MANIK DEPRESYON YANI BIPOLAR HASTASI VE AILELERINE, SEVENLERINE AYRILMISTIR BU KOSE

 

RUKI’NIN BIPOLAR BILGILENME, SEVGI VE DAYANISMA KOSESINE HOS GELDINIZ!

 

AMACIM SIZIN VE SIZI SEVENLERIN,AILENIZIN YASAMLARINIZI KOLAYLASTIRMAK,BILGILENMENIZE VE YASAMLARINIZDA DAHA URETICI OLABILMENIZE, KALITELI YASAMLAR SUREBILMENIZE YARDIMCI OLMAK.

 

PAYLASMAK, DAYANISMAK,YARDIMLASMAK.

 

MANIK DEPRESYON=BIPOLAR HASTALIGI NEDIR?

BIPOLAR YANI MANIK DEPRESIF MIYIM ACABA?

BU HASTALIGI TANIYALIM

 

 

Bipolar karakter, sahsiyet, kisilik hatasi, eksikligi, zayifligi asla degildir; bu hastalikta kiside asiri inis cikisli ruh hali-modlar, dusunce,enerji ve davranislarinda asiri degisiklikler gorulmektedir. Tedavi olup basarili yasamlar surebilirsiniz; nasil diyabet hastalari omur boyu diyabeti kontrolleri altina almak icin bilgilenmek ve tedavi olmak zorundaysa, bu hastalik icin de en onemli sey cok iyi bilgilenmek, yardimlasmak, dayanismak, yardimlasmak ve mutlaka bu konuda uzman olan psikologa+ psikiyatriste tedavi olmaktir. Bu bilgilenme zincirine sizi sevenler, ailemiz, saglik profosyonelleri, kanun yapicilar, uygulayicilar ve toplum da, 70 milyon herkes de katilmak ve anlamak, yardim etmek zorundadir. Gelismis toplumlarda bu gercekleri ilkokul cocuklari bile biliyor…

 

ZAMAN AYIRIN; OKUYUN; DINLEYIN; ANLAYIN; VE MUTLAKA DA YARDIM EDIN!!!

 

·         BIPOLAR HASTALARI TOPLUMLARDA % 1-3 ARASINDA GORULMEKTE IMIS ISTATISTIKLERE GORE. BAZI TOPLUMLARDA BU YUZDELERIN COK DAHA FAZLA OLDUGU ARASTIRMALARLA KANITLANMISTIR.

·         TURKIYE’DE BIPOLARLI HASTAMIZ 700.000- 2.100.000 ARASINDADIR EN AZ.

·         BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLER SONUCUNDA GORULUR. BUNLAR HASTA OLAN, ACI CEKEN KISININ KENDI SUCU DEGILDIR.BU HASTALIKLARIN SEBEBI DE  “ZAYIF”  VEYA “ DENGESIZ KISILIK” DE DEGILDIR.MOD DEGISIKLIKLERI HASTALIKLARI TEDAVI EDILEBILEN TIBBI HASTALIKLARDIR VE BU INSANLARIN COGUNA DA YARDIMCI OLABILEN BELLI OZEL ILACLAR VARDIR.

 

·         Hala bu beyindeki kimyevi denge bozuklugundan kaynaklanan ve tum dunyada boyle oldugu ispatlanmis,kabullenilmis,kanunlarla da boyle oldugu onaylanmis, fiziksel olan bu FIZIKSEL BEYIN hastaliklarimiza-depresyonlar,manik depresyon, OKD, sizofreni ve otekilere- israrla “ruh hastaligi” diyenleri de cagdisi ilan edin artik. Kendimizi yenileyelim.Bilgilenelim.BEYIN HASTALIGI.BEYINDE KIMYEVI MADDELERIN DENGELERININ BOZULMASI SONUCUNDA YASADIGIMIZ HASTALIKLARDIR BUNLAR VE HEPSI.

 

·         BU UZUN YOLCULUKTA BILGILENMEK VE SARTSIZ SEVGI,ONYARGISIZ DESTEK VE ERKEN TESHIS VE ERKEN SUREKLI TEDAVI COK ONEMLIDIR;HASTANIN HAYATINDAKI YASAM KALITESINI OLUSTURAN EN DEGERLI SEYLERDIR.

 

·         http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI http://www.ndmda.org/  http://www.medifocus.com/zps002.php?assoc=pendulum.org 

 

·         COCUK VE GENCLERDE MANIK DEPRESYON=BIPOLAR http://www.aacap.org/publications/factsfam/bipolar.htm http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=13107 cocukta ve gencte bipolar http://www.aacap.org/publications/factsFam/BIPOLAR.HTM http://www.schizophrenia.com/sznews/archives/000695.html ;HASTA COCUKLARIN SUC ISLER HALE GETIRILMELERI http://www.psychiatrictimes.com/p000201a.html 

 

·         http://www.rcpsych.ac.uk/info/help/manicdep/index.htm iki uclu/IKI KUTUPLU hastalik da denen /bipolar hastaliktaki ayilari taniyin;biri daglarin tepelerinde geziniyor;oteki depresyonda ; http://www.rcpsych.ac.uk/info/bipdis.htm Ingiliz Kraliyet Psikiyari Kolejinden Bipolar webi;otekiler http://www.rcpsych.ac.uk/info/index.htm diger beyin/psikiyatrik hastaliklarimiz. http://www.rcpsych.ac.uk/sitemap.htm

 

·         http://www.nimh.nih.gov/publicat/manic.cfm UCLARA EKSTREMLERE GITMEK, BIPOLAR NEDIR http://www.nimh.nih.gov/healthinformation/bipolarmenu.cfm  http://www.nimh.nih.gov/

 

·         ANLAMAK  http://www.aacap.org/publications/factsfam/84.htm http://www.mind.org.uk/Information/Booklets/Understanding/Understanding+manic+depression.htm  http://www.rcpsych.ac.uk/info/mhgu/newmhgu22.htm http://www.rcpsych.ac.uk/info/factsheets/pfacchild.asp

 

http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ame.html  http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.childhoodbpd.pdf http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.bpd.pdf  NARSAD DEPRESYONU ARASTIRMA KURUMUNDAN BIPOLAR BROSURLERIDIR http://www.narsad.org/cgi-bin/getpdf.pl  http://www.nimh.nih.gov/HealthInformation/bipolarmenu.cfm http://www.nimh.nih.gov/Publicat/bipolar.cfm http://www.mentalhealth.com/book/p40-ma01.html http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm  http://www.mentalhealth.com/dis/p20-md02.html http://www.healthyplace.com/communities/bipolar/serious.asp   http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=54&ContentID=23037 ;

·         http://www.narsad.org/sitemap.html http://www.narsad.org/dc/a_z/

 

http://www.hurriyet.com.tr/anlatbakalim/3690519.asp?gid=82 Türk kadınlarının ruh sağlığını yaşadığı ortam bozuyor

 

http://www.nimh.nih.gov/Publicat/bipolar.cfm http://www.nimh.nih.gov/HealthInformation/bipolarmenu.cfm  http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=13107 cocukta ve gencte bipolar

http://bipolar.about.com/cs/crime/index.htm manik bipolarlar

·         MENTAL HASTALARIN COCUKLARI GORUNMEYEN KURBANLARDIR COGUNLUKLA CUNKU YALNIZ VE TRAVMALIDIRLAR VE ONLARA DA MUTLAKA YARDIM EDILMELIDIR http://www.aacap.org/publications/factsfam/84.htm http://www.aacap.org/publications/factsfam/parentmi.htm  http://www.youngminds.org.uk/family/ http://home.vicnet.net.au/~nnaami/kimina.htm http://www.puberty101.com/aacap_parentmi.shtml http://www.sssalas.com/ac.html http://www.howstat.com.au/comic/ http://www.thisisawar.com/ChildrenMentalParents.htm http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470851376.html  http://teenadvice.about.com/b/a/243768.htm

 

 

 

 

HASTA HAKLARIMIZI BILIN VE KULLANIN

 

 

 

 

Biz sizin arkadaslariniz, komsunuz, hatta ailenizden birisiyiz

Daha iyi olur, iyilesiriz

Topluma hepimizin onemli katkilari vardir

Sizden sevgi, saygi ve anlayis gormek hakkimizdir ;-)))

 

DUNYACA UNLU, YASAYAN VE OLMUS BIPOLAR/MANIK DEPRESYON, DEPRESYON HASTASI UNLULER KIMLERDIR?

·         (http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm#living_uni hala yasayan unipolar yani surekli depresyon ataklari yasama durumu olan unipolar kimlerde var bakin)

·         (bakin bakalim tanidiklariniz var  mi bu hala yasayan bipolarlar listesinde http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm#living_bi  ve de hepsinin listeleri http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm )

 

 

http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm

http://www.frii.com/~parrot/living.html yasayan depresyonlu ve/veya bipolarli unlu kisiler

http://www.bpkeepers.org/famous/famous.html

http://mixednuts.net/bipolar-famous.html

http://www.angelfire.com/zine/bipolar/famous.html 

http://bipolar.about.com/library/celebs/bl-celebrities.htm

http://stripe.colorado.edu/~judy/depression/faq/famouspeople.html

http://noetic.oathill.com/bipolar/trans.html#Famous%20Bipolars

http://www.covenanthealth.com/coldfusionapplication/covhlthwhatsnew/detail.cfm?Post_ID=3684

http://www.nami.org/helpline/peoplew.htm  mental hastaliklari olan dunyaca unluler

http://www.eas.wayne.edu/fam_people.html ozurlu/isgoremez hastaliklari olan unluler

http://noetic.oathill.com/bipolar/trans.html

http://ca.geocities.com/soupcanleague/museone.html cilginlik muzesi-bakin bakalim depresyon ve bipolar cilginlari arasinda kimler var ve ne kadar basarili isimler olduklarini ve basarilarini gorun.

 

http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI http://www.dbsalliance.org/faqs.html  http://www.dbsalliance.org/sitemap.html http://www.dbsalliance.org/resources.html

 

http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ame.html  http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.childhoodbpd.pdf http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.bpd.pdf  NARSAD DEPRESYONU ARASTIRMA KURUMUNDAN BIPOLAR BROSURLERIDIR http://www.narsad.org/cgi-bin/getpdf.pl  ;

 

http://www.narsad.org/sitemap.html http://www.narsad.org/dc/a_z/

http://www.ndmda.org/

 

 

 

 

BIPOLAR HASTALIGI BROSURU-NIMH

 

 

Bipolar =manik depresyon hastaligi kisinin modunda= hislerini/ hissettiklerini, davranislarini ve dusuncelerini, enerjisini ve yasama fonksiyonlari kabiliyetlerini anormal sekilde etkileyen bir beyin hastaligidir.

 

Bu insanlarin gunluk yasamda yasadiklari inis cikislardan cok farklidir; bipolar semptomlari cok asiridir, zordur, agirdir. Bipolar hastaligi iliskilerin zarar gormesine, iste ve okulda basarisizliklara, kotu performansa, basarisizliklara sebep olur ve hatta intaharlara sebep olabilir. Ama iyi haber de var; bipolar hastaligi tedavi edilebilir ve bipolarli insanlar  uretici ve kesintisiz, dolu dolu yasamlar yasayabilirler.

 

2 milyondan fazla Amerikali yetiskinde bipolar hastaligi vardir;ki bu 18 yas ve ustu Amerikan toplumunun  % 1.2 sidir- genellikle % 1-3 arasidir oran. Bipolar hastaligi tipik olarak adolasan/ ergenlik yillarinin sonunda veya erken yetiskinlik yillarinda gelisir. Ama bazi insanlar ilk semptomlarini cocuklukta yasarlar ve bazilarinda da yasamlarinin ilerdeki yillarinda ortaya cikar. Genellikle hastalik oldugu bilinmez, anlasilmaz ve insanlara dogru teshis konmadan ve gerektigi gibi dogru tedavi edilmeden once, kisiler yillarca cok fazla aci cekebilirler. Diyabet gibi, bipolar hastaligi da uzun vadeli bir hastaliktir ve bu hastalik cok dikkatle kisinin yasami boyunca kontrol altina alinmali ve tedavi edilmelidir.

 

“Manik depresyon dusunceleri carpitir/ bozar, korkunc davranislari uyarir, mantikli dusuncenin temelini yok eder ve siklikla da yasama istegi ve arzusunu yok eder. Kok olarak biyolojik bir hastaliktir ama kisi onun sebep oldugu psikolojik tecrubelerini yasar; avantaj ve zevkleri de olan ama hastalik uyandiginda dayanilmaz acilara ve hatta cogunlukla intahara sebep olabilen bir hastaliktir.

 

“Ben bu hastaliktan olmedigim icin sansliyim, sansliyim ki en iyi tedavilere ulasabildim ve faydalandim ve sansliyim ki arkadaslarim, is arkadaslarim ve ailem var” diyor Kay Redfield Jamison, Ph.D. , ”AN UNQUIET MIND” adli 1995 de basilmis kendi yazdigi kitabindan, kendi yasamindan alintidir; sayfa 6, Random House. Yazar kendisi bipolar olup, yasadiklarini yazan bir psikiyatrist doktordur (John Hopkins Universitesinde psikiyatri profosoru olmustur).

 

 

BIPOLAR HASTALIGININ SEMPTOMLARI NELERDIR?

 

Bipolar cok dramatik duygu/his/dusunce=mod degisikliklerine sebep olur-bu adeta cok yuksekten ucmak gibi “high olmak” yani “yuksek” diyebilecegimiz asiri enerji dolu durumundan, uzgun,umitsiz duruma gecis, sonra hep bu iki durum arasinda ileri geri gidip gelmektir. Genellikle bu iki durum arasinda normal modlar da yasanir.Enerjide ve davranislarda asiri uctaki degisikliklere, bu modlardaki degisiklikler eslik eder ayni zamanda.Bu yuksek periyodlara manik atak=manik epizod ve ve alcak periyodlara da depresyon epizodlari denir.

 

 

MANYA= MANIK EPIZOD= MANIK ATAK ISARET VE SEMPTOMLARINA SUNLAR DAHILDIR;

 

 

MANIK EPIZOD TESHISI-Eger bu high=yuksek olma, yani manik atak durumu eger 3 veya daha fazla adette yukarda belirtilen oteki semptomlarla birlikte ve gunun cogunda,hemen hemen hergun, en az 1 hafta veya daha uzun sure olursa, manik epizod teshisi konur. Eger asiri hassasiyet,tepki gostermek,kolayca tepki gostermek,stimulasyona/yani uyariya ani tepki gostermek, kotu davranmak demek olan iritabil modda/durumda ise hasta, en az 4 ilave semptomun daha birlikte gorulmesi gerekir.

 

 

 

DEPRESYON=DEPRESIV EPIZOD ISARET VE SEMPTOMLARI SUNLARI ICERIR;

 

 

DEPRESYON TESHISI- Eger bu semptomlardan 5 tanesi veya daha fazlasi bir arada gorulurse, ve bunlar gunun buyuk bir cogunlugunda, hemen hemen her gun, 2 hafta veya daha fazla surerse, depresiv epizod teshisi konur.

 

HIPOMANYA-Hafif ve orta derecedeki manik duruma hipomanya denir.Hipomanya bunu yasayan insana iyi duygular yasatir;iyi gelir ve hatta fonksiyonlarda iyilik ve ureticilikte artisa sebep olabilir. Boylece hatta arkadaslar,aile mod degisikliklerini muhtemel bipolar hastaligi olacagini dusunurler/boyle dusunmeyi ogrenirler;aile ve arkadaslar bu semptomlari ve donemleri kendileri taniyabildikleri halde,hasta kisi bunu inkar edebilir;herseyin yolunda oldugunu;hicbir seyin ters gitmedigini soyleyebilir.Ancak gerekli tedaviyi olmayan kisilerin bazilarinda  ,hipomanya giderek asiri manik duruma gecer ve de depresyona kayar.

 

PSIKOZ SEMPTOMLARI- Bazen agir manik durum epizodlari veya depresyonlar, psikoz semptomlarini/ya da psikotik semptomlari da icerirler.Sikca rastlanan psikotik belirtiler halusinasyonlardir-yani gercekte var olmayani duymak, gormek veya orada olmayan seylerin varligini baska turlu hissetmek gibi-, deluzyonlar-ki bunlar kisinin kendi kulturel inanclari ile izah edilemeyen, mantikli dusunce ve izahlardan/ aciklamalardan  da  etkilenmeyen ,ama dogru olmayan,cok guclu inanclardir.Bipolardaki psikotik semptomlar o anda asiri mod durumunu yansitirlar. Mesela kendisinde buyukluk /granduaz hisleri gorulmesi;baskan,X unlu insan, peygamber vs oldugu veya cok ozel gucleri veya serveti oldugu gibi seyler gorulebilir manik durumda=manik ataklarda; deluzyonlar veya sucluluk veya degersizlik, yani mahvolmus, bes parasiz, ya da korkunc bir suc islemis olduguna dair inanclar gorulebilir depresyon sirasinda. Bu semptomlari olan bipolarli insanlar bazen yanlis sekilde, o da baska bir agir mental hastalik olan sizofreni ile karistirilirlar.

 

Bipolarda bu degisik ve cesitli mod durumlarina bir yelpazedeki devamlilik gibi bakmak faydali olabilir.Bir ucta ,diyelim ki en altta “asiri agir depresyon” vardir,bunun biraz ustunde “normal orta karar depresyon” gorulur ve de en ustte normale yakin cizgide de “hafif dusuk/yavas mod” ki buna da insanlar kisa surdugunde “sikinti” vs derler.Ama ucuncu durum ,yani sikinti da uzun yasanirsa,kronikse buna “dysthymia” denir.Sonra da tam ortada “normal veya dengeli mod” vardir orta katta.Ve sonra da normal cizginin ustunde,”hafif ve orta karar hipomanya” , “manik durum”  ve sonra en ustte de “asiri manik” durum vardir.

 

KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU- Ancak bazi insanlarda, manik ve depresyon belirtileri birlikte gorulur ve buna KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU DENIR (bipolar with mixed semptoms).

Karisik bipolar epizodunun semptomlari siklikla sunlardir;

 

 

Bipolar mental hastalik olmaktan da ote bir problem olarak da gorulebilir-mesela alkol ve uyusturucu kullanimi, okulda ve iste kotu performans ve cok zorlanan kisisel iliskiler,herbiri  problemdir. Bu problemler aslinda mod /hissetme, davranis bozukluklari hastaliklarinin belirtileridir.

 

 

BIPOLAR HASTALIGINDA TESHIS KOYMAK

 

Oteki mental hastaliklar gibi, bipolar hastaligi da fizyolojik olarak taninamaz-mesela bir kan testiyle veya beyin MRI yi gibi vs  teshis koymak mumkun degildir.Bu nedenle de bipolar hastaligi teshisi, semptomlara dayanarak,hastaligin geslimesine,durumuna gore ve varsa ailenin gecmisine bakilarak konur.ABD de bipolar hastaliginin teshis kriterleri American Psychiatric Association- Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders,fourth edition (DSM-IV).Washington,DC, American Psychiatric Press,1994  DE YAYINLANMISTIR http://www.psych.org/public_info/dsm.pdf .

 

Bipolar hastasi degisik kisilerin verdigi kendi tarifleri ,bu hastalikla ilgili kendi ic dunyalarina cok degerli bakislar ,degisik mod durumlarini anlattigi icin cok degerlidir;

 

Depresyon; Herhangi bir seyi iyi yapmak kabiliyetim oldugundan bile tamamen supheliyim. Sanki aklim yavaslamis gibi ve sanki aklim tamamen yandi/tukendi de virtuel olarak tamamen kullanilmaz hale geldi.Tum bunlardan kaynaklanan caresiz umitsizlik ve herseyden korkunc korkuyorum….baskalari bana “Bu sadece gecici, gececek,yeneceksin, basaracaksin” diyorlar, ama tabii benim asla neler hissettigimden hic haberleri yok ama onlar yine de bildiklerine eminler.Eger hissedemezsem, hareket edemezsem, dusunemezsem, deger vermezsem,o zaman amacim ne ki???

 

Hipomanya=hafif ve orta derecede manik;”high” yuksek oldugumda onceleri bu harika… Dusunceler cok hizli..sanki daha parlaklari ortaya cikana kadar tum yildizlara tek tek ates etmek gibi..Tum utangaclik kaybolur, uygun kelimeler, uygun el kol hareketleri, uygun davranislar aniden yerli yerindedir…hic de ilginc olmayan insanlar, seyler birden cok ilginc gelmeye baslarlar…Dokunarak hissetmek,bir anlamda cinsellik ’sensuality” one cikar; bastan cikartmak, bastan cikartilmak  dayanilmaz olur..Sanki omurganizdaki ilik inanilmaz duygulardan kolaylik,guc,iyilik,kendini iyi hissetmek,asiri guclu olmak,ustun olmak,eforilerle beslenmis gibidir….herseyi yapabilirsin.. ama, biryerlerde bu degisiverir.

 

Manya=manik; Hizli dusunceler artik cok daha fazla hizlidirlar ve cok fazladirlar…netligin yerini inanilmaz saskinlik kaplar…artik bu hiza erisemezsiniz ve hafiza yok olur…bulasici eglence de artik sizi eglendirmez..arkadaslariniz korkmaga baslarlar…hersey ters gitmektedir …irritabilsinizdir ((asiri hassasiyet gostermek,alinganlik,kolayca tepki gostermek,stimulasyona ani tepki gostermek, kotu davranmak) ..ofkelisinizdir, korkarsiniz, kontrolsuzsunuzdur ve kapana sikismis hissedersiniz kendinizi.

 

 

INTAHAR

 

Bipolarli bazi kisiler intahari dusunurler,denerler.

 

INTAHARI DUSUNEN HERKESIN ACILEN YARDIMA,TERCIHEN DE MENTAL/BEYIN SAGLIK DOKTORUNA, PSIKIYATRISTE IHTIYACI VARDIR. INTAHAR EDECEGINI SOYLEYEN,IMA EDEN HERKES COK CIDDIYE ALINMALIDIR. Bipolar hastaliginin ilk zamanlarinda  intahar riski daha yuksek gibi gorulmektedir.Bu nedenle de bipolar hastaligini erken tanimak ve onu kontrol altina almayi erken ogrenmek, intahara nedenli olum riskini azaltabilir.

