismis etin ic isisi 145F/63 C dir. Orta pismis/ medium icin 160 F=71.2 C dereye kadar pisirin.Bu dereceyi etin en kalin yerine saplayarak kontrol edilmelidir.	Ic isisi 160 F/71.2 dereceye ulasmalidir mutlaka.	Herzaman mutlaka orta pismis icin 160 F/71C derece, orta ve iyi pismis icin de 170 F/77 C derecey kadar pisirilmelidir.Etin en kalin yerinin ic isisi bu dereceye ulasinca pisirilmesine son verin.	Butun tavuk vs pisiriyorsaniz,en kalin yerindeki ic isisi mutlaka 180 F/83C; gogus kismini pisiriyorsaniz 170 F/77 C, ayaklar gibi koyu renkli tavuk,hindi eti pisiriyorsaniz etin ic isisi 180 F/83 C dereye ulasmalidir mutlaka
ET PISTIGINDE NASIL GORUNMELI?	Orta ve az /medium rare pismis, ve de orta/medium derecede pismis etin ortasi pembecedir; Etin disi ise koyu renklidir ve akan suyu asla pembe degildir; pismis et sivisi rengindedir.	Koftenin,burgerin ortasi asla pembe olmamalidir;akan ,damlayan suyu da asla pembe olmamali;renksiz pismis et suyu renginde olmalidir.	Etin en kalin kismina catalla batirildiginda,akan suyu asla pembe olmamalidir.	Catalla et kontrol edildiginde.akan suyu asla pembe olmamalidir;pismis et suyu remginde olmalidir.

MUTFAKTA HAYATI IPUCLARI;

• Tum ailenizin,cocuklar ve siz dahil ellerinizi ilik,sabunla en az 20 saniye kadar uzun uzun ovalayarak,her yiyecek hazirlamadan once ve sonra yikadiginizdan emin olun.
• Eger tezgaha,tabaga,masaya vs cig et,cig yumurta koyduysaniz,ayni yere asla oteki yiyecekleri koymayin.Asla birbirlerine degmemelidirler!
• Eger derin dondurucudan cikartip buzdolabinda et,tavuk,balik cozecekseniz, bunlari derince bir kaba koyun ve buzdolabinin en alt katina koyun ki akacak sulari oteki yiyeceklere asla degmesin.Bu yiyecekleri acikta,odada tezgahta da eritmeyin;ilik,sicak isislar bakteri cogalmasini hizlandirir!
• Meyve ve sebzeleri ilik ve akar su altinda tek tek yikayin ve gozle gorunur herseyden temizlenmesine gayret edin;gerekiyorsa sadece bu is icin firca kullanin.
• Tezgahlarinizin ustunu ilik su+deterjanla veya daha da iyisi 4 litre ilik su+2 yemek kasigi camasir suyu konmus suyla ozel bu is icin ayrilmis mutfak bezinizle sik sik silin.Bu camasir sulu suyu 2 saat sureyle kullanabilirsiniz;her 2 saatte bir yenileyin .
• Et,tavuk kestiginiz et tahtalarini,plastik tahtalari da ya kaynar suyla yikamak uzere bulasik makinasina koyun veya elde yikanacaksa once sicak su+deterjanla yikayin ;sonra bunu yikadiginiz sungerle birlikte , hazirlanmis 4 litre ilik su+4-5 yemek kasigi has camasir suyu konmus bir derin legene,kaba vs yatirin (sungeri de icine atin) ve 30 dakika bekletin;alin;akan su altinda durulayin bol su ile ve kurumaga terk edin.Cig et,tavuk ,hindi vs kesiminde,pisirilmesinde,evlerde ve tum isyerlerindeki mutfaklarda bu onemli hijyen kurallari gelismis ulkelerde ogretilmektedir; kanunlarla da kontrol edilmektedir.
• Mutfaklarinizda kullandiginiz el,mutfak bezleini,hevlulari hergun camasir makinasina atin;ve yenisini kullanin.
• Mutfaklarda kullandiginiz tum singer ve bulasik fircalarini,varsa minik mutfak bezleri mutlaka camasir sulu suda hergun ,gunasiri dezenfekte ediniz;eski sungerlerin de yeni gibi oldugunu da goreceksiniz- 4 litre ilik suya 3-4 yemek kasigi hakiki ,bahar kokusu vs eklenmemis,has camasir suyu koyun ve sungerleri ,varsa el bezleri,fircalari icine atin ve 5-10 dakika,isterseniz bir gece bekletin.