 

Intahar dusuncelerine eslik eden,birlikte gorulebilen isaret ve semptomlar sunlari da icine alir;

 

 

 

EGER INTAHAR ETMEYI PLANLADIYSANIZ/ ISTIYORSANIZ, DUSUNUYORSANIZ VEYA TANIDIGINIZ BIRISININ INTAHAR ETMESINDEN KORKUYORSANIZ ;

 

  • Derhal doktor cagirin;DOKTORUNUZU ARAYIN,acil durum yardimi arayin telefonla ve derhal yardim isteyin;EN YAKININIZDAKI BIR UNIVERSITE,DEVLET HASTAHANESININ PSIKIYATRI BOLUMUNE GIDIN
  • Ve de ne siz,ne de intahar etmeyi dusunen kisinin yalniz kalmamasina dikkat edin. Yaninizda insanlar bulundurun, cagirin.
  • Evde,cevrenizde,cevrede gereginden fazla ilac, silah ve kisinin kendine zarar verebilecegi oteki turde herturlu seyin  asla bulunmamasina dikkat edin.

 

www.ruki.org/intaharionlemek.htm e tiklayiniz.

 

 

 

Bazen bazilari intahari uzun zaman icinde cok dikkatle planlarlarsa da, bazilari bunu aniden ve cok dusunmeden yaparlar;boylece yukaridaki kutuda son nokta olarak ikaz edilebilecek baska bir nokta da, bipolarli insanlar icin DEGERLI UZUN-VADELI STRATEJILERIN olusturulmasidir. Her halu karda, intahara meyilli dusunceler ve hareketlerin bu tedavi edilebilen bipolar/manik depresyon hastaliginin  semptomlari oldugunu bilmemiz cok onemlidir.Gerekli uygun tedavi ile intahar dusunceleri gecmiste kalabilir.

 

BIPOLAR =MANIK DEPRESYON HASTALIGININ SEYRI ,SERGILEDIGI TABLO ZAMANLA NASILDIR?

 

Manik ve depresyon epizodlari=surecleri=devreleri yasam suresince tipik olarak gorulur.Bu epizodlar arasinda,bircok bipolarli kisi semptomlardan/hastaligin belirtilerinden  kurtulurlar;ancak 1/3 gibi bipolar hastasinda kalinti semptomlar hala vardir.Bu bipolarli hastalarin kucuk bir yuzdesi de,tedavilere ragmen kronik ve yok olmayan semptomlar yasayacaklardir.

 

BIPOLAR I-Hastaligin klasik seklinde manik ve depresyon epizodlari sik sik birinden otekine gecer;buna BIPOLAR I denir.

 

BIPOLAR II- Ama bazilari asla agir manik epizod sergilemezler ama depresyonla sik sik yer degistiren daha hafif az/orta manik durum olan hipomanya yasarlar.Depresyon ve hipomanya epizodu arasinda sik sik gidip gelen hastaligin bu sekline BIPOLAR II denir.

 

HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR- 12 ay icinde, hastalikta 4 veya daha fazla defa epizodlarin gorulmesi durumunda da buna “rapid cycling bipolar hastaligi ” yani HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR denir.

 

Bazi insanlar bir hafta icinde birden fazla epizodlar yasarlar veya hatta bunlari bir gun icinde yasarlar. Bu hizli donusumlu bipolar hastaligi hastaligin sonraki yillarinda gorulur ve erkeklere gore, kadinlarda daha sik yasanir.

 

Bipolarli insanlar saglikli ve uretici yasamlar surdurebilirler eger hastalik etkin sekilde surekli tedavi edilirse.Ancak tedavi yapilmazsa,kisinin hastaligi kotuye gider.Zamanla hasta kisi daha da fazla ‘sik donusumlu epizodlar” yasar ve daha onceki yasadiklarina gore daha fazla agir manik ve depresyon epizodlari yasar.Ama bir cok vakada, uygun ve gerekli tecaviyle, bu epizodlarin sikligi ve agirligi azaltilabilir ve bipolarli insanlara iyi ve kaliteli yasamlar surme imkani verilir.

 

COCUKLARDA VE ADOLASAN GENCLIKTE/ERGENLIKTE BIPOLAR HASTALIGI GORULEBILIR MI?

 

Evet,hem cocuklarda hem de adolasan genclikte bipolar gorulebilir.Daha cok anne-balarinda/ailede bipolar gorulen cocuklarda bipolar gorulecektir.

 

Bircok bipolarli yetiskinin epizodlari kesin net cizgilerle birbirinden ayrilmisken, hasta cocuklarda ve adolasan genclerde genellikle bunun tam aksine,hem de bir gun icinde cok hizli mod degisiklikleri gorulur depresyon ve manya arasinda gidip gelme seklinde.

 

Manik durumda olan cocuklar cok irritabildirlar;(asiri hassasiyet gostermek,kolayca tepki gostermek,stimulasyona ani tepki gostermek, kotu davranmak) ve de asiri mutlu ve daha iyi hissetmek yerine ,hasar verici/parcalayici /kirip dokucu vs sinir krizleri, tepinmeler, durdurulamaz krizler yasamaga daha yatkindirlar. Adolasan genclerde de “karisik /mixed semptomlara” cok sik rastlanir (KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU DENIR). Daha buyuk adolasanlarda ise hastalik daha klasik ve yetiskin tipi epizodlar ve belirtilerle gorulebilir.

 

Cocuk ve adolasanlarda bipolari ,bu yaslarda genclerde gorulen oteki problemlerden ayirdetmek zor olabilir. Mesela cok irritabl ve agresif (saldirgan, ofkeli, asiri hassas, mutecaviz) durum bipolar belirtisi olabilir;ayni zamanda ADDH, dikkat yetersizligi hiperaktivite sendromu da olabilir, conduct disorder, oppositional defiant disorder veya genclerde daha sik gorulen sizofreni veya major depresyon gibi oteki mental, beyin hastaliklari belirtisi de olabilir. Uyusturucu (alkol dahil) kullanimi da bu semptomlara sebep olabilir.

 

Her hastalikta oldugu gibi, etkin tedavi de hastaligin uygun sekilde teshis edilmis olmasina baglidir. Duygusal ve davranis problemleri semptomlari olan cocuk ve adolasanlar mental saglik profosyonelleri tarafindan cok dikkatle degerlendirilmelidir. INTAHAR DUSUNCELERI OLAN, INTAHAR ETMEYI KONUSAN VEYA DENEYEN  HERHANGIBIR COCUK VEYA ADOLASAN GENC MUTLAKA CIDDIYE ALINMALIDIR VE UZMAN MENTAL SAGLIK PROFOSYONELINDEN DERHAL YARDIM ISTENMELIDIR.

 

 

BIPOLAR=MANIK DEPRESYON HASTALIGINA NE SEBEP OLUYOR?

 

Bilim adamlari-kadinlari/arastirmacilar cesitli arastirmalar neticesinde bipolarin muhtemel nedenini ogreniyorlar. Bircok bilim adami/kadini simdi bipolar hastaligin bir tek nedeni olmadiginda hem fikirler- daha cok birden fazla faktor bir araya gelerek hastaliga sebep olmaktadir.

 

Bipolar hastaligi ailelerden cocuklarina gectigi icin, arastirmacilar belli bazi genleri arastirmaktalar- mikroskobik hucrelerin icindeki “insa bloklari” DNA lerin olusumundaki tum hucrelerin  nasil vucudu ve beyni /akli etkiliyerek calisma ve buyumesini etkileyebildiklerini ve de nesiller boyu bir sonraki nesile gecerek bir kisinin bipolar hastasi olma riskini nasil arttirdigini arastiriyorlar. Ama genler bu hikayenin tamami degil. Tum genleri aynen paylasan , ayni yumurta ikizlerinde yapilan arastirmalarla,hem genlerin ve oteki faktorlerin de bipolar hastalikta rol aldigini anladilar. Eger bipolar hastaligi tamamen genetik olsaydi, o zaman bipolar hastasi olan ayni yumurta ikizinin oteki ikizinin de aynen bipolar hastasi olmasi gerekirdi ama arastirmalarin gosterdigine gore durum boyle degil. Ama eger ikizlerden birinde bipolar varsa, baska bir kardeste daha bipolar gorulmesi riski, ikizinde hala yuksek ihtimaldir oteki kardeslere gore.

 

Ilaveten bir gen arastirmasindan ogrenildigine gore, bipolar hastaligina, oteki mental/beyin hastaliklarinda da goruldugu  gibi,tek bir gen sebep olmamaktadir. Birden fazla genin birlikte hareket ettikleri anlasilmaktadir ve cevredeki oteki faktorlerle de isbirligi yaparak bipolara sebep olmaktadirlar.Kisinin oteki cevre faktorleri ile birlikte bipolar olmasina herbiri cok kucuk kucuk de olsa,az  katkida bulunan, bipolar hastasi olma riskini arttiran , sebep olan bu genleri bulmak,cok asiri zordur.Ama bilimciler ileri derecede gelismis arastirma aletleri ile simdi yapilan ileri derecedeki arastirmalarla, yeni kesifler yapacaklarina ve daha iyi tedavileri basaracaklarini umuyorlar.

 

Beyin fotograflari (brain imajing) arastirmalari da,  bilim adamlarina beyinde neyin yanlis oldugunu, neyin yolunda gitmedigini ve bipolara ve oteki mental hastaliklara yol actigini anlamalarina yardimci olmaktadir. Beyinde yeni fotograflama teknikleri de , arastirmacilara yasayan canli beynin calisirken resmini cekerek, canli beynin olusumunu ve aktivitelerini gormelerine yardimci olmaktadir- bu da ameliyat ve ciddi beyin ameliyatlarina, testlerine gerek kalmadan calismayi, hizli arastirmalari saglamaktadir. Bu teknikler magnetik rezonans imaging denen MRI, positron emission tomography denen PET,ve fonksiyonel magnetik rezonans imaging denen fMRI dirlar.Bipolarli insanlarin ve saglikli insanlarin beyin fotograflari mukayese edilerek,komputere aktarilan goruntuleri ile;saglikli insanlarla , hasta bipolarli insanlarin beyinleri arasindaki farklar goruldugu kanitlanmistir.Arastirmalarda bu farkliliklar daha net ve cok anlatildigi/ifade edildigi takdirde,bilim adamlari/kadinlari hastaligin altinda yatan nedenleri daha iyi anlayabilecekler ve hatta sonunda en etkili olabilecek tedaviler de ortaya cikacaktir.

 

 

BIPOLAR HASTALIGI=MANIK DEPRESYON NASIL TEDAVI EDILIR?

 

Bipolarli kisiler,hatta en agir seklini yasayanlar dahil,gerekli uygun tedavi ile cilgin mod degisikliklerini ve bununla ilgili semptomlarini stabilize edebilirler,kontrol altina alabilirler. Bipolar hastaligi tekrar geriye gelebilen bir hastalik oldugundan, uzun vadeli bir onleme tedavisi kesinlikle tavsiye edilir ve her zaman da bu soylenmelidir. Ilaclar ve psikoosyal tedaviler birlikte strateji olarak kullanildiginda,zamanla hastaligi kontrol etmede en iyi neticeyi verir.

 

Bircok vakada, ara sira ilac tedavisine girmek yerine, eger surekli bir ilac tedavisi uygulanirsa,bipolar hastaligi cok daha iyi kontrol edilebilmektedir.Ama tedavide hic ara verilmese dahi,mod degisikliklerine yine de rastlanir ve derhal doktorunuza bildirmelisiniz durumu.Doktorunuz erken mudahale ederek,bu epizodun  tam gelismis halde patlamasini engelleyebilir ilac/tedavi planinizda yapacagi degisikliklerle.Doktorunuzla cok yakin ve acik,samimi bir ekip calismasi yapmak,tedavi/ilaclar hakkindaki endiselerinizi,varsa yan etkilerini ve oteki alternatifleri konusmaniz,sormaniz tedavinizdeki en onemli faktorlerdir.

 

Ilaveten, gunluk mod inis cikislarinizin,tedavinizin,uyku uyuma/uyumama duzeni ve saatlerinizin ve yasaminizdaki olaylarin  bir tablosunu tutmak,bipolarli kisiye ve ailesine hastaligi daha iyi anlama,tanima firsati verecektir.Bu tablo hem de doktorunuzun sizin durumunuzu cok yakindan takip edebilmesini saglayacak ve hastaligi en etkin sekilde tedavi edebilecektir.

 

 

ILACLAR

 

Bipolar ilaclari pskiyatristler tarafindan yazilabilir-bunlar tip doktoru,MD dirler ve de mental saglik/hastaliklarimizin teshisi ve tedavisinde uzmandirlar.ABD de bu konuda egitilmeyen ,uzman olmayan aile doktorlari da bu ilaclari yazabilmektedir ancak bipolar hastasi iseniz tedaviniz icin sadece psikiyatrisitinizi gorun. (Turkiye’de de oyle-bircok doktor muhtemelen bu ilaclarin bircogunu receteye yazabilirler ama bu konularda hicbiri uzman degildirler; DIKKAT!!!)

 

MOD STABILIZE EDICI ILACLAR- “Mod stabilize edici” ilaclar genellikle bipolar hastaligini kontrol edebilmek icin kullanilirlar. Mod stabilize edici ilaclarin birden fazla cesidi vardir.Genel olarak  bipolarli insanlar mod stabilize edici ilaclari kullanmaya cok uzun surelerle, yillarca devam ederler.

 

Gerektigi zaman,tipik olarak cok daha kisa surelerle , mod stabilize edici ilaclara/tedaviye ragmen goruln manik veya depresyon epizodlarini tedavi edebilmek icin  oteki ilaclar da ilave edilebilir.

 

1.      valproate (Depakote) veya

2.      carbamazepine (Tegretol) olup hem de mod stabilize edici etkileri vardir ve ozellikle de tedavisi zor olan bipolar vakalarini tedavide ozellikle de cok faydalidir.Valproate FDA tarafindan 1995 de onaylandi manya tedavisi icin.

1.      Lamotrigine (Lamictal)

2.      gabapentin (Neurontin)

3.      ve topiramate (Topamax) grubu ilaclar da mod sikluslerinde ne kadar stabilize edici olduklari arastirilmaktadir henuz.

 

 

BIPOLAR DEPRESYONUN TEDAVISINDE COK ONEMLIDIR; DIKKAT !

 

Arastirmalarin gosterdigine gore, ANTIDEPRESYON ILACLARI ILE YAPILAN TEDAVILERDE, BIPOLAR HASTALARI, MANIK EPIZOD VEYA HIPOMANYAYA VEYA HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR EPIZODLARINA GIRME RISKINDEDIRLER (RAPID CYCLING).

 

Bu nedenle de, genellikle MOD STABILIZE EDICI ILACLARA IHTIYAC VARDIR-BU TEK BASINA VEYA ANTI DEPRESYON ILACLARI ILE BIRLIKTE DE OLABILIR;BU BIPOLARLI INSANLARIN BU MANIK,DEPRESYON DURUMLARI ARASINDA HIZLI,ANI GIDIS GELISLERINI “RAPID CYCLING” I  ONLEMEK, BIPOLAR HASTALARINI KORUMAK ICIN COK GEREKLIDIR.

 

Lithiyum=lityum ve valproate bugun en sik kullanilan  mod-stabilize edici ilaclardir. Ancak arastirmalar daha yeni ilaclarin da muhtemel mod stabilize edici etkilerini incelemeye devam etmektedirler.

 

 

 

 

TIROID FONKSIYONUNUZ !

 

Bipolar hastasi olan kisilerin genellikle tiroid fonksiyonlari anormaldir.Tiroid hormonunun cok azi veya cok fazlsi da tek basina mod ve enerji degisikliklerine sebep olur; TIROID HORMON SEVIYENIZIN BASIT BIR KAN TAHLILI ILE DOKTORUNUZ TARAFINDAN YAKINDAN IZLENMESI COK ONEMLIDIR.Hizli degisen manik ve depresyon epizodlari siklusu  “rapid cycling” yasayan bipolar hastalarinin, ayni anda tiroid problemleri de vardir ve bipolar icin aldiklari ilaclarin yani sira,tiroid ilaci da almalari gerekir.LITHIYUM TEDAVISI DE DUSUK TIROID HORMONU SEVIYELERINE SEBEP OLABILIR BAZI KISILERDE;bu da tiroid ilaci almanizi gerektirir.

 

 

 

ILACLARIN YAN ETKILERI

 

Bipolar tedavisi icin,yeni bir ilaca baslamadan once her zaman psikiyatristinize ilacin muhtemel yan etkilerini mutlaka tek tek sorun.Ilaclara gore degsimekle beraber,yan etkiler kilo almak,mide bulantisi,titreme,azalmis cinsel istek, veya azalmis cinsel performans,endise, sac dokulmesi,hareket problemleri veya agizda kuruluk.tedaviniz sirasinda fark ettiginiz tum yan etkileri dopktorunuza soylemeyi unutmayin.Doktorunuz dozunuzu degistirebilir veya size baska bir ilac verebilir yan etkileri yok etmek icin. PSIKIYATRISTINIZ SIZE SOYLEMEDEN,YENI BIR RECETE YAZMADAN,ONUN MUSAADESI OLMADAN ASLA ILACINIZI/ILACLARINIZI  KULLANMAYA SON VERMEYIN VEYA ILACINIZI DEGISTIRMEYIN.

 

 

 

PSIKOSOSYAL MUDAHALE TEDAVILER

 

Ilaca ilaveten, psikososyal mudahale tedavileri-konusma terapisi de denen psikoterapinin belli sekilleri dahil-de hastaya destek,egitim ve kilavuz yol gosterici gorevi yaptigi icin bipolarli hastalara ve ailelerine cok faydalidir.yapilan calismalardan anlasildigina gore,psikososyal tedaviler yapildiginda ,hastalarin mod stabilitelerinde artis gorulmustur,daha az hastahaneye yatislar olmusturve bircok yonde mod stabiliteleri gelismistir.Lisansli bir psikolog, sertifikali bir sosyal danisman veya psikolog danisman tipik olarak bu terapileri saglayabilir ve genellikle de psikiyatriitlerle birlikte calisarak hastadaki gelismeleri izlerler.Her hastanin kendi ihtiyac durumuna gore ayarlanmalidir bu tedavideki gorusme sayisi,sikligi ve cinsi.

Bipolar hastalikta genellikle psikososyal tedavinin devreye girmesi, kognitif davranis terapisi, psikoegitim,aile terapisi ve daha da yeni olan bir terapi cinsi olan kisiler arasi ve sosyal ritm terapisidir.NIMH-ABD Ulusal Mental Saglik Enstitusu arastirmacilari, bipolar ilac tedavisine bu terapilerin herbiri tek tek ilave edildiklerinde,ne etkiler yaptiklarini birbirleri ile mukayese ederek  arastirmaktadirlar.

 

 

 

OTEKI TEDAVILER

 

 

BIPOLAR ETKIN SEKILDE TEDAVI EDILEBILEN UZUN VADELI,DIYABET GIBI BIR HASTALIKTIR

 

MANIK VE DEPRESYON EPIZODLARI GELIP GITSE DE,BIPOLAR HASTALIGININ UZUN VADELI BIR HASTALIK OLDUGUNU,ONU SIMDILIK YOK EDEMEYECEGIMIZI ANLAMAK,BILMEK COK ONEMLIDIR.TEDAVINIZE SUREKLI DEVAM EDEREK,HATTA IYI OLDUGUNUZ ZAMAN BILE ILAC TEDAVINIZE,DOKTORUNUZLA GORUSMEYE DEVAM EDEREK, HASTALIGI KONTROLUMUZ ALTINA ALABILIR,KONTROL EDEBILIRIZ VE HASTALIGIN GERI GELMESINI/NUKSETMESINI VE DE EPIZODLARIN DAHA DA KOTULESMESINI ONLEYEBILIRIZ!

 

 

 

 

BIPOLAR HASTALARININ AYNI ANDA YASADIKLARI BASKA HASTALIKLAR DA VAR MI?

 

Alkol ve oteki uyusturucu kullanimi/bagimliligi bipolar hastasi kisilerde sikca gorulur. Arastirma neticesinde elde edilen bilgilere gore,kisilerin bu alkol ve uyusturucu kullanimlarina bircok faktor etken olmaktadir-bunlara semptomlarini kendi kendine tedavi etmege calismak,alkol-uyusturucu kullanimi nedeniyle yasadigi veya sureklilik kazanmis mod semptomlari ve de hem bipolar hastaligi ve hem de uyusturucu (alkol dahildir) bagimliligi hastaligini etkileyen risk faktorleri.Bipolarla ayni anda gorulen uyusturucu bagimliligi (alkol dahil) yasandiginda, genel tedavinin cok onemli bir parcasidir.

 

Endise hastaliklari yani post travma stresi hastaligi ve OKD yani takintili=obsesiv dusunme ve kompalsiv hareket etme hastaliklari da bipolarli kisilerde sikca gorulur.Bipolarlida ayni anda gorulen endise  hastaliklari da bipolar tedavisine cevap verebilir veya bunlar ayri tedavi gerektirebilir. Endise hastaliklari icin bakin; http://www.nimh.nih.gov/publicat/index.cfm

 

 

BIPOLAR HASTALARI VE AILELERI NASIL YARDIM ISTERLER,NERELERDEN?

 

Bipolar hastasi olan herkes mutlaka bu hastaliga teshis koymak ve tedavi etmek uzere egitilmis uzman olan psikiyatristin tedavisinde olmalidir.Psikologlar, psikiyatrik sosyal gorevliler, psikiyatrik hemsireler gibi oteki mental saglik gorevlileri ise, hasta kisiye veya ailesine,sevenlerine hastalikla ilgili  oteki ilave yaklasimlari ogretirler.

 

Yardim alabileceginiz yerler;

 

·         Universite-tip okullarinin psikiyatri bolumlerinde

·         Hastahanelerin psikiyatri bolumlerinde

·         Varsa psikiyatrik doktor ozel muayenehanesi ve klinikleri

·         Varsa HMO saglik sigortalari ve onlarin doktorlarinin ozel muayenehaneleri

·         Aile doktorlarinin,dahiliyecilerin ve cocuk doktoru=pediatristlerin muayenehaneleri-ilk once size yardimci olan,sizi taniyan,tum saglik gecmisinizi bilen doktora gidilir;o gerekli on konrolleri yapar vegerekirse sizi mutlak bir uzmana yani psikiyatriste havale eder.

·         Halka acik Mental Saglik Merkezleri (Bizde de heryerde olmasi temennimizdir-her ulkede yuzlercesi vardir)

 

Bipolarli kisinin yardim alabilecegi yerler;

 

·         Genellikle bipolar hastasi olan kisi ne kadar hasta oldugunu kendisi anlamaz veya problemlerini mental bir hastaliktan cok baska nedenlere baglar,suclar

·         Bipolarli kisinin  ailesi ve arkadaslarinin, onun mutlaka hemen tedavi olmasi icin onu cok cesaretlendirmeleri,tesvik etmeleri,yureklendirmeleri,destek olmalari gerekir.

 

Aile doktorlari hastalarini mental servis profosyonellerine, uzmanlara havale etmekte cok onemli rol oynarlar (aile doktorlugu tum dunyada,tum gelismis ulkelerde uygulanan bir sistemdir-herkesin bir aile doktoru vardir-tum dosyaniz, tum saglik gecmisiniz ondadir- isterseniz doktorunuzu degistirebilirsiniz-tum dosyanizin bir fotokopisi yeni doktorunuza gonderilir ve dilerseniz her sayfanin , tum dosyanizin fotokopisini de siz de alabilirsiniz- cok faydali bir sistemdir-hata ve hastanin tedavisindeki aksaklik bu nedenle de minimumdadir;hersey geriye dogru izlenebilir;doktorlar her konustugunuzu yazarlar tek tek-uzman baska doktorlara havaleyi mutlaka aile doktorunuz yapar (kadinlarda jinekolog haric);

 

·         Bazen bir aile ferdinin veya arkadasin bipolarli kisiyi uygun,uzman mental saglik gorevlisine/psikiyatriste goturmesi gerekebilir uygun degerlendirme,teshis ve tedavi icin.

·         Cok agir bir epizodun tam ortasinda olan kisinin,kendinden korunabilmesi icin ,kendi emniyeti icin ve de acilen tedavisi hastahaneye yatmasi gerekebilir.Bazen kisinin kendi istegi disinda,gonulsuz olarak hastahaneye yatirilmasi gerekebilir.

·         Bipolarli kisinin tedaviden sonra surekli ve kesintisiz cesaret ve destek,sevgiye ihtiyaci vardir cunku her kisinin kendi tedavisinde gerekli EN IYI TEDAVIYI BULMAK zaman alabilir.

·         Bazi durumlarda,bipolarli kisi,hastaligi kontrol altindayken, gelecekte muhtemel yasanabilecek manik veya depresyon epizodlari durumda neler yapilmasi gerektigine sizinle mutabik kalabilir;anlasabilirsiniz.

·         Oteki ciddi hastaliklarda da oldugu gibi,bipolar hastaligi eslere, aile uyelerine, arkadaslara ve isverenlere cok zor gelebilir.

·         Bipolarli yakini olan aile uyeleri genellikle, bipolarli kisinin cok ciddi davranis problemleri ile  basa cikmak ,ugrasmak zorunda kalabilirler- manik durumdayken cilgin alisveris yapmak,cilginca para harcamak,veya depresyondayken baska insanlardan asiri kacmak gibi ve de bu davranislarin kalici neticeleri gibi.

·         ABD de Bipolarli bircok kisi, Ulusal Depresyon ve Manik Depresyon Cemiyeti NDMDA ve de Ulusal Mental Hasta Dayanismasi NAMI’nin, ve Ulusal Mental saglik Kurumu NMHA nin sponsor olduklari dayanisma,yardimlasma,egitim  gruplarina katilarak cok faydalanirlar.

 

 

BIPOLARLA ILGILI KLINIK ARASTIRMALAR NE DURUMDA?

 

Bazi bipolarli kisiler ilac alirlar ve/veya psikososyal tedaviler gorurler ABD de klinik calismalara gonullu katilarak (clinic trials).Klinik calismalar insanlarda hastaligin ve tedavisinin bilimsel olarak arastirilmasidir.Mental saglikta klinik calismalar bir ilacin etkinligi veya bir arada yapilan tedavilerin etkisini,psikoterapilerle veya davranis mudahalesinin faydali olup olmadigini/ faydalarini, teshis metodunun guvenilirligi veya davranis mudahalesi yonteminin basarisini inceler. Klinik calismalar hem de, bilim adamlarina hastaligin nasil gelistigini/ olustugunu, ilerledigini, azaldigini, akli ve vucudu nasil etkiledigini ogretirler.Milyonlarca mental hasta olan Amerikali saglikli,uretici yasamlar surebilmektedirler bu klinik calismalardan elde edilen bilgilerle.

 

Ancak bu klinik calismalara katilmak herkes icin/her hasta icin uygun degildir.Her kisinin boyle bir klinik calismaya katilmadan once bunun muhtemel risklerini ve faydalarini cok dikkatlice gozden gecirmelidir.(Mesela hic ilac verilmeyecek,sahte ilac verilerek dogal halinde izlenecek gruba da alabilirler sizi ve hastaliginiz artabilir/kotulesebilir .Ya da henuz insanlardaki tum yan etkileri daha bilinmeyen cok yeni bir ilac deneniyor olabilir vs gibi….)

 

Son yillarda NIMH yeni cenerasyon/yeni nesil “gercek dunya” klinik calismalari olusturmustur. Bunlara gercek dunbya calismalari deniyor cunku,eski geleneksel klinik calismalarin yerine, bunlar birden cok fazla tedaviler ve tedavi kombinasyonlari sunmaktadirlar.Ilaveten, ABD de yasayan mahalle.kasaba,sehirlerde mental hastaliklarla yasayan ve cok degisik tedavileri olan cok fazla insani bu calismalara dahil etmektir amaclari.Birden fazla mental hastaligi olanlar, ve mental hastalik yanisira baska fiziksel hastliklari da olanlar,bu yeni calismalara katilmalari icin cok cesaretlendirilmektedirler.Bu gercek dunya klinik calismalarinin amaci bu hastaliklari olan tum insanlar icin TEDAVI STRATEJILERINI DAHA DA IYILESTIRMEK, GELISTIRMEKTIR . Hastaligin semptomlarindaki gelismeyi olcmenin yani sira,calismalar bu tedavilerin hem de gercek dunyadaki oteki onemli konulari nasil etkiledigini de anlayacaklar- yasam kalitesi, calisabilme kapasitesi, sosyal fonksiyonlar.Hem de bu calisma ile tedavilerin maliyetlerinin buna degip degmeyecegini ve bu insanlarin tedavi planlarinda kalip kalmayacklarini –duzenli mi kullanacaklar,bir sure sonra vaz mi gececkler tedavilerden-ogrenecekler.

 

The Systematic Treatment Enhancement programi da bipolar hastaligi konusunda en buyuk klinik calismadir halen ABD de. Daha fazla ogrenmek icin www.nimh.nih.gov ve www.clinicaltrials.gov a bakiniz.

 

Mental davranis bozukluklari hastaliklarimiz ve BIPOLAR HAKKINDA DAHA DA FAZLA OGRENMEK ICIN SU WEBLERE DE BAKINIZ- www.nimh.nih.gov www.bpkids.org www.med.jhu.edu/drada www.nami.org www.ndmda.org www.depression.org www.nmha.org http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

KAYNAK;NIMH NATIONAL INSTITUTE OF MENTAL HEALTH-ABD ULUSAL MENTAL SAGLIK ENSTITUSU-“BIPOLAR DISORDER” TUKETICI BROSURU.NIMH webinde bu brosur icin “toplumu bilgilendirmek icindir;bedava kopyeleyebilirsiniz/kullanabilirsiniz  ancak NIMH i kaynak olarak verin” der..Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

 

 

http://www.DBSAlliance.org DMDA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

 

 

SEVDIGINIZ BIPOLARLI BIRISINE YARDIM ETMEK BROSURU

 

 

Bu sayfalari okuyorsunuz cunku sevdiginiz birisinin bipolar hastasi olduguna inaniyorsunuz (manik depresyon da denir).Bu onemli adimi attiginiz icin tesekkur ederiz. Bu sayfalari/ brosuru sevdiginizle bipolar hastaligi uzerine bir konusmayi baslatabilmeniz, ona yardimci olabilmeniz ve ona dogru ve gercek bicimde bipolar teshisi konabilmesi icin yardim etmeniz ve her ikinize de hastalik hakkinda yardimci olabilmek icin hazirlanmistir.

 

Bipolar hastaliginin dogru teshisi zor olabilir.Semptomlar karisik ve maskelenmis olabilir. Mesela,kisiler manik durumdan daha sakin bir duruma veya depresyonlu durumdan daha yuksek/manik bir duruma gecebilirler ve o zaman da herseyin OK oldugunu sanirlar.Ancak eger bipolara teshis konmamaya devam edilirse veya yanlis sekilde baska bir hastalik oldugu seklinde teshis konursa, bu bipolarli kiside ve ailesinde cok guclu negatif etkilere sebep olabilir.Hatta hastalik tedaviye daha da direncli hale gelebilir veya daha sikca yuksek/manik ve alcak/depresyon devrelerine girer cikar artik hasta.

 

Bu sayfalar sizin bipolar hastaligi hakkinda sikca sorabileceginiz sorularin cogunun cevabini verecek.Hem de size ve sevdiginiz kisiye yardimci olabilecek,tedavide surekli kalmasina yarayacak ipuclari,faydalanacaklariniz, kaynaklar verecek.Sevdiginiz bipolarli kisiye yardimci olabilmek icin yapabileceginiz cok seyler var.En onemlisi de onunla iliski, komunikasyon kurabilmek,konusabilmeniz icin ,endiselerinizi paylasabilmek icin,o kisiye oncelikle onun iyiligi,sagligina ne kadar cok onem verdiginizi soyleyin;dogru sekilde teshis konmasini saglayin;tedavi olmasini ve tedavide kalmasini saglayin.

 

Unutmayin,eger kisinin kendine zarar vermesi soz konusu ise, derhal ve acilen profosyonel yardima,psikiyatriste VE hastahaneye yatirilmaya ihtiyaci vardir.Intaharla ilgili her konusmayi cok ciddiye aliniz ve yardim isteyiniz doktorlardan.Bu sayfalar ve tavsiyeler mental saglik  profosyonellerinin,psikiyatristlerin tavsiye ve tedavileri ,danismanliklari yerine gecmez ama bir arkadasiniza,bir aile uyesine uzanip,yardim edebilmeniz ve hastaligini anlayabilmeniz ve tedavileri icin doktorlari ile ekip calismasi yapabilmeniz icindir.

 

BIRISINDE BIPOLAR HASTALIGI OLDUGUNU NASIL ANLARSINIZ?

 

Hasta kiside depresyonu gormek,anlamak ,manik durumu anlamaktan daha kolaydir.Bizim icin onemli olan sevdigimiz kisi uzunca bir zamandir uzgunse veya modu iyice yerlere dusmus durumda/depresyonda ise ve genellikle onun kendisini daha iyi hissetmesine yarayan seylere de ilgisiz kalmaktaysa ve bunlar da ise yaramiyorsa,bunlari biz gorebilir ve taniyabiliriz.Cok daha sikca rastlanan depresyon hastaligi ile baska bir hastalik olan bipolarin teshiste karistirilmasina ve yanlislikla baska teshis konmasina, genellikle “manik durumu” tanimlamak ve gormenin zor olmasi sebeptir.

 

O zaman madem ki depresyon belirtilerini gormek,anlamak daha kolay olduguna gore,manik durumu nasil tanirsiniz, anlarsiniz? Iste size kendinize sorabileceginiz bazi sorular;

 

·         Sevdiginiz kisi size degisik gorunuyor mu- daha neseli, daha konuskan,veya her zamankinden daha irritabl-yani hassas,alingan,mutecaviz? Bu degisiklik var ve birkac gundur onemli vaziyette mi?

·         Fikirler ve planlari hic de realistik,gercekci degil ve ucuk mu ve ben herseyi yaparim,buyugum,kuvvetliyim ,ozel guclerim var  gibisine granduaz denen buyukluk, ustunluk, baskalik fikirleri mi var ?

·         Uyku ihtiyacinda azalma oldu mu?

·         Konusmasi cok daha hizli hale mi geldi?

·         Kisi bir fikirden otekine mi atliyor surekli?

·         Kisi ara sira ama muntazam olarak kendini is projelerine,sosyal aktivitelere, cveya oteki aktivitelere mi atiyor?

·         Kisi planlari gerceklesmedigi zaman olagansustu sekilde uzgun veya kizgin mi?

·         Yerinde duramama ve ajitasyonda artis var mi?

·         Dusuncesizce, curetkarca davranislari var mi-cilginca alisverisler- para harcama, rastgele seks (korunmasiz/dusunmeden tehlikeli sonuclar dogurabilecek seks dahildir bu tarife) , cilginca araba kullanmak vs gibi

·         Isteki veya okuldaki genel performans kalitesinde dusme var mi?

·         Son davranislari iliskilerini  ve sosyal aktivitelerini negatif olarak etkiledi mi?

 

Eger bu sorulardan bir-iki taneden fazlasina EVET diyorsaniz,bunlarin sebebi manik durum olabilir.

 

 

ERKEN  VE DOGRU TESHIS TESHIS VE ERKEN TEDAVININ ONEMI

 

Ortalama olarak,bipolarli kisiler 3-4 doktora giderler en az ve 8 yildan fazla doktor pesinde gezerler normal ve dogru teshis konmadan once! Bu gecikilen zaman icinde de hastaliklari zaten hayatlarinda cok onemli negatif etkiler yaratmis ve cok acilar cekmelerine sebep olmustur bile ve sevdikleri de bu isin icindedir.Erken ve dogru teshis konmasi ve derhal dogru tedaviye baslanmasi kisilerde ,bipolarda cok sikca gorulen ,yasanan su problemlerin onlenmesinde yardimci olacaktir;

 

·         Intahar- bipolar hastaligi olan ve gerekli yardim ve tedaviyi alamayan kisilerde goulen intahar orani % 30 gibi yuksektir.

·         Aile ve arkadaslardan ayrilma,uzaklasma,soyutlanma,iliskilerin kesilmesi

·         Alkol/uyusturucu bagimliliklari

·         Maddi zorluklar,finans problemleri

·         Evlilik problemleri

·         Mesleklerinde,islerinde kesintiler yasanmasi

·         Kanunlarla baslarinin derde girmesi problemleri

 

 

SEVDIGINIZ BIPOLARLI KISIYE YAKLASMA,YARDIM SEKILLERI

 

Bipolar hastaligi olan kisiyle konusmaya baslamanin bircok sekli vardir ve de en iyi sekli de onun ne tip bir insan olduguna ve sizin onunla olan iliskinize baglidir cogunlukla.Iste size goz onune alabaileceginiz bazi tavsiyeler;

 

 

 

OFKEYLE NASIL BASA CIKILIR?

 

Sevdiginiz kisi ofkelenebilir,kizgin olabilir. Ona deger verdiginizi, sevdiginizi hatirlatin ona ve ona iyi olmasini istediginizi soyleyin. Iliskinizin onemini vurgulayin ve de onun hayatinin ne kadar zorlastigi hakkindaki dusuncelerinizi soyleyin.Doktoru ile konusmasini onerin ve randevu almasina yardimci olun;doktora giderken ona eslike din.

 

Bipolarli kisiye yardim edebilmek icin cok cesur ve yurekli olmak gerekir. Eger hastaniz hem de alkol/uyusturucu kullaniyorsa veya sozle veya fiziksel olarak taciz etme durumu da varsa, yardimci olmak cok imkansiz gibi gorunebilir. Ve siz de dogru bir kararla, bu davranisa tahammmul edemeyeceginize, tolerans gostermeyeceginize karar vermis ve ondan uzaklasmis olabilirsiniz.Ancak iliskinize mesafe koysaniz da,uzakta yasasaniz da, onun semptomlarini, belirtilertini doktoruna/mental saglik gorevlisine  bildirerek yardim edebilirsiniz. Tedaviye ne kadar karsi koyarlarsa koysunlar, ne kadar mantiksiz davranirlarsa davransinlar, bipolarli kisilerin yardim alabilmek icin de yardima ihtiyaclari vardir.

 

Eger kisi sizi dinlemiyorsa, simdi durun,konusmayin.Ona ne zaman isterse onunla konusmaya hazir oldugunuzu,yardim edebileceginizi,ne zaman isterse aramasini soyleyin;hatirlatin.Ve de bu konusmayi baska bir zaman, sonra yine deneyin mutlaka.Bazen sevdigimiz kisiyle bipolar yonetimi anlasmasi yapmak cok yardimci olabilir.Bu anlasmayi yazarak yapin ve ilerde ihtiyac oldugunda uygulamaya koyun. Harvard Universitesi Bipolar Arastirma programi webinde online tedavi kontrati vardir,bakin; www.manicdepressive.org

 

YARDIMLASMA NETWORKU

 

Eger sorulariniz ve endiseleriniz varsa basvurulacak cok yer vardir.Doktorunuzla veya sevdiginiz kisinin doktoru ile konusabilirsiniz.Hasta Destek gruplari bulunuz (veya Turkiye’de mutlaka kurunuz.Bu sayfalari okuyunuz;paylasiniz.Psikiyatristler ve psikologlar weblerine bakin.Varsa toplum mental saglik networklerinden faydalanin.En yakininizdaki tip fakultesinin psikiyatri bolumune basvurun;en yakininizdaki hastahanenin aciline basvurun.Malesef Turkiye’de henuz kaynaklarimiz hala oldukca kisitlidir ama artacagini umuyorum.Herkesin bu konuya katkida bulunmak uzere mahallesinde,kasabasinda,sehrinde neler yapabilecegini dusunmesini rica ediyorum.)

 

TESHISTEN SONRA- SEVDIGINIZ KISININ SAGLIKLI OLMASI

 

Sevdiginiz,baktiginiz kisinin adina hareket etmek ona teshis konmasi ile bitmez.Sevdiginiz kisinin sagliginin devaminda cok hayati rol alabilirsiniz.Ona yardim etmek icin yapabileceginiz bircok sey vardir.

 

·         Kisiyi ilaclarini icmesi,surekli doktorunu muntazam olarak gormesi icin, alkol/ uyusturuculardan uzak durmasi icin surekli cesaretlendirin.

·         Normal mod degisikliklerini manik veya depresyon durumlarindan ayirt etmeyi ogrenin. Bipolarli kisinin de iyi gunleri ve kotu gunleri olacaktir herkes gibi  ve iste bunlarla ,bipolar epizodlari arasindaki farki anlamak cok onemlidir.

·         Sevdiginzle ilgilenmek sorumlulugunu ailenizdeki oteki kisilerle paylasin.Bu bakan kisiye ozel stresi azaltabilir-hasta aile uyesine bakan kisi ve arkadaslarda gorulen bir stresdir bu.

·         Destek gruplarinca teklif edilen yardimlardan faydalanin.

 

Sevdiginize surekli destek vermede size iyi sanslar dileriz.Sevdiginiz kisiye cok cok onemli bir hizmet veriyorsunuz;tedavi olmalarina yardim ederek, onlarin resmen hayatlarini kurtariyor olabilirsiniz.Ve sunu unutmayin, bipolar hakkinda konusmak zor olabilir,ama bundan vazgecmeyin.Unutmayin,YALNIZ DEGILSINIZ.kendi sevdikleri ile birlikte bu seyahati sizden once yapmis olanlar,size cok buyuk destek verebilirler,yardim edebilirler.

 

Bir arkadasa veya aile uyenize nasil yardim ettiginizi, sizin de hikayenizi duymak isteriz.Tum yazismalar tamamen “gizlidir”. KAYNAK-http://www.ndmda.org/PDF/HelpingALove.pdf Sevdiginiz bipolarli birisine yardim etmek brosuru . Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

 

http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEVLET DEPRESYON  WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

 

 

HASTALARA VE AILELERE UZMAN DOKTORLARCA HAZIRLANMIS KILAVUZ BROSUR-BIPOLAR HASTALIGININ TEDAVISI 2000

 

Bipolar hastaligi,manik depresyon olarak da bilinir,ABD de  yetiskin nufusunun % 1.2 sini etkileyen-ABD de 2.2 milyon kisi-agir bir  biyolojik hastaliktir.Semptomlar ve agirligi degismekle beraber,hastaligin bipolar hastalari,aileleri,partnerleri/esleri,ve arkadaslarinda cok guclu etkileri vardir.Eger size,aileden ,sevdiginiz birisine bipolar teshisi konmussa, hastaligin ozellikleri,nedenleri,varsa tedavisleri hakkinda bircok sorunuz olabilir.Bu brosurdeki bilgiler bipolar hastaligi hakkinda sikca sorulan sorulara cevap vermek icin hazirlanmistir.

 

BIPOLAR HASTALIGI NEDIR?

 

Biz insanlar hepimizde mod degisiklikleri yasanir-mutluluk,uzgun olmak,ofke bunlardan birkacidir. Istenmeyen,hosa gitmeyen modlar ve degisiklikler de hergunku yasamimizda normal reaksiyonlardir ve cogunlukla da bu mod degisikliklerine sebep olan olaylari da biliriz,taniyabiliriz.Ama modumuzdaki asiri,uctaki veya yasanan olaylarla orantisiz olan, durup duruken ortaya cikan degisiklikler ,bizim fonksiyonlarimizi,gunluk hayatimizi yasamayi, surdurmemizi oldukca zorlastirir ve cogunlukla bu da mod hastaliginin sonucudur.

 

Mod hastaliklari biyolojik hastaliklardir ve normal mod durumlarini yasamamizi, kapasitemizi etkilerler.Genel olarak 2 tur mod hastaliklari grubu vardir;

 

·         Unipolar depresyon hastaliklari-ki bunlarda anormal mod degisikliklerinde ,modda dusme/alcalma yani surekli depresyon gorulur

·         Bipolar hastalik- ki bunda da en azindan bazi mod degisikliklerinde, modda normalin ustunde yukselme,manik durum epizodu gorulur

 

TUM MOD DEGISIKLIKLERI BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLER SONUCUNDA GORULUR. BUNLAR HASTA OLAN,ACI CEKEN KISININ KENDI SUCU DEGILDIR.BU HASTALIKLAR “ZAYIF” VEYA “ DENGESIZ KISILIK” VS SONUCLARI DA DEGILDIR.MOD DEGISIKLIKLERI HASTALIKLARI TEDAVI EDILEBILEN TIBBI HASTALIKLARDIR VE BU INSANLARIN COGUNA DA YARDIMCI OLABILEN BELLI OZEL ILACLAR VARDIR.