EN COK ZEHIRLENMELERE SEBEP OLAN YIYECEKLER;

HALKTA SIKCA GIDA ZEHIRLENMELERINE SEBEP OLAN GIDALAR,YIYECEKLER ABD‘ DE SUNLARDIR;(siz de kendi ulkemizdeki yanlis ve carpik uygulamalari inceleyin ve siralayin;halka ogretin;engelleyin;yemeyin);

• Cig yumurta kullanilarak yapilmis hersey ve/veya az pisirilmis yumurtalar-rafadan, beyazi ve sarisi tam pismemis vs
• Evde yapilmis mayonezle karistirilmis salatalar-evde yapilmis mayonezin omru 1-2 gundur buzdolabinda!!!
• Cig meyveler,cig sebzeler, cig ve iyi pismemis etler veya cig tavuk,hindi
• Karides,midye,istiridyeler,herturlu kabuklular
• Taze ve bekletilmis elma sulari dahil ,paketlenmis,en onemlisi pastorize edilmemis herturlu meyve suyu
• Alfa alfa dahil tum tohumlardan uretilerek minik minik yeni yesertilmis cesitli yesilliklerin sagliga faydali zihniyeti ile salata vs icin satilanlari
• Pastorize edilmemis sut ve peynirler,sut urunleri
• Evlerde yapilmis ev konserveleri
• Sarkuterilerde satilan soguk,dilimlenmis herturlu pismis hazir yenebilen sandoviclik vs etler ve sosisler

HAMILELIKTE ALARM

LISTERIOSIS – hamile kadinlari ,oteki yetiskinlere gore 20 defa daha fazla etkileyen bir cins yiyecek/gida zehirlenmesidir ve de erken dogumlara,dusuklere,olu dogumlara sebep olabilir eger tedavi edilmezse.Eger yedikten sonra 12 saatten daha uzun sureyle gribe benzer semptomlariniz varsa,ates,kusma,ishal,veya kas agrilari varsa, jinekologunuzu arayin.

Listeriosise sebep olan bakteri beyaz peynir,Brie,Camembert,mavi rokfor peyniri, gibi tum yumusak peynirlerde ve sarkuteride satilan,soguk dilimlenen ve yenmege hazir tum sandoviclik vs soguk etlerde,pastorize edilmemis sutte ve peynirlerde (koylerde,Pazar yerlerinde ,semt pazarlarinda satilanlarin tumu!!!) ,patelerde ve oteki surulebilen et urunlerinde gorulmektedir.Eger hamileyseniz,bu yiyeceklerin tumunden uzak durun.

Bazi baliklarda yuksek seviyede civa/mercury gorulebilir bu da dogmamis bebegin sinir sistemini hasarlar.Kopek baligi,kilic baligi,mermer baligi,king uskumru cinsleri gibi baliklari hic yemeyiniz.(okyanusdakiler bunlar-siz ulkemizde Akdeniz,Ege,Karadeniz’de yakalanan ve yenenleri arastirin ve aciklayin halka-deniz,cevre kirllilikleri de ,atiklar ,Italya’dan gemilerle getirilip Karadeniz’e atilan nukleer atiklar ayri bir konudur tabii ).Somon,alabalik gibi tatli su baliklari da civali vs olabilir ve bu nedenle ABD de yasayanlara mahalli saglik departmanlarindaki bilgilere ulasmalari istenir.Bizde de Saglik Bakanligina mesajla sorunuz. www.saglik.gov.tr

Oteki ilgili sayfalarim

www.ruki.org/gidazehirlenmeleri.htm

www.ruki.org/dez.htm

http://www.ruki.org/Cocukishali.htm

www.ruki.org/dogrubeslenmek.htm

http://www.ruki.org/SUDEZENFEKTE.htm

http://www.ruki.org/CocukDiyare.htm

www.ruki.org Ana sayfamdir.Lutfen sik sik ugrayin. 11.Temmuz.2002

ruki@ruki.org bana ulasabilirsiniz!