 

TESHIS NASIL KONUR?

Bipolar acik secik biyolojik bir hastalik olmasina ragmen, kesin bir teshis koyabilmek icin labratuar testleri ve oteki islemler yoktur doktorun faydalanip kesin bir teshis koyabilmesi icin.Bunun yerine doktor,hastaliga bir grup semptomlarin birlikte var olusuna bakarak teshis koyar.Dogru bir teshis koymak icin,kisinin su anda yasadigi semptomlarin gecmisi ve bugununu ve varsa gecmiste yasadigi semptomlarin da tumunun cok dikkatli bir gecmisine, dokumune ihtiyac vardir.

 

BIPOLARIN SEMPTOMLARI NEDIR?

Bipolar hastaligi ,kisideki mod degisikliklerinin zamanla siklusler/devreler halinde yasandigi bir hastaliktir.Hastaligin surecinde ,hasta kisi yukselmis mod epizodlari,depresyon modu surecleri ve bazen de normal modlar yasamaktadir.Bipolarda gorulen 4 degisik mod epizodu vardir;

 

MANYA,MANIK ATAK EPIZODU-Manya ya da manik durum/atak genellikle cok keyif verici, hos bir histir ve enerji artisi,yaraticilik ve sosyal yasamda kisiye kolaylik saglar.Ancak, bu hisler cabucak tam patlamis efori haline gecer-asiri yuksek moddur- veya asiri irritabilliga gecer-asiri hassasiyet,kavga,munakasa baslatmaya yatkinlik.Manik durumda olan insanlar genellikle dogru goremezler/dusunemezler,hic bir yanlislik gormezler bu durumlarda;hersey yolundadir onlara gore-problemi gosterenleri de kizginca suclarlar.

 

Manik epizodda asagidaki semptomlar en az bir hafta gorulur ve kisinin fonksiyonel olmasini, yasamini/isini surdurmesini cok zorlastirir;

 

·         Genellikle asiri,anormal yuksek “high” durumdadir,eforiktir veya irritabildir(alingan, kavgaci, ofkeli)

 

Arti en azindan asagidaki semptomlarin en az 4 du daha vardir

·         Cok az uykuya ihtiyac vardir ama asiri enerjisi vardir

·         Cok hizli konusursunuz,baskalari anlayamaz,atkip edemez konusmanizi

·         Yarisan hizli dusunceler

·         O kadar kolay dikkatiniz dagilir ki birkac dakika icinde dikkatiniz bircok konuya dagilir

·         Asiri abartili guc,buyukluk ve muhim kisi oldugunuz fikirleri/inanclari vardir

·         Kotu sonuclarini hic dusunmeden asiri curetkar davranislar gorulur- cok fazla para harcamak, uygunsuz seks aktiviteleri, aptalca is yatirimlari vs vs

 

Agir durumlarda,kisi hem de psikotik semptomlar yasar halusinasyonlar-olmayan  sesler duymak,olmayan seyler gormek gibi- veya deluzyonlar yasar-dogru olmayan seylere cok guclu inanclari vardir.

 

HIPOMANYA,HIPOMANIK EPIZOD- manik durumun daha hafifidir ve de daha hafif ,o kadar agir olmayan semptomlari vardir ve daha az hasara yol acar.Hipomanik epizod sirasinda kisi yukselmis moddadir,genelde oldugundan daha iyi hisseder kendini ve daha uretkendir.Bu hipomanik epizodlar genellikle kisiye cok iyi hisler verir,iyi gelirhatta bu nedenle bazi hastalar ilac almaya son verirler.ama hipomanik durum cok ender olarak cok uzun surer ve ya manik atak epizoduna ulasir,yukselir durum veya depresyon cukuruna dusulur ve cokme yasanir.

 

DEPRESYON, MAJOR DEPRESYON EPIZODU-bu donemde en az iki hafta sureyle asagidaki semptomlar vardir ve hastanin yasami,fonksiyonlarini cok zorlastirirlar;

 

·         Kendini uzgun, sikintili, dibi bulmus, cokkun hissetmek,normal olarak keyif alinan seylere ilgiyi kaybetmek

 

Ve en az asagidaki semptomlarin 4 du daha birlikte yasanir;

·         Uyku uyumakta zorluk veya cok fazla uyumak

·         Istah kaybi veya cok yemek yemek

·         Konsantre olmada veya karar vermede zorluklar/problemler

·         Kendini yavaslamis hissetmek,ya da yerinde oturamayacak kadar ajite olmak

·         Kendini degersiz bulmak veya sucluluk hissetmek veya kendine guvenini kaybetmek

·         Intahar dusunceleri veya olum dusunceleri olmasi

 

Agir depresyonlarda hem de halusinasyonlar ve deluzyonlar  da vardir.

 

MIXED/ KARISIK EPIZOD-Belki de hastayi ,fonksiyonlarini yerine getiremez en kotu hale sokan da hem manik atak ve hem de depresyon semptomlarinin ayni anda ve ayni gun icinde ,veya bir manik atak,sonra bir depresyon,yine manik atak vs seklinde birbirini takip eden sureclerin yasanmasidir.Kisiler heyecanli veya ajitedirler  manik durumda ama hem de irritabil ve depresyondadirlar ayni anda.Yuksek enerji ve depresyon bilesimi nedenli olarak gorulen karisik epizodlar INTAHARLAR ICIN EN BUYUK RISKTIR.

 

BIPOLARDA DEGISIK SIKLUS FREKANSLARI NELERDIR?

Bipolarli insanlarin yasadiklari epizodlarin tipleri ve hangi siklikta hastalandiklari cok degiskendir.Bazi kisiler esit sayida manik atak ve depresyon epizodlari yasarken;baskalari cogunlukla manik atak veya cogunlukla depresyon epizodu yasarlar.Bipolarli avaraj kiside hastaligin ilk 10 yilinda, 4 epizodu vardir.Erkeklerde daha cok manik atak epizodlari ile baslarken,kadinlarda depresyon epizodu ile baslar.Ilk 2-3 manik veya depresyon epizodlari arasinda yillar gecebilir;ama tedavi olmayan kisilerde daha sik epizodlar gorulur.Bazen bunlar mevsimlere gore bir tablo gosterebilir-mesela yazin hipomanik olmak,ve kisin depresyonda olmak.Kucuk bir grup hasta da cok hizla bu donusumu yasarlar,hatta yil icinde de bu devam eder-rapid cycling/hicli donusumlu bipolar hastaligi denir buna.

 

Epizodlar gunlerce,aylarca,veya bazen hatta yillarca surebilir.Ortalama olarak,tedavi olmadan,manik veya hipomanik epizodlar birkac ay surerler;depresyonsa daha uzun,6 ay ve hatta daha da fazla surer.Bazi kisiler bu epizodlar arasinda iyilesirler tamamen ve yillarca hic semptomsuz yasayabilirler;oteki kisilerse onemli,problematik depresyon ve hafif inis cikislar yasayacaklardir.Bu sikca rastlanan epizodlari,sikliklarini,cesitlerini anlatmak icin ozel terimler kullanilmaktadir;

 

·         BIPOLAR I- de kiside manik veya karisik epizodlar vardir ve hemen hemen her zaman da depresyon da birlikte vardir.Eger bir kisi ilk defa manik atak epizodu ile hastalanirsa, hastalik hala “bipolardir” depresyon henuz yasanmamis olsa da.Ilerdeki epizodlar, etkili ve uygun tedavi yapilmazsa, cok yuksek ihtimalle depresyonu da manik ataklari da icerecektir.

·         BIPOLAR II-da ise kiside sadece az,orta derecede manik durum demek olan hipomanya ve depresyon episodlari vardir-tam patlamis manik ataklar ve karisik epizodlar yoktur bu tabloda.Bu turu tanimak,teshis koymak zordur cunku hipomanya ,eger kisi cok uretken ve problemlerden uzak kalmayi becerebiliyorsa,normal gorunebilir. Bipolar II li kisiler,genellikle hipomanik epizodlari farketmezler ve sadece depresyon icin tedaviye basvururlar.Malesef,eger ANTIDEPRESYON ILACI ILE BIRLIKTE MOD STABILIZE EDICI ILAC VERILMEZSE HASTAYA,ANTIDEPRESYON ILACI TEK BASINA “YUKSEK’ OLMAYI= MANIK ATAK VEYA COK DAHA FAZLA SIK DONUSUMLU SIKLUSLU EPIZODLARA (=FREQUENT CYCLES) SEBEP OLUR,TETIKLER.

·         RAPID-CYCLING/HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR HASTALIGI- da ise, kiside yilda en az 4 epizod vardir;herhangi bir kombinasyon seklindedir-manik, hipomanik,karisik,veya depresyon epizodlari.Bu bipolarli hastalarin % 5- % 15 sinde gorulen sekildir.Bu durum bazen mod stabilize edici ilaclar verilmeden,sadece antideprasyon ilaclarinin tedavide  kullanilmasindan kaynaklanmaktadir-ki bu da siklusleri arttirir;yani epizodlarin sikligini arttirir.Bilinmeyen sebeplerden dolayi,bipolarin hizli donusumlu sekli kadinlarda daha sik gorulmektedir.

 

BIPOLAR ILE KARISTIRILABILEN VEYA AYNI ANDA GORULEBILEN  PSIKIYATRIK BASKA DURUMLAR DA VAR MIDIR?

 

Bipolar oteki hastaliklarla karistirilabilir-bunlar cesitli endise hastaliklari ve sizofreni veya sizoeffektiv hastalik gibi psikotik hastaliklardir.Bunun nedeni de sudur;cunku endise ve psikotik/psikoz semptomlar genellikle bipolar hastaliginin gelismesinde gorulen,var olan semptomlardir.Bipolarli kisilerde hem de siklikla “comorbid” denen,bipolar esliginde hastaliklar da gorulur.Bu comorbid hastaliklarin en cok siklikla rastlananlari ise,alkol/uyusturucu bagimliliklari,obsesif kompalsiv hastalik denen OKD, ve panik atak hastaligidir.Eger size konan teshisin dogru olup olmadigindan en kucuk bir endiseniz varsa,doktorunuza bipolar teshisine nasil vardigini sormaniz ve anlatmasini isteyecek kadar da rahat olmalisiniz. Bu sizin hakkinizdir.

 

BIPOLAR NE ZAMAN BASLAR?

 

Bipolar genellikle adolasan/ergenlik yaslarinda veya erken yetiskin yaslarinda baslar ama bazen de erken yaslardaki kucuk cocuklarda veya 40-50 gibi gec yaslarda da baslayabilir.Eger 50 yasinda birisi ilk defa manik atak epizodu yasarsa, problem bipolar hastaligini taklit eden, daha cok norolojik bir hastalik veya alkol/uyusturucular veya receteli bazi ilaclarin etkisidir.

 

NEDEN BIPOLARI MUMKUN OLABILDIGINCE ERKEN TESHIS ETMEK VE ERKEN TEDAVI ETMEK COK ONEMLIDIR?

 

Ortalama olarak, bipolar hastalari dogru teshis konmadan,etkili ve uygun sekilde tedavi olamadan 3-4 doktora giderler 8 sene gibi bir surede tedavi olmaya calisirken-dogru teshis ve en dogru ilaclarla tedavi olmak icin.

 

Erken teshis,uygun ve doogru sekilde tedavi olabilmek ve en uygun ilaclara ulasabilmek sunlari YAPMAMANIZA,ONLEMENIZE SEBEP OLUR;

 

·         Intahar-hastaligin ilk yillarinda intahar riski yuksektir.Hastalik suresince,yaklasik olarak her 5 bipolarli kisiden 1 kisi intahardan olecektir-bu nedenle bu hastalik en oldurucu psikiyatrik hastaliktir.

·         Alkol/uyusturucular bagimliligi-Bipolar hastalarinin % 50 den fazlasi alkol veya tum oteki uyusturuculari –receteli,recetesiz ilaclar dahil- kullanirlar hastaliklari suresinde.Bazilari bipolarin sebep oldugu semptomlari kendi kendilerini tedavi etmek/uyusturmak icin bunlari kullanirken; bu grup hastalarda bipolar hastaligi, neticeleri en kotu olanlardir.

·         Evlilik ve is problemleri-Acilen ve derhal etkin tedaviyle evlilikler stabilize edilir ve islerinde uretici olmalari saglanir.

·         Tedavide zorluklar-bazi kisilerde,epizodlarin sik sik yasandigi gorulmekte ve zamanla da tedavileri daha da zorlasmaktadir.Buna tipta bazen “kindling” denir.

·         Yanlis, uygunsuz veya kismi=kismen=eksik tedaviler- Bipolar hastasi olarak dogru teshis yerine,depresyon hastasi olarak yanlis teshis konan hastalara,bu yanlislik nedenli sadece,tek basina antidepresyon ilaclari verilir hic mod stabilize edici ilac verilmeden.Bu nedenle de ,bu durum manik epizodlari tetikler ve bipolar hastaligin genel durumunu cok daha fazla kotulestirir.

 

BIPOLAR HASTALIGINA NE SEBEP OLUR? Ispatlanmis tek bir nedeni yoktur bipolarin ama arastirmalarin isaret ettigine gore, beyindeki bazi sinir hucrelerinin fonksiyonlarindaki veya bu beyindeki hucrelerin birbirleri ile mesaj alip vermelerindeki/ konusmasindaki anormallikleridir.Bipolar hastaliginin altinda yatan biyokimyasal problem herneyse,su kesin ve acik ki bu,bipolar hastalarini duygusal ve fiziksel strese karsi cok daha fazla  hassaslastiriyor.Sonuc olarak,uzucu yasam tecrubeleri, uyustucucu/icki kullanimi, uykusuzluk, veya oteki stresler bipolar epizodlarini tetiklemektedir-bu stresler hastaliga sebep olmasalar da sonuc budur!

 

Cevreyle tetiklenen ,dogustan var olan hassasiyet  teorisi de bircok tibbi olaylarda sunulan oteki teorilere benzer.Mesela kalpte,kiside yuksek kolestrol veya yuksek tansiyona yatkinlik vardir dogustan/genetiktir-ki bu da kalbin zamanla oksijen miktarina yavas yavas zarar verecektir.Stres sirasinda,fiziksel zorlanma veya duygusal gerilimlerde,kiside aniden gogus agrisi olusabilir veya kalp krizi gorulebilir eger kalbe giden oksijende cokazalma olursa.Bu vakadaki tedavi, kolestrolu dudurmek veya tansiyonu dusurmek icin ilac almaktir-yani altta yatan esas hastaliklari tedavi etmektir;ve egzersiz yapmak,diyet,akut epizodlari tetikleyen stresleri azaltmak gibi yasam degisiklikleri yapmaktir.Ayni sekilde, bipolar hastaliginda da,altta yatan ,esas sebep olan biyolojik hastaligi tedavi edebilmek icin mod stabilize edici ilaclar kullaniriz ve hem de tekrar bipolarin epizodlarinin nuksetmemesi/tekrarlanmamasi icin de yasam degisiklikleri de tavsiye ederiz-stresi azaltmak,iyi uyuma aliskanliklari kazanilmasi,alkol/uyusturucudan uzak durmak gibi.

 

BIPOLAR AILEDEN MI GELIR? Bipolar genelde ailelerde nesiler boyunca gorulur. Nesilden nesile gecebilir. Arastirmacilar bazi genler buldular bipolarla ilgili olan ;bu da bipolar hastaliginda beyinde bircok  biyokimyasal problemin olustugunu gostermektedir. Oteki aileden gecen karisik hastaliklar gibi,bipolar genetik olarak riskte olanlarin cok azinda gorulmektedir. Mesela eger bir kiside bipolar varsa, ama esinde yoksa, dogacak cocukta bipolar olma riski sadece 7 de birdir. Ailede/akrabalarda cok daha fazla sayida bipolarli veya depresyonlu kisi varsa, bu risk daha buyuk olabilir.

 

BIPOLAR NASIL TEDAVI EDILIR?

 

TEDAVI SAFHALARI;

 

·         AKUT DONEM- tedavi su anda var olan,hastanin yasadigi  manik, hipomanik, depresyonlu veya karisik/mixed epizodu sona erdirmek icin yapilir

·         ONLEYICI BAKIM TEDAVISI- tedavi uzun vadeli olarak devam eder ve daha sonra gorulebilecek epizodlari onlemek amaclidir

 

TEDAVININ ICINDE SUNLAR VARDIR;

 

·         Ilaclar hastalarin tumu icin akut ve onleyici donemlerde sarttir ve gereklidir.

·         Egitim hastalara ve ailelerine yardim etmek ve bipolar hastaligi ile en iyi sekilde basa cikmak,yonetmek icin ve de hastaliktan kaynaklanan komplikasyonlari onlemek icin sarttir.

·         Psikoterapiler hastalara ve ailelerine,bipolardan kaynaklanan bozulmus dusuncelerle, duygularla,davranislarla yapici sekilde basa cikmayi ogretir.

 

ILAC TIPLERI

 

Bipolar hastaliginda semptomlari kontrol etmek icin kullanilan en onemli 3 ilac mod stabilize ediciler,antidepresyon ilaclari ve antipsikotik ilaclardir.Doktorunuz size hem de uykusuzluk,endise veya yerinde duramamak icin baska ilaclar da verebilir. Bu ilaclardan bazilarinin nasil ise yaradiklarini hala bilemiyoruz ama sunu biliyoruz-tum bu ilaclarin hepsi de  beyinde norotransmiter denen,mesaj ileten kimyevi hucreleri etkiliyorlar-bu norotransmiterler sinir hucrelerinin fonksiyonlariyla ilgililer.

 

MOD STABILIZE EDICILER NEDIRLER?

 

Eger ilaclarin su 2 ozelligi varsa bunlara mod stabilize ediciler deniyor;

 

1.      Manik veya depresyon akut epizodlarindan kurtariyorsa,yardimci oluyorsa veya bunlarin tekrar yasanmalarini onluyorsa

2.      depresyon veya manik durumu kotulestirmiyorsa veya sikluslerde artisa sebep olmuyorsa-yani manikten depresyona ,sonra tekrar manik duruma gecislerde sayica artislar yasanmiyorsa

 

Lithiyum=lityum , divalproex ve carbamazepine bu tariflere uyuyor;ilk ikisi su ana kadar en cok bilnen ve de en cok kullanilandir.Divalproex ve carbamazepine aslinda antikonvalsiyon ilaclari olarak , yani sara nobetlerini onlemek icin imal edildiler ilk ciktiklarinda-ki bu da baska bir beyin hastaligidir.Su anda arastirmalarla incelenmekte olan ve cok umit verici olan yeni bircok antikonvalsiyon ilaclari ve de daha da yeni atipik antipsikotik ilaclar vardir.ECT denen elektrosok tedavisinden daha sonra bahsedilecektir.

 

LITHIYUM-IMALATCI MARKALARI-ISIMLERI; ESKALITH, LITHOBID, LITHONATE

 

Ilk bilinen mod stabilize eden ilac lithiyumdur ve bu labratuarda yapilan bir maddedir.Lithiyumun davranislar ustundeki ilk etkileri 1950 lerde bulundu ve ABD de 30 yildir kullanilmaktadir mod stabilize edici olara.

 

Lithiyumun , cok “saf” veya eforik manik durum gorulen,daha az depresyonla karisik yukselmis mod gorulen hastalarda daha cok basarili ,etkili oldugu gorulmektedir.Depresyona da yardimcidir, ozellikle de oteki ilaclara ilave edildiginde.

 

Lithiyum , karisik manik epizodlarda ve rapid-cycling/hizli donusumlu bipolarda daha az etkili gibidir.Kandaki gelismeleri izleyerek, testlerle, lithiyumun yan etkileri azaltilabilir ve hastanin en iyi sekilde tedavi olacagi kadar yeterli dozda lithiyum alindigindan emin olunmalidir. Lithiyumun sikca gorulen yan etkileri kilo almak, titremeler,mide bulantisi ve idrar yapmada artistir. Lithiyum tiroid bezini,bobrekleri etkileyebilir;bu nedenle muntazam periyodik kan tahlilleri gerekir ki bunlarin fonksiyonlarinin normal oldugundan emin olunsun.

 

DIVALPROEX (IMALATCI MARKA ADI DEPAKOTE)

 

Bu da antikonvalsiyon/sara krizinde kullanilmistir nobetleri tedavi etmek icin onlarca yillardir.Bipolar hastaligi icin asiri sekilde yogun arastirmalarda da incelenmistir.Divalproex  hem eforik ve de karisik manik epizodlarda da esit sekilde etkindir.Hizli donusumlu bipolarda de etkilidr ve de bipolar hastaligi alkol/uyustucuru kullanimi veya endise hastaliklari ile zorlasmis hastalarda da etkilidir.Oteki mod stabilize edici ilaclarin aksine,divalproex baslangicta daha kismen yuksek dozlarda verilebilir akut manya durumunda ve bu da daha cabuk cevap alinmasini saglar tedavide.Sik gorulen yan etkileri ise;kilo almak, titreklik, gastrointestinal/sindirim sistemi problemlerdir.Kan tahlilleri ile kanda ilac seviyesi  olcumu ve dozun ayarlanmasi yan etkileri minimize edebilir.Divalproex karacigerde hafif yangilanmaya/ alevlenmeye sebep olabilir ve de platelet denen kan hucrelerini etkileyebilir.Bu ciddi yan etkilerden kaynaklanacak ciddi komplikasyonlarin gorulmesi cok enderse de,karaciger fonksiyon testleri ve platelet kan sayiminin muntazam,periyodik yapilmasi cok onemlidir.

 

MOD STABILIZE EDICI OTEKI ANTIKONVALSIYON ILACLARI-sara/epileside nobetleri de onleyen ilaclar grubudur.

 

·         Carbamazepine (Tegretol,Carbatrol)-carbamazepine kullanimini cok daha az klinikcalisma desteklemesine ragmen,divalproexe benzer bir profili var gorunmektedir. Bu da yillardir vardi piyasada ve de bipolarin alt gruplari hastaliklarinda ve de hem eforik ve de karisik manik epizodlarda etkilidir. Carbamazepine genelde sakinlestirir/ sedatifdir ve gastrointestinal/sindirim sistemi yan etkileri vardir.Cok ender de olsa kemik iligi azalmasi,etkilenmesi ve karacigerde alevlenme gorulebileceginden, periyodik kan tahlilleri bu tedavi sirasinda da gereklidir. Carbamazepine ile bircok ilac arasinda ters ve komplike yan etkiler goruldugunden,baska ilaclarla birlikte kullanildiginda cok cok dikkatle izlenmelidir.

·         Lamotrigine (Lamictal)-Bu daha yenice bir ilactir otekilere gore.Son arastirmalara gore,mod stabilize edici olarak hareket edebilir ve bipolarin ozellikle de depresyon asamasinda ozellikle faydali olabilir.Bir ciddi riski ise,her 1000 hastadan 3 kiside,-% 0.3-bu ilacin alinmasi ciddi kizarikliklara,dokuntumsu kasintilara sebep olmaktadir.Bu kizariklik riski ,ilacin cok cok yavas yavas dozunu artirarak yok edilebilir.Bundan baska, Lamotrigine’nin daha az sikinti veren ve az  yan etkileri vardir;ama basdonmesi,basagrilari ve gormede zorluklara sebep olabilir.

·         Gabapentin (Neurontin)-Bipolar hastalikta kullanimi hakkinda,oteki ilaclara gore  oldukca az arastirma yapilmis olmasina ragmen,cok populer olmustur.Ozellikle de endiseyi azaltmaya yardimci oldugu gorulmektedir.Bir guclu tarafi da,oteki ilaclarla etkilenmemesidir ve de dolayisi ile kolayca oteki mod stabilize edicilerle birlikte, etkilerini arttirmak icin kullanilabilmektedir.yan etkileri yorgunluk,sedatif etkisi gostermesi ve bas donmesidir.

·         Topiramate (Topomax)-On arastirmalar bu yeni antikonvalsiyon ilacinin manik durumda faydali oldugunu ima etmektedir.Bir yan etkisi de aslindaavantaj olabilmektedir-oteki mod stabilize edicilerin aksine,topiramate kilo aldirmaiyor hatta kilo vermelerine yardimci olabiliyor.Oteki yanetkilerine ise sunlar dahil-sedati etkisi gosterir,bas donmesi,, kognitif yavaslama veya hafizada zorluklar.Bobrek tasi olayi yasamis olanlara verilmemelidir.

 

ANTIDEPRESYON ILACLARI NEDIR?

 

Antidepresyon ilaclari depresyon semptomlarini tedavi ederler.Bipolar hastalikta,mod stabilize edici ilacla birlikte antidepresyon ilaci da kullanilmak zorundadir.Eger antidepresyon ilaci,mod stabilize edici ilac da hastaya verilmeden,tek basina verilirse,antidepresyon ilaci ,tetikleme yaparak, bipolarli hastayi manik duruma sokabilir.farkli kimyevi mekanizlmalari ve yan etkileri olan bircok tipte anti depresyon ilaclari vardir.Arastirmalarin bircogunda, antidepresyon ilaclari unipolar depresyonlu hastalarda yapilmistir-bunlar hic manik epizod yasamamis insanlardir. Unipolar depresyonda da ,elde var olan ilaclar esit sekilde etkilidir.

 

Bipolar kisilerdeki antidepresyon ilaci etkisini arastiran cok az arastirma vardir ama bircok uzman doktor asagidaki 3 tip antidepresyon ilacini ilk 3 tercih olarak kullanmaktadirlar;

 

1.      Bupropion (Wellbutrin)

2.      Selektif Seratonin Reuptake Inhibitor- fluoxetine (prozac),fluvoxamine (Luvox), paroxetine (Paxil), sertaline (Zoloft)

3.      Venlafaxine (Effexor)

 

Eger yukardakiler ise yaramazsa, veya istenmeyen,hos olmayan yan etkileri gorulurse,oteki secimler de sunlardir;

·         Mirtazapine (Remeron)

·         Nefazodone (Serzone)

·         Monoamine oxidase inhibitorler- phenelzine (Nardil),tranylcypromine (Parnate). Bunlar etkilidirler ama tehlikeli yan etkilerinden korunmak icin ozel diyete ihtiyac vardir.

·         Triccyclic antidepresyon ilaclari- amitriptyline (Elavil), desipramine (Norpramin, Pertofrane), imipramine (Tofranil), nortriiiptyline (pamelor). Trisiklikler daha cok yan etkilere sebep olacaklardir veya manik epizod veya hizli donusumlu bipolara sebep olma riskleri yuksektir.

 

 

ANTIPSIKOTIK ILACLAR NEDIR?

 

Antipsikotik ilaclar psikozun halusinasyonlar veya deluzyonlar gibi cok agir depresyonda veya manik epizodlarda gorulen semtomlari kontrol edebilmek icin kullanilir.

 

Antipsikoz=antipsikotik ilaclari bipolarda,su anda hic psikoz semptomlari yoksa dahi  2 ilave sekilde kullanilabilir. Ozellikle de tedavinin ilk asamalarinda, sedatif olarak kullanilirlar uykusuzluk icin,endise ve ajitasyon icin kullanilabilirler.Arastirmacilar hem de daha yeni antipsikotik ilaclarin mod stabilize edici ozellikleri de olduguna ve de depresyon ve manyayi kontrole yarayabilecegine inanmaktadirlar.

 

Bu nedenle de mod stabilize edici ilaclara antipsikotik ilaclar da ilave edilir bu hic psikotik semptomlar gorulmemis hastalardaki tedavinin daha etkin olmasi,hastanin tedaviye daha iyi cevap vermesi icin. Antipsikotik ilaclar hem de tek basina da kullanilabilirler mod stabilize edici ilac yerine  eger hastalar mod stabilize edici ilaclarin hicbirine cevap vermiyorsa veya toleransli degillerse.

 

Iki cins antpsikotik ilaclar vardir;

·         eski antipsikotik ilaclar-bunlara genellikle “tipik” veya geleneksel/konvansiyonel antipsikotikler de denir.

·         Ve daha yeni antipsikotik ilaclar-bunlara atipik antipsikotik ilaclar denir

 

Eski tipik antipsikotik ilaclarin bir ciddi problemi ise, kalici olan surekli hareket etme hastaligi olan tardiv diskenezyadir TD.Eski tip bu ilaclar hem de kas sertlesmelerine,yerinde duramamak ve tirrekliklere sebep olabilirler.Yeni atipik antipsikotik ilaclarin cok daha dusuk riskleri vardir sunlar icin- Tardiv Diskenazya- kabaca senede % 1- ve hareket ve kaslarda yan etkiler.Bu nedenle de,yeni atipik antipsikotik ilaclar genellikle, antipsikotik ilaclara ihtiyac varsa,ilk secilen,kullanilan ilaclardirlar.

 

4 tip atipik antipsikotik ilaclar vardir su anda halen elimizde;

 

·         Olanzapine (Zyprexa)

·         Quetiapine (Seroquel)

·         Risperidone (Risperdal)

·         Clozapine (Clozaril)

 

Daha once de bahsedildigi gibi,arastirmalar bu atipik antipsikoz ilaclarin hem de mod stabilize edici ozellikleri oldugunu gostermege baslamaktadir.Atipik psikotiklerin sik gorulen yan etkilerine uyku hali ve kilo almak dahildir.Cok etkili olmasina ragmen,clozapine ilk secim degildir cunku haftada en az 1 veya 2 haftada bir defa kan testlerine ihtiyac duyulan ciddi yan etkileri vardir.

 

Eski ve geleneksel, tipik antipsikotik ilaclar  haloperidol (Haldol),perphenazine (Trilafon), ve chlorpromazine (Thorazine) gibi eski ilaclari icine alir.Bu eski tip antipsikotik ilaclar  genellikle ilk secilen ilaclar olmamasina ragmen, yeni atipik antipsikotik ilaclara cevap vermeyen hastalarda veya yeni ilaclarin yan etkileri ile problemleri olanlara yardimci olabilir eski ilaclar.

 

 

AKUT ASAMADA TEDAVISI

 

AKUT MANIK EPIZODDA MOD STABILIZE EDICI ILACI SECMEK

 

Akut safhada, manik epizodu tedavi icin ilk secilecek ilaclar lithiyum ve valproate dir.Bu iki ilactan birisini secerken,doktorunuz sizin tedavi gecmisinizi goz onune alacaklardir-gecmiste bunlardan biri sizde ise yaramis mi gibi;hangi alt tip bipolar hastasisiniz-bircok cinsleri vardir, hizli donusumlu bipolar mi gibi;su andaki mod durumunuz nedir-eforik misiniz veya karisik manik durumda misiniz gibi;ve de ilacin bilinen ve en cok endiseniz olan yan etkisini sizden  ogrenmek gibi.

 

Lithiyum ve divalproex “saf” manik durumda ,her iki ilac da iyi secimdir (saf manik durum=eforik mod vardir ama depresyon semptomlari yoktur). Divalproex ise daha cok karisik epiozdlar veya hizli donusumlu bipolar gorulen hastalarda tercih edilir.Lithiyumla divalproexi birlestirmek  de elde edilecek en iyi neticeye ulasabilmek icin garip degildir.Eger bu bilesim de hala tam olarak etkili degilse,bazen ucuncu bir mod stabilize edici de ilave edilir.

 

Carbamazepine ise lithiyumdan ve divalproex’den sonra iyi bir alternatif secimdir.Divalproex gibi,carbamazepine de ozellikle karisik epizodlarda ve hizli donusumlu bipolarda etkili olabilir.Kolayca lithiyum ile birlestirilebilir ama divalproexle birlestirilmesi cok daha komplike bir konudur.

 

Daha yeni olan antikonvalsiyon- lamotrigine,gabapentin ve topiramate- ilaclari manik durumda ilk kullanilan ilaclara yedek olarak saklanmalidirlar veya zor yan etkileri olmussa/gorulmusse ilk sirada da kullanilmalidirlar.

 

MOD STABILIZE EDICI ILACLAR NE KADAR CABUK ETKISINI GOSTERIRLER?

Birkac hafta surebilir mod stabilize edici ilaclarin iyi sekilde cevap verebilmesi,etkili olabilmesi icin. Ama genellikle, manik epizodda gorulen uykusuzluktan,endiseden ve ajitasyondan acil,derhal ,kisa surede cozumler elde etmek,acil tedaviler  icin mod stabilize edici ilaclara oteki ilaclari da ilave etmek yardimcidir genellikle.Bu oteki birlikte verilen ilaclar sunlari icerir;

 

·         Antipsikotik ilaclar-ozellikle dekiside psikotik semptomlar varsa(yukariya bakin)

·         Benzodiazepine denen sedatifler sunlari icine alir- lorezepam( Ativan), clonazepam (Klonopin) ve otekiler.Cok dikkatle izlenmelidirler veya alkol/uyusturucu veya alkoliklik gecmisi olan hastalarda verilmemelidir bu ilaclar.

 

Hem benzodiazepine sedatifler ve hem de antispikotik ilaclar uyku haline ,uykulu olmaya neden olabilir,bu ilacin dozu genellikle azaltilir hasta akut epizoddan iyilestikce.Ama bazi kisilerde de uykusuzluk gibi veya endise gibi bazi semptomlari kontrol edebilmek icin,sedatifleri daha uzun sure kullanmaya ihtiyaclari olabilir.Bazen de hastalikta relaps=nuksetmeleri/tekrarlamayi onlemek icin antipsikotik ilaclarla uzun vadeli tedavi gerekebilir.

 

AKUT DEPRESYONDA ANTIDEPRESYON ILACI SECMEK

 

Hafif depresyonu tek basina mod stabilize edicilerle tedavi etmek mumkunken, daha agir depresyonlarda antidepresyon ilaclarinin da birlikte kullanilmasi gerekir genellikle.Bipolar hastaliginda tek basina antidepresyon ilaclari vermek tehlikelidir cunku tetikleme yaparak hizli donusumu daha da hizlandirabilir veya kisinin modunun ‘tavanlara,goklere vurmasina” ve depresyondan hipomanya veya manik duruma surekli atlamalara sebep olur.Bu sebeple de,bipolar hastalikta antidepresyon ilaclari her zaman mod stabilize dici ilaclarla birlikte verilirler.

 

Antidepresyon ilaclari etkilerini genellikle haftalarca sonra gosterirler.Ilk denenen antidepresyon ilaci hastalarin bircogunda ise yarar ama bazilarinda da 2,3 antidepresyon ilaci denenmek zorundadir onun icin tam etkili ve problemli yan etkilere sebep olmayan ilaci bulabilmek icin.Antidepresyon ilacinin etkili olmasini beklerken,hastayi uykusuzluk,endise veya ajitasyondan kurtarmak icin sedatif ilac almak faydali olabilir.

 

Eger anti depresyon ilaci ve mod stabilize edici ilaclara ragmen,depresyon hala varsa, lithiyum ilavesi-eger simdiye kadar hala lithiyuma baslanmamissa- veya mod stabilize edici ilaci degistirmek yardimci olabilir.Lamotrigine ozellikle de depresyonda yardimci olabilir.

 

 

YAN ETKILERI MINIMUMA INDIRMEK ICIN TAKTIKLER/STRATEJILER

 

Bipolari tedavi ederken kullanilan ilaclarin hepsinde insani rahatsiz edecek yan etkiler gorulebilir;bazen de ender ama ciddi tibbi reaksiyonlar yasanir.Bircok degisik insanin degisik ilaclara degisik reaksiyonlari oldugu gibi,yan etkilerin tipi de insanlara gore degisebilir ve hatta bazi kisilerde hic yan etki gorulmez.Eger bir hastada ilac ! de yan etki gorulmusse,bu oteki baska bir ilacta da problem yasanacak demek degildir.

 

Belli stratejilerle yan etkiler en asagiya cekilebilir.Mesela doktor dusuk dozda ilacla baslayip yavas yavas dozu arttirmak isteyebilir.Gerci bu durumda hasta ilacin, semptomlarina etkili olabilecek mi anlamak icin daha uzun beklemek zorundadir ama yan etkileri yasama sansini azaltir.Lithiyum ve divalproexde ise, hastaya yardimci olabilecek gerekli dozun verildiginden ,ama asla daha fazla doz verilmediginden de emin olabilmek icin kan testlerinin surekli ve muntazam yapilmasi cok onemlidir . Eger yan etkileri gorulurse,ilacin dozu sik sik ayarlanabilir yan etkilerinden kurtulmak icin veya yardimci olabilmek icin baska bir ilac daha ilave  edilebilir.Yan etkilerini ve yasadiginiz herhangi bir problemi doktorunuzla konusmak, endiselerinizi anlatmak cok onemlidir ki o da tedavinizi planlarken bunlari goz onune alsin.

 

ELEKTROSOK ECT TERAPISI/TEDAVISI

 

ECT genellikle agir depresyonda ve manik durumda hayat kurtaricidir ama elektrosok tedavisi haketmedigi kadar negatif reaksiyon almistir toplumdan.Eger birisi cok intahara yakinsa,her an intahar tehlikesi varsa, cok hastaysa kisi ve ilaclarin ise yaramasi,tedavisi beklenemez durumdaysa (mesela kisi yemiyor veya hicbirsey,su dahi icmiyorsa), eger hastanin gecmisinde bircok ilacla basarisiz tedaviler varsa-ilaclar tedaviye cevap vermemisse, eger hastanin tibbi durumu veya hamilelik nedeniyle ilaclari kullanmasi emniyetli degilse, veya eger psikozlar varsa( deluzyonlar ve halusinasyonlar varsa hastada) elektrosok cok hayati derecede onemlidir.Elektrosok anestezi altinda hastahanede yapilir.Hastalar genellikle birkac haftada 6-10 tedavi gorurler.Elektrosokun en yaygin yan etkisi hafiza problemleridir-ama tedaviden sonra hafiza problemleri duzelir.

 

HASTAHANEYE YATMAK

 

Bipolar I li hastalarin cogu- en az bir adet tam patlamis manik epizod yasamis olanlardir bunlar- hastaliklarinin bir doneminde hastahaneye yatirilirlar.Akut manya durumu, gorusleri ve karar vermek/mantigi etkiledigi icin, manik durumdaki kisiler kendileri itiraz etmelerine ragmen, gonulsuz olarak hastahaneye yatirilirlar ki bu da hem ailelere ve sevdiklerine cok zor gelebilir.Ancak manik durumdaki kisilerin cogu ,kendileri o anda hastahaneye yatmaya ,yardim edilmesine itiraz etmis olsalar da, sonradan bu akut manik durumdaki yardima son derece memnun olurlar.

 

Asagidaki durumlarda kisilerin hastahaneye yatirilmalari sarttir;

 

·         Intahar,cinayet veya impalsif agresif icgudusel davranis  veya hareketler nedenli kisinin kendisinin veya cevresinin emniyeti soz konusu ise

·         Cok agir stres veya fonksiyon bozukluklari nedenli 24 saat bakim ve destege muhtac olunan durumlar-ki bircok aile icin bu uzun sureli olunca ,hasta bakimi imkansiz degilse de, cok zordur

·         Suregelen alkol/uyusturucu bagimliligi varsa ,bunlara ulasmasini,kullanmasini engellemek icin

·         Hastanin stabil olmayan tibbi durumu oldugunda

·         Hastanin kullandigi ilac/ilaclarin surekli ve yakin gozlemlenmesi gerektiginde

 

 

ONLEYICI TEDAVILER

 

Mod stabilize ediciler,ozellikle de lihiyum ve divalproex, hastaligin tekrar nuksetmesini onlemenin,veya uzun vadeli bakim tedavisin yapilmasindaki en onemli kose taslaridir.Bipolarli her 3 hastadan 1ri,yasami boyunca mod stabilize edici ilac kullanarak,yasami boyunca hic semptomlar yasamayacaktir.Bircok kiside de bu surekli yasam boyu bakim tedavisi ile epizodlarin sikligi azalacak, zorlugu/agirligi azalacaktir.

 

Bu epizodlar tekrar goruldugunde cok fazla uzuntuye kapilmamali,cesaretinizi kaybetmemelisiniz- bu muhimdir. Ve de tedavinin basarisinin sadece uzun vadedeki durum ile, epiozodlarin sikligi ve zorluguna bakarak degerlendirilebilecegini asla unutmayin. Doktorunuza bu mod durumunuzdaki degisiklikleri hemen bildirmeyi unutmayin cunku ilk ikaz isaretlerinde, hemen ilacinizda/ilaclarda doktorunuzun yapacagi  doz degisikleri genellikle sizin tam patlamis bir epizoda girmek yerine normal moda donmenizi saglayacaktir.Zaman zaman Ilaclarinizdaki doz ayarlamalari tedavinizin dogal bir parcasidir-aynen diyabette de insulin miktarinin zaman zaman degismesi gibidir.Bipolarli hastalarin cogu birden fazla ilacli veya ilaclar “kokteyli” denen tedaviye cok iyi cevap verirler.Genellikle en iyi cevap 1 veya 2 mod stabilize edici ile alinir-bunlara zaman zaman da antidepresyon ilaci eslik eder veya muhtemelen antipsikotik ilac da olabilir bu.

 

Recetenize yazildigi gibi ilaclarinizi surekli dogru alarak, hastaliginiz diyabet te olsa,yuksek tansiyon da olsa veya bipolar da olsa, tedavinize sadik kalmak zordur uzun vadede.Bipolarli kisiler genellikle “bakim tedavisi” denen onlemek ve/veya epizodlari azaltmak ve/veya  zorluklarini hafifletmek icin yapilan  uzun omur boyu suren tedavide bircok nedenle ilaclari icmemege karar verirler.Artik semptomlari,hastalik belirtileri yok diye dusunebilirler ve bu nedenle de artik ilaclara ihtiyaclari olmadigini dusunurler.Ilaclarin yan etkileri ile basa cikmanin zor oldugunu dusunebilirler.Veya hipomanya epizodlari sirasinda yasadiklari eforik durumu fark etmeyebilirler.Ama arastirmalar acik secik gosteriyor ki,bu bakim tedavisine ilac icmeyerek son vermek,her zaman hastaligin nuksetmesine=relapslere sebep olur-genellikle de ilac kullanmamaya basladiktan sonra ilk haftalarda veya aylarda nukseder hastalik.Hasta kendisi Lithiyum ilacina son vermesi durumunda ise,intaharlar hizla artar.Yavas yavas dozunu azaltarak doktor tavsiyesi ile lithiyumu azaltmak ve nihayet son vermek yerine, hastanin  aniden lithiyum ilacini kesmesi ve icmemesinin ,bipolar hastaliginin  geri donmesinde/ nuksetmesinde  cok daha buyuk risk oldugu eldeki kanitlarla bilinmektedir.Bu nedenle de,eger ilaca son vermeniz gerekiyorsa,sizce bu sartsa bile,BU SADECE DOKTORUNUZUN TALIMATLARI ILE VE YAVAS YAVAS YAPILMALIDIR.

 

Eger birisi sadece bir tek manik durum yasamissa, ilaclari bir sene kullandiktan sonra yavas yavas azaltmak dusunulmelidir.

 

Ama ,eger bu tek manik atak epizodu/donemi yasayan kisinin ailesinde cok etkin bir bipolar hastaligi gecmisi varsa veya ailede gorulen,yasanana/yasanmis bipolar cok agirsa,cok daha uzun yillar suren bakim tedavisi yapilmalidir-maintenance tedavi de denir buna.

 

Eger birinde 2 veya daha fazla manik durum veya depresyon epizodu yasanmissa, uzmanlar bakim-onleme  tedavisinin omur boyunca mutlaka surekli yapilmasini tavsiye ediyorlar-kibarca sarttir diyorlar yani.

 

Ise yarayan etkili onleme tedavisine son verilmesi ise,sadece ve sadece , bir kadin hamile kalmak istediginde veya kullanimina son verilmesini gerektiren cok agir yan etkiler gorulmesi durumlarinda soz konusu olabilir.Hatta bu durumlar dahi onleme tedavisine son vermek icin neden olmayabilir ve bunlarin yerine kullanilabilecek ilaclar bulunabilir genellikle.Bu durumlarin herbirini doktorunuzla cok dikkatle gorusunuz.

 

EGITIM-BIPOLAR HASTALIGINI OGRENMEK, BASA CIKMAK

 

Tedavinin baska bir onemli kismi da egitimdir.Siz ve aileniz,sevdikleriniz ne kadar cok sey ogrenirlerse bipolar ve tedavisi hakkinda,siz de cok daha iyi basa cikabilirisniz bu hastalikla.

 

TEDAVIME YARDIMCI OLMAK ICIN BENIM YAPABILECEGIM BIRSEY VAR Mi?

Tabii ki evet.Once hastaliginiz hakkinda uazman olmalisiniz.Bipolar hastaligi omur boyu yasanan bir durum oldugundan,siz ve aileniz veya size yakin olan oteki kisilerin bu hastalik ve tedavisi hakkinda herseyi ogrenmeniz lazim.Kitaplar okuyun,konferanslara katilin,doktorunuzla ve terapistinizle konusun,ABD de en yakininizdaki Ulusal Depresyon ve Manik-Depresyon Kurumuna NDMDA veya Mental Hastalar icin Ulusal Dayanisma NAMI subelerine basvurun ve guncel bilgileri ogrenin tibbi ve oteki gelismelerde-hem de hastaligi yonetmeyi ogrenin.

 

Asagidakilere dikkat ederek genellikle , hafif mod degisikliklerini ve stresi taniyarak ,azaltarak ve daha da agir epizodlari =agir semptomlu zor donemleri onleyebilirsiniz;

 

·         Muntazam uyku uyuma duzeniniz olmalidir-her gece ayni saatte,zamanda yataga yatin ve her sabah ayni saatte kalkin.Bozuk duzen ve de kesintili uyku uyuma beyinde kimyevi degisikliklere sebep olmaktadir anlasildigina gore ve bu da mod degisikliklerini tetiklemektedir.Eger 3,5,7 saat vs gibi ileri veya geri saat/zaman dilimi olan bir yere seyahat edecekseniz,doktorunuzdan yardim isteyin.

·         Muntazam gunluk aktivitetelerinizi surdurun-Zorlamayin,cok panik,ne yapacagini,nasil,ne zaman ne yapacagini bilemez duruma dusurmeyin kendinizi

·         Alkol ve oteki uyusturuculardan uzak durun-bu amac disi kullanilan her turlu receteli ve recetesiz satilan ilaclari da icine alir-Alkol ve oteki uyusturucular, mod epizodlarini/donemlerini tetiklerler ve psikiyatrik ilaclari da etkilerler.Bazen ‘kendi modunuzu veya uyku probleminizi, kendinizi tedavi etmek icin” alkol veya otekileri kullanmak icin dayanilmaz istek duyabilirsiniz ama  bu isleri cok daha da kotu yapar.Eger alkol ve otekilerle probleminiz varsa eger,doktorunuzdan yardim isteyin ve kendi kendine yardim gruplarina katilmayi dusunun Isimsiz Alkolikler gibi.”Hergun icilen” kucuk miktarlardaki alkol,kafein iceren cay,kahve,kola vs ler, soguk alginliklarinda kullanilan recetesiz ilaclar,alerji ilaclari,veya agri kesicilerde cok cok dikkatli olun.Bunlarin cok az miktarlari bile uyku,mod durumunuz veya ilacinizla ters etkileri vardir.sabah bir fincan kahve ya da bir yemek oncesi bir kokteyl almaktan kendinizi mahrum birakmak kolay olmayabilir ama bu bircok insan icin “devenin sirtini kiran saman copu olabilir”

·         Ailenizin ve arkadaslarinizin desteginden faydalanin- ama mod degisiklikleri olan birisi ile yasamak herzaman cok kolay birsey degildir;bunu unutmayin.Eger hepiniz birden bipolarla ilgili mumkun olabildigince cok sey ogrenirseniz,hastaligin sebep oldugu iliskilerde kacinilmaz olan stresini  basariyla azaltabilirsiniz.Bazen “en sakin” ailelerin dahi,suregelen bipolar hastaligi semptomlari nedenleri ile yardima ihtiyaclari vardir.Doktorunuza veya terapistinize her ikinizi de egitmesini soyleyin hastalik hakkinda.Aile terapileri ve bir bipolar hastaligi destek grubuna katilmak da cok yardimci olacaktir.

·         Iste stresi azaltmaya calisin- Tabii ki iste en iyi performansi gostermek istiyorsunuz. Ancak tekrar hastalanmamak cok daha onemlidir ve  uzun vadede bu sizin genel verimliliginizi,uretkenliginizi arttiracaktir.Belli saatlerde calismaya ve makul bir zamanda uyumaga calisin.Eger mod semptomlariniz calisma kapasitenizi etkilerse,doktorunuzla konusun zorlamali misiniz yoksa rapor mu almalisiniz.Isverenle ve is arakadaslarinizla ne kadar neyi konusacaksiniz tamamen size kalmistir.Eger calisamiyorsaniz,ailenizden birisi isvereninize iyi olmadiginizi ve doktor bakiminda oldugunuzu ve mumkun olan en kisa surede ise doneceginizi soyleyebilir.

·         Yeni bir mod epizodunun “erken ikaz isaretlerini” taniyin-Mod degisikliklerinin erken ikaz isaretleri kisiden kisiye degisir ve yuksek mod ve depresyon icin de farklidirlar.Kendi ikaz isaretlerinizi tamimakta ne kadar basariliysaniz,o kadar erken yardima giyinmede,saclarda,sakalde,suslenmede,makyajda vs  degisiklikler, yuksek manik veya depresyon epizodlarinin erken isaretleri olabilirler.UYKU UYUMA DUZENINIZDEKI DEGISIKLIKLERE COK OZEL DIKKAT GEREKIR CUNKU  birseylerin yolunda gitmediginin,problemin demlenmekte oldugunun en sik rastlanan isaretidir bu.Algilama ve goruslerde ciddi kayip da beklenen mod epizodda erken isaret oldugundan, sizin goremeyebileceginiz bu isaretleri gormeleri icin ailenize,sevdiklerinize tembih edin.

·         Klinik calismalara katilmayi dusunun ABD de.

 

 

YA TEDAVIDEN VAZGECMEK ISTERSEM?

Tedavideyken ara sira suphelerinizin olmasi ve tedaviden rahatsizliklarinizin olmasi normaldir.Eger tedavinizin size cevap vermedigini dusunuyorsaniz veya hos olmayan yan etkilere sebep oluyorsa,doktorunuza soyleyin-kendi kendinize ilaci kullanmayi birakmayin veya kendi kendinize dozu ayarlamaya asla kalkmayin.Iilacin birakilmasindan sonra geri gelen semptomlarin tedavi edilmesi cok daha zordur bazen. Eger hala birseyler yolunda gitmiyorsa, doktorunuza baska bir doktordan daha gorus almak istediginizi soyleyin;utangac olmayin.Konsultasyon  cok yardimci olabilir.

 

 

DOKTORUMLA NE SIKLIKTA KONUSMALIYIM?

Akut manya veya depresyon sirasinda,bircok insan doktoru ile semptomlarini izlemek,ilac dozlari ve yan etkilerini gorusmek icin en az haftada bir defa gorusur veya hatta hergun. Iyilestikce temaslar azalir;iyilestiginizde,doktorunuzla her birkac ayda bir gorusebilirsiniz.

Randevunuz olsa da olmasa da,kan tetsleri onceden planlanmis olsa da,eger su durumlar varsa yine de doktorunuzu arayin;

 

·         Intahar veya siddet iceren dusunceler

·         Modunuzda ,uykuda veya enerjide degisiklikler

·         Ialcin yan etkilerinde degisiklikler

·         Soguk alginligi,grip ,agri vs icin recetesiz ilac kullanmak ihtiyaci

·         Akut genel tibbi hastalik veya ameliyat ihtiyaci,uzun detayli dis tedavisi veya oteki aldiginiz ilaclarda degisiklik olduysa

 

KENDI TEDAVIMDEKI ILERLEMEYI BEN NASIL TAKIP EDEBILIRIM?

 

Kendinize yardim etmek icin bir mod tablosu/hatira defteri tutun.Hem size hem de doktorunuza,ailenize  yardim eder.Mod tablosu sizin hatira defterinizdir ve buna gunluk duygularinizi,aktivitelerinizi,uyku duzeninizi,ilaclariniz ve yan etkileirni ve onemli yasam olaylarinizi yazacaksiniz.Doktorunuzdan da ornek isteyebilirsiniz.Gunluk modunuz nedir kisa kisa notlar yazmaniz gerekiyor-hepsi bu.Bircok insan basit kelimelerle degerlendirirler- cok fazla depresyon, en manik epizod=donem ,ortada da normal vardir vs gibi. Uykuda, hayatinizdaki stresde,vs degisiklikleri fark etmek ,sizin manik durum veya depresyonun oncu ikaz isaretlerini tanimaniza ve ne gibi tetikleyici faktorlerin sizde epizodlara yolactigini anlamaniza yardim eder.Aylar,yillar boyunca ilaclarinizi yazarak takip etmek de,sizin tedavinize en cok hangileri cevap vermis,iyi gelmis takip etmenize yarayacaktir.

 

AILELER VE ARKADASLAR YARDIM ETMEK ICIN NELER YAPABILIRLER?

Bipolarli birisinin ailesi veya arkadasi iseniz,hastanin hastaligi hakkinda ,sebepleri ve tedavileri hakkinda bilgilenin.Mumkunse hastanin doktoru ile konusun.O kiside gorulebilecek,onun manik epizoda veya depresyona girmek uzere oldugunun ikaz isaretlerini ogrenin,taniyin.Kisi henuz iyiyken onunla konusun ve semptomlar basladiginda ve siz bunlari gormeye basladiginizda ,siz ne yapmalisiniz sorun.

 

·         Kisiyi tedaviye sadik kalmalari,ilaclarini icmeleri,doktorunu gormesi icin ve de alkol/uyusturuculardan  uzak durmasi icin yureklendirin.Eger hasta bunlari tam olarak yapamiyorsa veya cok kotu yan etkileri varsa ilaclarin,doktorun onayi olmadan asla ilaclarini birakmamasini ama baska bir doktora daha giderek ikinci bir gorus daha almasi icin cesaretlendirin.

·         Eger sevdiginiz kisi mod epizodla hastalanirsa ve sizin endisenizi aniden isine burnunuzu sokmak olarak gormeye baslarsa,bunun sizi reddetmek demek olmadigi,HASTALIGIN SEMPTOMU OLDUGUNU UNUTMAYIN.

·         Intaharin erken isaretlerini bilin;taniyin ve kisinin yaptigi intahar tehditlerini COK CIDDIYE ALIN. Eger kisi iliskilerini tek tek bitiriyorsa,herkesten uzaklasiyorsa, intahardan bahsediyorsa,sik sik intahar metodlarini konusuyorsa veya caresizlik duygulari sergiliyorsa,hastanin doktoru,oteki aile uyeleri, sevdikleri, arkadaslari ile konusun ve yardim isteyin.Eger kisi intahar etmek riskindeyse,onun ozel hayatinin gizliligi artik soz konusu degildir.ABD de 911 ni arayin ambulans ve BU KONU DAHIL HER KONUDA EGITIMLI,ILK MUDAHALELERI GELINCE, AMBULANS ICINDE,YOLDA BILE  YAPABILEN uzman paramedikleri cagirin veya hastahane acil bolumunu arayin durum iyice kontrolden cikmak uzereyse.

·         Manik epizodlara yatkin birisiyle,stabil normal oldugu zamanlarda hastaligin ilerdeki epizodlarinda problemlerin onlenmesi icin neler yapilmasi gerektigi ile ilgili,onceden planlanmis planlar ve anlasmalar yapin.Mesela ne zaman kredi ve banka kartlarini onun elinden almalisiniz,banka haklari,araba anahtarlari ve ne zaman hastahaneye gitmeli gibi.

·         Hasta kisinin bakimini oteki aile uyeleri ile paylasin.Hastaya bakan kiside/yakinlarinda stresi azaltacaktir bu paylasim ve hastaya bakanlarda siklikla gorulen  adeta “tukenmenizi ve kizginliginizi” onleyecektir.

·         Hastalar bir epizoddan sonra iyilesirlerken,onlarin hayati kendi hizlarinda kucaklamalarina musaade edin ve onlardan cok fazla seyler veya cok az sey umit etmek asiriliklarini yasamayin-iki ucta olmanizda iyi degildir .Onlar icin birseyler yapmak yerine, onlarla birlikte birseyler yapin ki kendilerine guvenlerini kazansinlar yine.Iyilesince insanlara normal davranin ama malum semptomlara uyanik olun.Eger hastalik tekrarlarsa,bunu once siz fark edin.Ona sevgiyle,ozenle bu isaretlerden bahsedin ve HEMEN doktoru ile gorusmeyi onerin.

·         Hem siz hem de hasta iyi bir gun gecirmekle hipomanya arasindaki, ve kotu bir gunle depresyon arasindaki farki ogrenmeli ve aradaki farki soyleyebilmelisiniz.Bipolarli hastalarin da herkes gibi iyi ve kotu gunleri vardir.Tecrube ve bilgiyle,siz de ikisi arasindaki farki ayird edebileceksiniz.

·         Destek gruplariyla yardimlasin.

 

 

PSIKOTERAPI

 

Psikoterapi,bipolarli kisinin yasam problemleri ile,kendisi hakkindaki goruslerle ve hayattaki amaclari ile  basa cikmasina ve hastaligin onemli iliskilerindeki etkilerini anlamasina yardimci olur.Akut donemde semptomlari gidermek icin,psikoterapi manik durumdan daha cok depresyonda cok faydalidir-manik donemde hastalarin terapisti dinlemeleri zordur.Uzun vadeli psikoterapi hem manik ve hem de depresyon donemlerini onlemeye yardimci olabilir bu donemleri tetikleyen stresi azaltarak ve hastanin ilaclara ihtiyaci oldugunu kabullenmesini saglayarak.

 

PSIKOTERAPI TIPLERI

 

Arastirmacilar 4 tip psikoterapiyi arastirdilar/calistilar.Bu psikoterapiler ozelliklede akut depresyonda ve iyilesmede cok faydalidir;

·         Davranis terapisi- stresi azaltabilen veya arttirabilen davranislara ve de depresyon semptomlarinin iyilestirilmesine yardimci olabilecek keyif verici olay/tecrubelerin arttirilmasi yontemlerine konsantre olur.

·         Kognitif terapi-depresyona sebep olabilen kotumser dusunce ve inanclarin degistirilmesine ve taninmasina konsantre olur.

·         Kisilerarasi terapi-ise mod hastaliginin kisilerarasi iliskilerde sebep oldugu zorluklari azaltmaya konsantre olur

·         Sosyal ritm terapisi- hasta kisinin ozellikle de 24 saatlik uyku-uyaniklik saatlerindeki vucut ritmlerini ,gunluk rutin sosyal ve kisisel rutin islerini/iliskilerini iyilestirme ve stabilize etmege konsantre olur. 

 

Psikoterapi sadece siz ve terapistle veya grup olarak benzer problemleri olan oteki insanlarla birlikte veya ailenizle birlikte yapilabilir.terapi yapan doktorunuz veya doktorunzula birlikte calisan baska bir klinik gorevlidir-sosyal gorevli,psikolog,hemsire veya danisman.

 

 

PSIKOTERAPIDEN EN FAZLA YARARLANABILMEK ICIN SUNLARI YAPIN

·         Randevulariniza (doktor,terapist,testler vs) sadik kalin-mutlaka zamaninda gidin

·         Durust ve acik olun-herseyi anlatin

·         Terapinizin bir parcasi olan verilmis ev odevinizi yapin

·         Tedavinizin nasil ise yaradigini terapistinize anlatin

 

Unutmayin psikoterapi genellikle ilactan daha gec ise yaramaya baslar ve tam etkisini gosterebilmesi icin 2 ay veya daha fazla sure gecmesi lazimdir.Bir de her insanin ilaclara oldugu gibi,  psikoterapiye farkli reaksiyon gosterebilecegini unutmayin.

 

 

BILGILENME,GONULLU,ARASTIRMALAR ICIN KAYNAKLAR

Bipolar hastaligina yardimci olan en buyuk organizasyonlar asagida liste olarak verilmistir.Ilk ucu dayanisma gruplaridir-hastalar ve aileleri  tarafindan kurulup ,egitim malzemesi ve destek gruplari ile ,sevklerde uzman doktor bulmaya yardimci olarak,,toplumda psikiyatrik,mental hastaliklara bipolara karsi stigmayi/on yargi ve cagdisi yaklasimi yok ederek, egiterek, kanunlarin cikartilmasinda,degistirilmesinde yardimci olarak,mental/psikiyatrik hastalara yardimci olurlar.Sponsor olduklari destek ve dayanisma gruplari ise,karsilikli birbriini kabullenme forumlari duzenleyerek,agir mod hastaliklari yasamis,yasamakta olan kisilerden alinan tavsiye ve yardimlarla yardimci olurlar bipolarli kisilere.Son 3 organizasyon da,tibbi arastirmacilar tarafindan yonetilmektedir ve egitim,ABD de en yeni ve en son tedaviler sunan  programlara ve klinik calismalara/arastirmalara sevkte,yardimci olurlar.

 

·         Ulusal Depresyon ve Manik-Depresyon Cemiyeti-NDMDA www.ndmda.org  35000 uyesi ve 350 subesi vardir ABD de. http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI, MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

·         Ulusal Mental Hastalar Dayanismasi –NAMI WWW.NAMI.ORG 140.000 UYESI VE 1000 SUBESI VARDIR

·         Ulusal Mental Saglik Kurumu NMHA- www.nmha.org 300 subesi vardir

·         Ulusal Depresiv Hastaliklar Kurumu –NFDI

·         Madison Tip Enstitusu- Lithiyum Bilgi Merkezi ve Bipolar tedavisi icin Stanley Merkezi www.healthtechsys.com/mim.html tuketicilere mod stabilize edici ilaclarla ilgili cok faydali bilgi dagitir

·         Bipolar icin Sistematik Tedavi Destekleme programi www.edc.gsph.pitt.edu/stepbd ABD de degisik merkezlerde tedavi edilen 5000 hastayla calismalari takipe den proje.Amac etkili tedavi saglamak bipolar icin.

·         Daha Fazla Bilgi Icin ,tibbi bilgiler,MUTLAKA OKUNMASI GEREKEN DEPRESYON VE BIPOLAR KONULARINI ICEREN KITAPLAR,VE OTEKI BILGILER ICIN BU KAYNAGIN EN SONUNA  KENDINIZ BAKINIZ. http://www.psychguides.com/Bipolar_2000_Guide.pdf

·         Bu yazidaki bipolar tedavisi tavsiyeleri uzmanlarin gorusleri alinarak derlenmistir.Bu yazi “A Postgraduate Medicine Special Report” olarak Nisan 2000 de yayinlanmistir. www.psychguides.com dan download edebilirsiniz.

·         Doktorlardan Kahn ve Printz Columbia Universitesinden;Ross Ross editorial’den; sachs Massachuesetts General Hospital hastahanesinden ve Harvard Tip okulundandirlar.

 

KAYNAK http://www.psychguides.com/Bipolar_2000_Guide.pdf hastalara ve ailelerine tedavi hakkinda kilavuz yardimci bilgiler-tedavisi; David A.Kahn,MD., Ruth Ross,M.A., David J. Printz,M.D., ve Gary S.Sachs,M.D- 5 adet BIPOLAR uzmani doktor yazmistir bu brosuru. Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

 

 

 

 

TEDAVIDEKI YENILEBILECEK ZORLUKLARI ANLAMAK BROSURU-IYILESMENIN YOLLARINI BULMAK

 

MOD HASTALIGI –DEPRESYONLAR VE BIPOLAR-TEDAVISI HAKKINDA NELERI BILMEM LAZIM?

Depresyon ve bipolar hastaliklari(manik depresyon olarak da bilinir) insanlari bircok degisik sekillerde etkilerler.Mesela depresyon bir insanin kendini umitsiz hissetmesine ve cok uyumasina sebep olurken,baska birisinin endiseli,ofkeli ve her an munakasa edecekmis gibi irritabil olmasina neden olabilir. Manik durum da bir kisinin gunlerce uykusuz yasamasina ve surekli aktif olmasina sebep olurken,bir baskasinda yarisan hizli dusunceler ve cok asiri fazla para harcama gorulebilir. Bazi insanlarda da tum yukarda bahsedilen semptomlarin hepsi birden gorulebilir, hatta cok daha fazlasi da.Mod hastaliklarinin cok degisik semptomlari ve gercekleri, her insanin beyin kimyasinin ilaclardan farkli etkilendigi bilgisi de cok degisik tedavi yontemleri olmasi sartini getiriyor.Tum tedavi metodlari ise yarar amaama herkeste ayni sekilde ise yaramaz. Eger su andaki tedaviniz umdugunuz kadar basarili degilse,yalniz degilsiniz-sizin gibi bircok insan var.Mod hastaliklari yasayan bircok kiside denenen  ilk tedavi basarili degildir.Sizde basarili olan tedaviye kavusana kadar 2 veya daha fazla deneme daha gerekir ama neticede muhtemelen uygun ve dogru tedavi veya tedaviler kombinasyonu bulunacaktir sizin icin de.

 

Depresyonu veya bipolar hastaligini yonetmek, basa cikmak omur boyu suren bir istir-siz de hastaliginizda aktif gorev almak zorundasiniz.Hastalik ve tedavi secenekleriniz hakkinda ne kadar fazla bilginiz olursa,kendi tedavi planinizda o kadar fazla aktif olursunuzve de tedavi planinizi uygulamakta o kadar basarili ve kararli olursunuz.Bu da basarili neticeler saglar.

 

NEDEN HALA KENDIMI DAHA IYI HISSETMIYORUM?

Eger tedaviniz basarili/etkili olmazsa kendinizi suclamak ve cesaretinizi kaybetmek kolaydir.Ama bunun sizin sucunuz olmadigini unutmayin.Basarisiz olan siz degilsiniz;tedaviniz basrisiz olmustur .Tedavinizin neden istenen neticeyi vermediginin sebeplerinden en sik rastlanan nedenler sunlardir;

 

DAHA YETERINCE ZAMAN GECMEDI-Sikca ilac ise yaramadi,etkili olmadi sanilir oysa gercek, daha ilacin etkili olacagi kadar zaman gecmemistir.Mod hastaliklarinda bircok ilac en az 2-4 hafta icildikten sonra sonuclari gormege baslarsiniz.Bazi ilaclarsa 6-8 hafta gibi uzun sureli icildikten sonra tam etkilerini hissedersiniz.Iste bu nedenle,yeni bir ilac kullanirken,kolay olmasa da,sabirli olun ve ilacin etkili olabilmesi icin yeterince zaman taniyin.Doktorunuzla ilacin etkileri,sizin yasayayacaginiz gelisme,iyilesme asamalarini konusun .Insanlar ilaclara degisik suratlerde cevap verirler ama doktorunuz size genel olarak neler beklenebilir genel bir fikir verebilecek durumda olmalidir.

 

ILACIN DOZU COK DUSUK-Mod hastaliklarini tedavi etmede kullanilan ilaclarin cogunda,her insanda beyne ulasabilen ilac miktari bir insandan otekine cok farklidir.Etkili olabilmesi icin ilacin beyne ulasmasi gerektiginden,eger size verilen ilac dozu cok dusukse,sizde yanlis bir sekilde ilacin ise yaramadigini dusunebilirsiniz.Tedavinizin erken asamasinda, ilaca tepkinizi anlayabilmek icin doktorunuz sizi daha sik gormek isteyebilir;doz ayarlamalari yapabilir;ve kaninizda ilacin seviyesini kontrol edebilir testlerle eger gerekirse.Doktorlar genellikle, vucudunuzun ilaca uyum saglamasi icin dusuk dozlarla baslarlar ilaca ve gerektikce dozu artirirlar.

 

BASKA CINS (SINIF) BIR ILAC GEREKIYOR-Eger cok agir,zor veya tedaviye direnen bir mod hastaliginiz varsa-DEPRESYON VEYA BIPOLAR,doktorunuz size daha degisik tip bir ilac yazmak zorunda kalabilir veya  1 veya daha fazla tipte ilac daha ilave edebilir halen kullandiginiz ilaca. Mesela eger manik durumunuz cok agirsa,doktorunuz semptomlari kontrol edebilmek icin ,size trankilizan veya antipsikotik ilac da verebilir mod stabilize edici ilaciniza ilaveten.Veya doktorunuz, sara/epilepside nobetleri onlemede de kullanilan antikonvalsiyon ilac da verebilir-bunlar en cok epilepside basarili tedavilerde kullanilirlar ama hem de bipolarli hastalarda,ozellikle de hizli donusumlu bipolar hastalarinda da yardimci olan ilaclardirlar.Bazen tedaviye direnen depresyonlari tedavi ederken, antidepresyon ilaclarina mod stabilize edici ilaclari veya antikonvalsiyon ilacini ilave etmek de yardim eder.

 

ILACLAR ICILMESI GEREKTIGI GIBI RECEYETE/DOKTORUN TALIMATLARINA UYULARAK ICILMIYOR VE NEDENLERI-Ilaclar receteye yazildigi gibi aynen icilmezse, neticeleri de kotudur-basarili etkin tedavi olamazsiniz.Bu kisinin hastaligi nedeni ile yasanabilir.Mesela bazi insanlarin akli karisir ve manik durum nedeniyle dikkatleri dagilir ve belli zamanlarda,saatlerde ilaclarini almayi unuturlar.Bazen manik durumla ilgili kendine asiri guven nedeniyle ,kisi iyilestigini ve ilaclara ihtiyaca kalmadigina ikna olur kendi kendine .Depresyon insanin “faydasi ne ki? “ seklinde dusunmesine ve ilaclarini kullanmamasina veya asiri uyuma nedeniyle ilaclarini icmemesine sebep olur.Hasta kendini iyi hissetmege basladiginda,ilaci kullanmamak veya daha az ilac icmek cazip gelebilir.Iste bu durum da semptomlarin tekrar geri gelmesine sebep olur;kisi yine hastalanir.

 

Doktorunuz ve siz birlikte artik ilaca ihtiyaciniz kalmadigina karar verene kadar, tum ilaclarinizi recetede yazdigi gibi aynen almaniz cok onemlidir.Eger ilacinizi icmeyi sik sik unutursaniz, alarm saati veya pager/peycir kullanin kendinize hatirlatmak icin;veya birden fazla ilac bolmesi olan minik gunluk ilac kutusu kullanin.ve de bir ceklist yapin kendinize- ilaclarinizi ve icmeniz gereken saatleri yazin tablo halinde;ya da mesela falanca TV showunda A ilaci,gunun basinda B ilaci,gunun sonunda C ilaci gibi kendi kendinize zamanlayin .

 

ILACLARIN YAN ETKILERI-Bazi insanlar ilaclarini icmekten vazgecerler veya atlarlar bazilarini cunku yan etkileri canlarini sikar.Bir ilac tedavinizde cok ise yarasa,etkili olsa dahi,yan etkileri sizin kendinizi iyi hissetmenizi engeller.Ayni ilaci kullanan bircok insanda,ayni yan etkiler gorulmez.Yan etkiler agizda kuruluk,kabizlik, uyuklama hali,gormede biraz karisiklik,kilo almak,kilo kaybi,mide bulantisi ve seksuel fonksiyon bozuklugunu icine alir.Bazi yan etkiler birkac gun veya haftalar sonra azalir veya kaybolur;bazilari ise uzun vadeli olabilir.Bazi vakalarda,yan etkiler depresyon veya manik durum/manya semptomlarina benzerler ve hastalikla,ilacin yan etkilerini ayird etmeyi zorlastirir.

 

Yan etkileri nedeniyle cesaretinizi kaybetmeyin;bunlari azalmak veya yok etmek icin bircok care var.Bazilarini siz yapabilirsiniz-mesela uykulu hali veya uykusuzlugu onlemek icin ilaci aldiginiz saati degistirmek veya mide bulantisini onlemek icin biraz yiyecekle ilaci icmek gibi.Bazen istenmeyen yan etkiyi bloke edebilmek icin baska bir ilac daha verilir veya yan etkileri tolere edebileceginiz seviyelere indirmek icin ilacinizin dozu azaltilabilir.Bazen de ilaciniz degistirilmelidir.Ilacinizi degistirmek veya baska bir ilac daha ekmlemek karari siz ve doktorunuz birlikte karar verilmelidir;siz asla ilacinizi icmemeye kendi kendinize karar vermeyin ya da dozunuzu degistirmeye-once doktorunuzla konusmalisiniz.Eger yan etkiler nedeniyle cok hastalanirsaniz,doktorunuzla hastahanede acilde derhal bulusun.

 

ILACLARIN ETKILERININ BIRBIRLERI ILE KARISMASI-Baska hastaliklariniz icin aldiginiz ilaclar,depresyon veya bipolariniz icin kullandiginiz ilaclarla birbirlerini ters etkileyebilirler. Mesela bazi ilaclar,oteki ilaclarin kanda etkili olabilmeleri icin gerekli seviyelere ulasmalarini engel olurlar veya daha vucudunuzda hic ise yarayamadan vucuttan atilirlar.Tum doktorlarinizin ve eczacilarin sizin kullandiginiz tum ilaclari bildiklerinden emin olunuz (bunlara tabii,ot vs haplar ve recetesiz satilan tum ilaclar dahildir) ve her receteniz degistiginde de haber verin oteki doktora. Doktorlariniza veya eczaciya, yeni receteye yazilan ilaclarin,oteki ilaclarinizla ters etkilesimi var mi sorun;ogrenin.Eger doktorunuz size yeni bir ilactan ornekler verirse,eczaciniza da mutlaka soyleyin.

 

(NOT benden-ABD de tum eczaneler,drugstorelar  hasta adina hangi ilaclari verdikleri,dozlari kayit tutarlar komputerlerinde-sistemleri hem de saglik sigortalari ile online baglantilidir ve hasta ayni ilaclari kullanabilmek icin her defada recete icin doktora gitmez;eczaneye online verilen surekli kullanilan ilaclarda recete suresi mesela 3,6 ay bitince,eczane kendisi arar doktorun ofisini  ve yeni recete ister online,online onay alir-recetesi de ona gelir-hasta icin hersey cok kolaydir boylece;hastanin tum kullandigi ilaclar kayitlarda vardir kendi alisveris yaptigi eczanesinde.Bu cok yonlu iyidir;doktor hatasi,eczane hatasi vs kolay izlenir;hasta rastgele ilac alamaz,kullanamaz;her ilac kutusunda da etikette hasta adi adres ve telefonu ,ilacin adi, dozu, doktor adi ve telefonu ve verilen ilac adedi-30 gunluktur- ve kac doldurma hakki daha kalmis kutuda yazar.Ilaclar arasi ters etkilesim olsa da eczaci uyanir;kimse gereginden fazla ilac alamaz;ilaclarinizin bitmesine 4-5 gun kala telefonla otomatik ilac refill/yenilemesi istersiniz eczaneden,hangi gun ve saate hazir olmasini istediginizi tuslarsiniz-yani insanla konusmazsiniz bu islemi yaparken- ve o saatte gidince ilaclariniz hazirdir.ABD nin neresine giderseniz gidin ilaclarinizi almak cok kisa suren bir islemdir.Hatta siz bir ilaci tekrar almada gecikmisseniz,size mektup yazar eczane ve hatirlatir.Eger ilacin bitmesinden 4-5 gunden daha erken yeni ilac talep ederseniz eczane ve sigortaca verilmez-saglik sigortasi odemeyi reddeder-dilerseniz cebinizden full ilac parasini odeyerek alabilirsiniz;ama bir defa kaybettim derseniz OK ama ilaclarin satisini,baskasi ile paylasmak vs gibi akla gelen ve gelmeyen tum acik kapilari kapatmak, vs onlemek icin herturlu onlem soz konusudur. Turkiye’de de uygulanmasi dilegi ile.)

 

OTEKI TIBBI DURUMLAR-Bazen ilaclar tedavide ise yaramayabilirler ve bu sizin mod hastaliginizla ilgili de degildir.Hipotiroid denen tiroid bezinin yavas calismasi,kronik yorgunluk sendronu hastaligi ve beyin hasarlari ilaclarin etkilerini kistlayabilirler.Bazen normal yaslanma veya menapoz beyindeki kimyevi dengeleri degistirir ve ilac dozunuzu veya ilaclarinizin degismesini de gerektirir bu durum.Tedavinizin baslangicinda ve her sene bir defa tam bir cek-ap yaptirmak,komple bir aglik kontrolunden gecmek iyi fikirdir .Doktorunuzla tum tibbi saglik gecmisinizi detaylariyla konusmak da cok onemlidir.

 

ALKOL VE OTEKI UYUSTURUCULAR-Alkol veya kanunsuz uyusturucular depresyon ve bipolarin tedavisinde istenmeyen ters etkilere sebep olurlar.Mesela bazi antidepresyon ilaclarinin etkisini azaltir alkol.Alkol ve uyusturucularin ilaclarinizla birlesimi ise CIDDI VE TEHLIKELI YAN ETKILERE YOL ACABILIR.Hem de eger bunlarin etkisindeyseniz,ayrica konusma terapilerinden  faydalanabilmeniz de cok zordur.Su anda alkol/uyusturucu kullanimiz soz konusuysa, doktorlariniza karsi DURUST OLUN VE SOYLEYIN.Eger icki icmeye son vermede problem yasiyorsaniz, 12 ADIM IYILESME PROGRAMI-ISIMSIZ ALKOLIKLER veya TEDAVI MERKEZLERINDEN yardim isteyin.

 

CEVAP VERMEYEN ILAC-Her insanda depresyon ve bipolar tedavisinde kullanilan ilaclara cevap verme,etki cok farklidir.Bazi yuzdede olanlar bazi ilaclara hic cevap vermeyeceklerdir tedavilerde.Eger siz de bunlardan biriyseniz,UMIDINIZI KAYBETMEYIN.doktorunuzun uygulayabilecegi daha bircok tedavi secenekleri vardir sizin icin.

 

KONUSMA TERAPIM NEDEN ISE YARAMIYOR?

ELEKTROSOK TEDAVISI NEDIR VE NE ZAMAN KULLANILIR?

BASKA YAPABILECEKLERIM NELERDIR?

KENDI TEDAVINIZDE AKTIF ROL ALINIZ

BILGILENIN

YALNIZ OLMADIGINIZI BILIN

KALIFIYE UZMAN /BIPOLAR TEDAVISNDE CAGDAS SON TEDAVILERI BILEN,UYGULAYAN PSIKIYATRIST BULUN

DOKTORUNUZLA KOMUNIKASYONU/KONUSMALARINIZI,DIYALOGUNUZU GELISTIRIN

TEDAVINIZDEKI SU GERCEKLERI BILIN

TEDAVINIZDEKI BASARILARI VE GERI SAYISLARI YAZIN;TAKIP EDIN

 

HALEN ARASTIRMASI YAPILAN YENI TEDAVILER NELERDIR?

OMEGA3 YAGLI ASITLER-NELERDE VAR- kabuklu deniz urunlerinde,sardalyada-taze ve konservesinde de,albacore ton baligi,somon baligi,kanola yagi,soya fasulyesi,keten tohumu,ceviz,wheat germ denen bugdayin en orta gobegindeki yagli kisimda vardir.Ayrica sisede hap olarak da satilir.( ABD de bunlar alinir ve kavanozda satilir-sabah yulaf ezmesi vs,unlara,keke,mafine,ekmeklere vs vs de kullanilir)

VAGUS SINIR STIMULASYONU-VNS

REPETETIF TRANSKRANIYAL MAGNETIK STIMULASYON-rTMS

 

ASLA UMIDINIZI KAYBETMEYIN

KAYNAKLAR

Bu brosurun de kaynagi www.ndmda.org/PDF/NewTreatChal.pdf . Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

 

 

 

 

 

DAHA SONRA CEVIRISI YAPILACAK BROSURLER;

 

-YASADIKLARINIZI ANLAMANIZA YARDIMCI BROSUR

- LITHIYUM NEDIR VE DIKKAT ETMENIZ GEREKENLER BROSURLERI

-ILACLARINIZ

-UZMAN DOKTORLARDAN BIPOLAR TEDAVIDE UYGULANMASI ISTENEN KILAVUZ BILGILER-HASTALARA VE AILELERINE

-BU SAYFALARDA TARAFIMDAN CEVIRISI YAPILAN TUM BILGILER ORIJINAL OLARAK  HASTALAR, AILELERI, SEVENLERI YANI TUKETICILER/HALK ICIN HAZIRLANMIS BILGILERDIR.

-SAYFALARIMDA PROFOSYONELLER ICIN HAZIRLANMIS WEBLERIN,HATTA ABD DE PROFOSYONELLERIN BIPOLAR HASTALIGINA NASIL TESHIS KOYULDUGU KRITERLERINI, TESHIS VE TEDAVILERI VE ILACLARINI DA ICEREN ,HALEN ABD DE TUM PSIKIYATRISTLERIN DE FAYDALANDIGI, KULLANMAYA MECBUR OLDUKLARI MANUELIN DE  LINKLERI VERILMISTIR KENDI ARASTIRMALARI ICIN.

 

 

 

 

 

 

Devam edecek……………………………………6 AGUSTOS 2002

 

 

 

INTAHAR SECILMEZ;KISININ CEKTIGI ASIRI ACI, BASETME MEKANIZMASI KAYNAKLARINI ASTIGI ZAMAN INTAHAR YASANIR.

BILGIYLE ,CAGDAS TESHIS VE UYGUN CAGDAS TEDAVI ILE YARDIM EDILEBILIR,ONLENEBILIR.

 

MANIK DEPRESYONDA OLAN KISIYE ZAMAN AYIRIN;DINLEYIN.

 

BU SAYFALARDA BILGILENIN;ONA YARDIM EDEBILIRSINIZ!

DIYABET GIBI OMUR BOYU SUREN BIR TEDAVI, YARDIMLASMA VE DESTEKTIR BU.

 

·         PSIKIYATRI “RUH” BILIMI DEGILDIR;BEYIN/MENTAL HASTALIKLARIMIZ DA “RUH,AKIL HASTALIGI” DEGILDIR;PSIKIYATRIK HASTALIKLARDIR;FIZIKSEL HASTALIKLARDIR.

·         GELISMIS ULKELERDEKI, ABD DEKI TIBBA VE KANUNLARA GORE; DEPRESYON,BIPOLAR,OKD, SIZOFRENI VS HASTALARI “RUH HASTALARI DEGILDIR” .CUNKU;

·         BU “RUH HASTALIGI,RUH HASTASI,AKIL HASTASI” ESKI VE CAGDISI,INSANLARI URKUTEN,ARTIK HICBIR GELISMIS ULKEDE/DUNYADA TIPTA KULLANILMAYAN BIR IFADE SEKLIDIR.

·         PSIKIYATRI BEYIN,YANI MENTAL SAGLIGIMIZI, BEYINDEKI KIMYEVI DENGE BOZUKLUKLARINDAN KAYNAKLANAN DAVRANIS BOZUKLUKLARI HASTALIKLARIMIZIN ”DUYGUSAL VE DAVRANIS PROBLEMLERI SEMPTOMLARINI” INCELEYEN VE TESHIS KOYAN, BEYINDEKI KIMYEVI DENGE BOZUKLUKLARINDAN KAYNAKLANAN HASTALIKLARIMIZA  KONSANTRE OLMUS BIR BILIM DALIDIR;BUNUN ICIN DE HASTALIGI KONTROL ALTINA ALABILMEK ICIN ONCELIKLE BEYINDEKI KIMYEVI DENGEYI DUZELTMEK, KONTROL ALTINA ALABILMEK ICIN CESITLI ILACLARLA TEDAVI EDILIR HASTA.

·         SIZE SADECE PSIKIYATRIST RECETE,ILAC YAZABILIR;PSIKOLOG DEGIL! PSIKOLOGLAR PSIKIYATRISTLERLE EKIP CALISMASI YAPARLAR,TEDAVIYE TERAPILERLE YARDIMCI OLURLAR.

·         HALEN TUM DEVAM EDEN ARASTIRMALAR DA BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLERIN HER TURLU INCELENMESI UZERINEDIR KI YENI ILACLAR,YENI TEDAVI SEKILLERI BULUNSUN,TEDAVI EDILSIN,ONLENEBILSIN,ILERDE BIR SEKILDE ENGELLENSIN.

·         TUM MENTAL/BEYIN ;YANI DEPRESYON,MAIK DEPRESYON=BIPOLAR,OKD, SIZOFRENI VE OTEKI BEYIN  HASTALIKLARIMIZ AYNEN DIYABET,KALP GIBI FIZIKSEL BIR HASTALIKTIR VE HEPSI DE DUNYADA,TUM GELISMIS ULKELERDE RUH HASTALIGI DEGIL,  “FIZIKSEL HASTALIK OLDUKLARI ISPATLANMIS” VE KANUNLARLA DOGRULANMIS, BEYINDEKI KIMYEVI DENGE BOZUKLUKLARI HASTALIKLARIDIR.

·         BU HASTALIKLARIN BIZIM TOPLUMDA SIZE HALA BAHSEDILDIGI/OGRETILDIGI GIBI “RUHUMUZLA,RUH HASTALIGI” ILE BIR ALAKASI YOKTUR.BU HASTALIKLARIN PSIKOLOJIK ETKILERINI YASADIGIMIZ DOGRU.AMA HEPSI DE BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLERDEN KAYNAKLANAN FIZIKSEL HASTALIKLARDIR.OGRENELIM;KENDIMIZI EGITELIM.

·         BILGISIZ BIR TOPLUM OLMANIN FATURASINI COK ACI ODUYORUZ SEVGISIZ,SEFKATSIZ,BILIMSIZ,DUYARSIZ ,ILGISIZ,ACIMASIZ VE SAGIR OLARAK.

·         HER AILEDE EN AZ BIR MENTAL HASTAMIZ VAR.

·         HASTALIKLARIMIZIN HICBIRI UTANILACAK,SAKLANACAK HASTALIKLAR OLAMAZ. OLSA OLSA SAKLAMAMIZA,YARDIMCI DA OLMAMAMIZA SEBEP OLAN CAHILLIKTEN,ONLARCA YILLARDIR SUREN 70 MILYONLUK EGITIMSIZLIKTEN ,MENTAL/BEYIN VE DAVRANIS BOZUKLUGU HASTALIKLARIMIZ HAKKINDA TOPLUMCA BILGISIZLIGIMIZDEN,EGITILMEMISLIGIMIZDEN UTANMAMIZ GEREKIR.

·         YENI TERMINOLOJILERE,YENI IFADE EDIS ,ANLATIS BICIMLERINE IHTIYACIMIZ VARDIR GELISMIS ULKELERDEKI GIBI.

·         TOPLUMLUMDA BIPOLAR % 1-3 ARASINDA GORULMEKTE IMIS ISTATISTIKLERE GORE.

·         TURKIYE’DE BIPOLARLI HASTAMIZ 700.000- 2.100.000 ARASINDADIR EN AZ.HATTA BAZI ARASTIRMALARA GORE BASKA BASKA ULKELERDE BU YUZDE ORANLARINDA ARTIS GORULEBILMEKTEDIR.

 

 

http://www.rcpsych.ac.uk/info/bipdis.htm Ingiliz Kraliyet Psikiyatri Kolejinden Bipolar

 

http://www.ndmda.org/screening_intro.asp BIPOLAR MISINIZ anlamak icin kendi kendinize bu testi yapin-neticeyi basin,alin

 

http://www.DBSAlliance.org DBSA-   NDMDA NIN YENI, MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA, BILGILENDIRME WEBI

http://home.nyu.edu/~er26/depresyon.html "İçinizdekileri dökmezseniz, dökmedikleriniz sizi yok eder."  The Gnostic Gospel of Thomas.

 

http://www.depression-screening.org/ DEPRESYONDA MISINIZ? http://www.depression-screening.org/screeningtest/screeningtest.htm TESTI YAPIN.

http://www.angelfire.com/zine/bipolar/whatis.html bipolar miyim???

 

http://www.ndmda.org/faqs.html Depresyonum var;bipolarim var bu benim sucum mu? Soru-cevaplar.Depresyon ve hem de bipolar beyindeki fonksiyon bozuklugundan kaynaklanir;aynen sara nobeti=epilepsi gibi ve her ikisi de tedavi edilebilir. http://www.ndmda.org/sitemap.html

 

http://www.ndmda.org/Stories/storymenu.html BIPOLARLI baska insanlarin hayat hikayeleri

 

http://www.frii.com/~parrot/bip.html Bipolardaki belirtiler Amerikan Psikiyatri Kurumu Teshis tedavi Kilavuzu DSM IV den verilmekte http://www.frii.com/~parrot/dsm.html http://www.frii.com/~parrot/icd.html

 

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html bipolar ilaclari -tablolarla verilmis *****

http://www.iop.kcl.ac.uk/Main/MHP.htm kendinize yardim

 

http://www.mentalhealth.com/ http://www.mentalhealth.com/fr00.html http://www.mentalhealth.com/fr71.html COK ZENGIN KANADA MENTAL SAGLIK WEBI

 

 

http://www.DBSAlliance.org DBSA-  ABD DE NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI DBSA http://www.dbsalliance.org/sitemap.html http://www.dbsalliance.org/resources.html

 

http://www.dbsalliance.org/depression.html depresyon nedir? http://www.dbsalliance.org/aboutmood.html

 

http://www.dbsalliance.org/bipolar.html bipolar nedir?

 

 

http://www.ndmda.org/PDF/HelpingYou.pdf  KENDINIZE YARDIM ETMEK WEBI/

BROSURU-o kadar alingan,irritabl ve kizginsiniz ki insanlara bagirdiniz yuksek sesle, munakasalar kavgalar mi baslattiniz? Dusunceler yarisiyordu kafanizin icinde ve onlari yavaslatamadiginizi hissettiniz ve uyuyamadiniz mi? Kolayca dikkatiniz dagiliyor,konsantre olamiyorsunuz ve de bir seyi takip edemiyorsunuz mu? Butcenizi coktan asan  harcamalariniz var,cok icki icme problemleriniz var ve/veya kotu iliskiler ve seks secimleri mi yaptiniz? Inanilmaz sekilde kendinize asiri guvenir, sonra kendinizi cok uzgun hissettiniz ve birkac gun sonra kendinize guveninizi kaybettiniz veya bircok gun uzgun ve bunu takip eden bircok gun de kendinizde birbiri ile yarisan hizli,ucusan dusunceler mi gordunuz?

 

http://www.ndmda.org/PDF/GettingHelp.pdf Kontrolu ele almak,Yardim Almak Brosuru- “Birseylerin yanlisoldugunu,yolunda gitmedigini biliyordum .Ama tam olarak ne oldugunu bilemiyordum ve kimsenin yardim etmesine de musaade etmiyordum.Etrafima bir duvar ordum ve baska bir insan oldum.Hayatimin en kotu donemiydi” –Dana Caruso- “Sizi sevenlere,bakanlara acik ve durust olun .Onlari dinleyin ve guvenin cunku onlar sizi seviyorlar.Ama en onemlisi psikiyatriste gidin ve yardim alin.” Dana tedavi gorup iyilesmis ve surekli tedavide,hastaligini kontrol altina almayi becermis bir bipolarli ve simdi baskalarina da yardim ediyor.

http://www.ndmda.org/PDF/ToolsFor.pdf Iliskileri surdurmek, bir iste kalabilmek,para biriktirmek size cok zor mu geliyor? Mod degisiklikleri olan birisini taniyor musunuz? Bazen once depresyonda sonra da kontrol edilemez enerjileri tasiyor ve paratikte uygulamasi mumkun olmayan cok buyuk planlar mi yapiyor? Daha cok para harciyorlar,daha az uyuyorlar ve daha cok icki mi iciyorlar? Bu siz misiniz?

 

http://www.ndmda.org/PDF/HelpingALove.pdf Sevdiginiz bipolarli birisine yardim etmek brosuru

 

http://www.bipolarworld.net/Family&SOS/getting_help.htm Yardimi/Tedaviyi reddeden bir bipolarli sevdiginize yardim edebilmek

 

http://www.ndmda.org/bipolar.html Bipolari anlamak,manik durumu tanimak neden cok onemlidir?cesitleri,tedavisi,

 

http://www.DBSAlliance.org DBSA-   NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

http://www.ndmda.org/BipolarFacts.html Bipolar gercekleri-dusunce,enerji ve davranislarda asiri degisiklikler gorulur.Bipolar denir cunku pole direk, bi da iki  demektir-bir manik direk,bir depresyon diregi arasinda gidip gelir hasta bipor hastaliginda. http://www.ndmda.org/sitemap.html

http://www.ndmda.org/DepressionFacts.html depresyon gercekleri

 

http://www.ndmda.org/PDF/Guide1.pdf depresyonlarimiz cesitleri,tanimi ve manik depresyon kilavuzu/, Brosuru

http://www.ndmda.org/PDF/Dealing_Effectively1.pdf depresyon ve manik depresyonla etkin basarili sekilde basa cikabilmek brosuru-sadece ilaclardan tek basina mucize beklemeyin-oteki akilli yasam secimleri de yapmaniz gerekiyor.Saglikli ve dengeli/iyi beslenmeli,spor yapmali, alkol/uyusturucu ve tacizden,stress,siddetten, KAOSTAN UZAK uzak bir yasaminiz olmalidir.ALKOLDEN VAZGECIN-ALKOL INSANI DEPRESYONA SOKAR,IYILESMEYI HEPTEN ZORLASTIRIR.ALKOL HEM DE ILACLARINIZIN ETKISINE MUDAHALE EDER.BIPOLAR SEMPTOMLARINIZI TETIKLEYEN DIS STRESTEN KORUNMAYI OGRETIYOR.HER GUN TAKIP EDECEGINIZ GUNLUK RUTIN PROGRAMINIZ OLMALIDIR.SIKINTILARIN BASGOSTERMEK UZERE OLDUGUNU NASIL ANLARSINIZ VE NELER YAPMALISINIZ?

 

http://www.ndmda.org/PDF/HealthyLifestyles1.pdf Saglikli yasam Secimleri Brosuru

 

http://www.ndmda.org/PDF/mood.pdf genclerde-sadece gecici bir durum mu YOKSA… GENCLERDE MOD BOZUKLUKLARI MI?

 

http://noetic.oathill.com/bipolar/chadlinks.html Bipolar linkleri-cocuk ve adolasan bipolari

 

 

Hala bu beyindeki kimyevi denge bozuklugundan kaynaklanan ve tum dunyada boyle oldugu ispatlanmis,kabullenilmis, kanunlarla da boyle BEYINDE FIZIKSEL HASTALIK OLDUGU  KANUNLARLA DA onaylanmis, fiziksel olan bu FIZIKSEL BEYIN, PSIKIYATRIK hastaliklarimiza-depresyonlar, manik depresyon, OKD,sizofreni ve otekilere -  israrla “ruh hastaligi” diyenleri de cagdisi ilan edin artik. Kendimizi yenileyelim.Bilgilenelim.

 

BU HASTALIKLARIMIZ BEYINDEKI KIMYEVI, GERCEK FIZIKSEL DEGISIKLIKLERDEN KAYNAKLANMAKTADIR VE ILACLAR BEYNIMIZDEKI BU KIMYEVI DENGESIZLIKLERI DUZENLEMEK ICIN KULLANILMAKTADIR. NOKTA. KANUNLARLA DA BOYLE OLDUGU KABULLENILMISTIR GELISMIS ULKELERDE. HATTA ISGOREMEZLIK ODEMESI YAPILMA KAPSAMINDAKI HASTALIKLARDANDIR. YA BIZDEKI ILKELLIK-SEFILLIK???

 

 

 

 

http://www.ndmda.org/suicide.html Intahari Onlemek;anlamak,gercekler,yasamak icin planlar yaratmak,intahar dusunceleri ile savasmak icin ne yapabilirsiniz, baskalarinda gorebileceginiz ikaz isaretlerini tanimak, baskasina nasil yardimedersiniz,acil durumda mudahele, destek gruplari

 

http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/home.html ABD Mental Saglik Bakanlik webi

 

http://www.ndmda.org/BPKit.html brosurlerimiz http://www.ndmda.org/brochures.html

 

http://www.ndmda.org/resources.html Bipolar,depresyon  kaynaklari tablomuz!!!

 

http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/link/turkabd.htm Turkiye’de uzman Psikiyatri Bolumu olan Hastahanelerimiz-AMA LINKLERIN COGU DA GECERLI DEGIL;GUNCELLEMEK COK MU ZOR-TEK LISTEDE TUM PSIKIYATRIK HASTAHANELERIN LISTESINI GOREBILMEK IYI OLURDU http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/

 

 

http://med.ege.edu.tr/~hanci/ Hekimin Yasal Sorumluluklari-Malpraktis/Hatalarindan dogacak sorumluluklari yasa taslagi dahil

 

http://www.psych.org/clin_res/MajorDepressive.pdf aileye depresyon/major depresyon  brosuru

 

http://www.psych.org/public_info/index.cfm herkese mental hastaliklar nedir brosurleri

 

http://www.manicdepressive.org/faq.html Bipolar hak sikca sorulan soru ve cevaplari Harvard’dan-Harvard Bipolar Arastirma webi

 

http://www.psych.org/public_info/ECT~1.cfm Amerikan Psikiyatri Cemiyetinden sok tedavisi nedir?

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/bipolarmenu.cfm NIMH =ABD Ulusal Mental Saglik devlet webinden Bipolar=manik depresyon brosurudur.Baska brosur ve bilgilere de link vermektedir.

 

http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=7279 bipolar ve otekiler http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness

 

http://www.manicdepressive.org/dsm.html DSM iV - bipolar tarifleri- ABD de bipolar hastaliginin teshis kriterleri American Psychiatric Association- Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders,fourth edition (DSM-IV) http://www.psych.org/public_info/dsm.pdf .Washington,DC, American Psychiatric Press,1994  DE YAYINLANMISTIR. http://www.psych.org/clin_res/dsm/index.cfm

 

http://www.psych.org/clin_res/prac_guide.cfm  AMERIKAN PSIKIYATRI CEMIYETI/KURUMU, PSIKIYATRISTLER KURUMU WEBI - DOKTORLARA/PSIKIYATRISTLERE ABD DE TUM MENTAL HASTALIKLARDA TESHIS  TEDAVI  UYGULAMA BILGILERI KILAVUZ KITABI-SU ANDAKI TUM TESHIS VE TEDAVILER BU KITABA GORE YAPILIR HER DOKTOR TARAFINDAN-GUIDELINES-COK DEGERLIDIR;DIKKAT

 

http://www.psych.org/clin_res/bipolar_revisebook_index.cfm ABD PSIKIYATRISTLERINE Bipolar teshis ve tedavi guidelines-SU ANDA ABD DE PSIKIYATRISTLER BU KILAVUZA GORE BIPOLAR TESHISI KOYARLAR VE TEDAVI EDERLER- PROFOSYONELLERE COK DEGERLI KAYNAKTIR

http://www.psych.org/clin_res/guide.bk42301.cfm yeme bozukluklarinda tedavi

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/storybipolar.pdf DEVLET WEBI- NIMH-Bipolar olabilir misiniz?

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/bipolar.cfm NIMH Bipolar brosurudur

http://www.psychguides.com/bphe.html uzmanlarin gorusleri ile bipolar-ucretsizdir

http://www.ndmda.org/bipolar.html soru cevaplarla BIPOLAR nedir brosuru

http://www.drada.org/general.html Bipolar

http://www.mental-health-matters.com/

http://www.nmha.org/infoctr/factsheets/76.cfm BIPOLAR TEDAVI EDILEBILIR

http://www.ndmda.org/depression.html soru cevaplarla DEPRESYON nedir brosuru-

http://www.ndmda.org/suicide.html intahari onlemek brosuru

http://www.hbo.com/suicide/cmp/index_flash_ie.shtml intahar

http://www.psychguides.com/Bipolar_2000_Guide.pdf hastalara ve ailelerine tedavi hakkinda kilavuz yardimci bilgiler-tedavisi;

http://www.nmha.org/nav/section/information.cfm

 

http://www.nmha.org/infoctr/index.cfm HASTALIKLARIMIZ VE TEDAVILERI, ILACLARI, BROSURLER

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html ILACLAR

 

 

*** http://www.mentalhealth.com/ mental,psikiyatrik saglik webi-cok genis ve en buyuk .

http://www.mentalhealth.com/dis1/fr21.html bipolar detaylari ,bilgi brosuru sol sutuna tiklayin http://www.mentalhealth.com/fr20.html - tum hastaliklar ve brosurleri http://www.mentalhealth.com/book/fr40.html arayabileceginiz her konu hk bilgi vardir bu webde. http://www.mentalhealth.com/fr00.html ve de bu webden bipolar bilgileri

http://www.rcpsych.ac.uk/info/bipdis.htm Ingiliz Kraliyet psikiyatri Kolejinden Bipolar

 

http://www.psychguides.com/Bipolar_2000.pdf  doktorlara uzman bilgileri-(Try right-clicking on the hyperlink and choose "save as" to save the guideline directly to your hard disk.)direkt komputerinize yuklemek icin, sag klik yapin ve “save as” i secin http://www.psychguides.com/gl-treatment_of_bp2000.html

Uclara,asiriliklara gitmek-bipolar http://www.mental-health-matters.com/articles/nimh001.php?artID=226 http://www.mental-health-matters.com/articles/dw001.php?artID=53 

 

ILACLARINIZ-  http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm *****

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medmenu.cfm Bipolar=manik depresyon hastaliginda ilaclariniz http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm http://www.nimh.nih.gov/publicat/childmed.cfm

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html  ilaclarin tablolari,tum merak ettikleriniz*****

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm BIPOLARDAKI TUM HASTALARA, COCUK,HAMILE,YASILAR VS DAHIL TUM ILACLAR NIMH ABD DEVLET ULUSAL MENTAL SAGLIK WEBINDEN

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep5 ANTIPSIKOTIK ILACLARINIZ

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep6 ANTIMANIK ILACLARINIZ

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep7 ANTIDEPRESYON ILACLARINIZ

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep8 ANTIENDISE ILACLARINIZ

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep15 ALFABETIK OLARAK ILACLARIN IMALAT/TICARI FIRMA ISIMLERI LISTESI

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep14 JENERIK ISIMLERI ILE ILACLAR LISTESI

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm#ptdep16 COCUKLARIN BIPOLAR ILACLAR LISTESI

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm ;DEPAKOTE (ABBOTT) MOD STABILIZE EDICI ILACLA ILGILI GERCEKLER ;

LITHIYUM=VEYA LITYUM NEDIR? http://www.nami.org/helpline/lithium.htm ; NAMI’den bipolarda yeni tedavi haberleri ve ilaclarin isimleri ***** http://www.nami.org/helpline/newtreatment.html;  http://www.nami.org/helpline/depakote.htm ;http://www.nimh.nih.gov/publicat/manic.cfm  http://www.drada.org/general_bipolar_nih.html#DecTreat http://www.drada.org/general_bipolar.html#BTreat http://www.psychguides.com/gl-treatment_of_bp2000.html

http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/lithium.html lityum

Emin ve dogru,zararsiz sekilde lityum kullanabilmek icin nelere dikkat etmeliyim?

What Do I Have to Do to Take Lithium Safely?

·         DOKTOR VE HEMSIRELERE ANLAMADIGINIZ HERSEYI SORUN-Ask your doctor and nurses questions about anything you don't understand.

·         BIR SEKILDE ILACINIZI SIZE HATIRLATACAK BIR SISTEM KULLANIN KI HICBIR ILACI ATLAMAYIN-Use some kind of reminder system so you don't forget to take any doses.

·         ILACINIZI AYNEN SOYLENDIGI GIBI,MUNTAZAM VE HEP AYNI SAATTE ALIN-Take your medicine exactly as prescribed.

·         SUREKLI KULLANDIGINIZ ILACLARIN LISTESINI SUREKLI YANINIZDA TASIYIN-Carry a list of all the medications you take regularly.

·         VARSA YAN ETKILERINI,RECETEYI YAZAN DOKTORA HEMEN BILDIRIN-Report any side effects to your prescriber.

·         RECETELI YA DA RECETESIZ BASKA HICBIR ILAC KULLANMAYIN DOKTORUNUZLA KONUSMADAN ONCE.EGER BASKA BIR DOKTOR VEYA HEMSIRE SIZE ILAC VERMEK,YAZMAK ISTERSE, SU ANDA HANGI ILACLARI KULLANDIGINIZI ONA MUTLAKA SIZ SOYLEYIN-HATIRLATIN-Use no other medicines, prescription or non-prescription, without first talking to your prescriber. If another doctor or nurse prescribes medication, make sure he or she knows what you are already taking.

·         ESKI,TARIHI GECMIS ILAC KULLANMAYIN-Don't take old, outdated medication.

·         TUM ILACLARINIZI COCUKLARDAN UZAKTA SAKLAYIN-Keep all medications out of the reach of children.

·         SUSUZLUGUNUZU GIDERECEK YETERINCE COK SU ICIN. VUCUDUNUZUN KURUMASINA VEYA DEHAYDRE OLMASINA ASLA MUSAADE ETMEYIN.Drink enough liquids to quench your thirst. Avoid getting dried out or dehydrated.

·         EGER HAMILE KALMAYI PLANLIYORSANIZ VEYA HAMILEYSENIZ,DERHAL DOKTORUNUZA HABER VERIN-Tell your doctor if you plan to get pregnant or if you are pregnant.

·         DOKTORUNUZUN SOYLEDIGI SIKLIKTA VE ZAMANDA KAN TAHLILLERINIZI YAPTIRIN-KAN TESTI YAPILACAGI GUN, KANINIZ ALINDIKTAN SONRA LITYUMU ICIN-Have your blood checked as ordered by your prescriber. On the day of the blood tests, take your lithium after the blood is drawn.

·         ALKOL ICIP ICMEMEK MUTLAKA DOKTORUNUZLA GORUSEREK ALINMASI GEREKEN BIR KARARDIR; icmeyin- Whether you drink alcohol or not is a very personal decision you should make with your prescriber.

·         TUZU FAZLACA KESMEYIN BESLENMENIZDE DOKTORUNUZLA GORUSMEDEN.Lityum dozunuzun ayarlanmasi gerekebilir.  Don't cut down on salt (sodium) drastically without checking with your prescriber first. Your lithium dose may need to be adjusted.

TEGRETOL http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/carbamaze.html

http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/egitim/mak/2002-antidepresan_genel.htm Antidepresan ilaclar kullaniminda ilkeler el kitabi-turkce

http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/ Cukurova psikiyatri bolumunden

DEPRESYON NEDIR VE CESITLERI http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/depression.html

DEPRESYONU ONLEMEK,AZALTMAK,IYILESMEK ICIN NE YAPABILIRIM http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/recovery/recovdep.html 

ARKADASLAR VE AILE DEPRESYONDA OLAN KISI ICIN NELER YAPABILIR-NASIL YARDIMCI OLABILIR http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/recovery/helpdep.html

 

ANTI DEPRESYON ILACLARI BILGILENME BROSURU  http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/antidepres.html http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/psychmed.html

MAJOR DEPRESYON NEDIR-GERCEKLERI http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/depress.html

BIPOLAR-MANIK DEPRESYON NEDIR BROSURU  http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/bipol.html http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/bipolar.html http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/resources/manicdepres.html ;IYILESMEK ICIN http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/recovery/manicpln.html

XANAX ALISKANLIK-BAGIMLILIK DA YAPABILEN BIR ILAC-ANIDEN DE KESILMEMESI SOYLENIYOR.

PANIK ATAKLAR ICIN  XANAX http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/benzodiaz.html Alprazolam (Xanax

PSIKIYATRIK ILACLARIN YAN ETKIELRINI KONTROL ALTINA ALABILMEK http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/managsideff.html http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/side_effects.html

PANIK ATAK XANAX DAHIL   http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/panicago.html  

PSIKIYATRIK ILACLAR http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/psychmed.html

 

http://www.noah-health.org/english/illness/gastro/hepat.html

http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/managsideff.html PSIKIYATRIK ILACLARIN YAN ETKILERINDEN BIRI OLARAK VERILMIS MIDE BULANTISI-KUSMA –ILACINI AC KARNINA ALMA DIYOR- Nausea Or Vomiting

If you have this problem, it may be helpful to avoid taking your medicine on an empty stomach. Eating food or drinking water or juice before you take your medication is usually helpful. If it is a severe problem, your doctor or nurse may be able to relieve it with another medication, or with a dose adjustment.

 

ANTIDEPRESAN YAN ETKILERI http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/antidepsideff.html

 

BULIMIA??? http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/bulimia.html

ANOREKSIYA??? http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/anorexia.html

LITYIUM http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/lithium.html

TEGRETOL YAN ETKISIDIR  http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/carbamaze.html

CLOZAPIN  http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/clozapine.html

MAOI ANTIDEPRESANLAR http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/medications/maoiantideprs.html

BIPOLAR http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/bipolar/BPBBir.htm  http://lokman.cu.edu.tr/psychiatry/bipolar/bipolarkitap.htm Turkiye’de yayinlanmis bipolar kitaplari-ONLINE TIKLAYIN,OKUYUN

NAMI’den bipolarda mod satbilize eden ve de ayrica bu hastaliktaki depresyonda kullanilan ilaclar listesi ve bilgilendirmedir http://www.nami.org/illness/index.html#15 *****

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html bipolar ilaclari -tablolarla verilmis *****

http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter4/sec3_1.html#treatment bipolarda tedavi asamalari,on tedavi,stabil bakim tedavisi http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/toc.html#chapter4

http://www.ilacrehberi.com Turkiye’de satilan tum ilaclar listesine bakmak isteyebilirsiniz. *****

http://www.psych.org/public_info/psy_med_links.cfm Amerikan Psikiyatri Cemiyetinden tum psikiyatrik ilaclar listeleri,webleri *****

http://fly.hiwaay.net/~garson/medicat.htm Psikiyatrik tum ilaclar *****

http://www.psych.org/public_info/dsm.pdf Amerikan Psikiyatri Cemiyetinin Psikiyatride teshis ve tedavi kilavuzudur DSM-IV

http://www.alkol.gen.tr/ alkoliklik nedir?

http://www.bipolarworld.net/Diagnosis/Diagnosis/self_injury.htm kendine zarar vermek, http://www.palace.net/~llama/psych/  ayrica www.ruki.org/cocukcinseltaciz.htm de de bu konuda cok fazla bilgi vardir

http://www.bipolarworld.net/BP_Etc/pd.htm Bipolarla birlikte gorulebilen oteki mental hastaliklar nelerdir-tarifleri,semptomlari.Ayni kiside birden fazla hastalik da gorulebilir.

OTEKILER http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/mental.html

ABD ULUSAL ABD MENTAL SAGLIK KURUMU NAMI’DEN www.nami.org  BIPOLAR TEDAVISINDE MUTLAKA KULLANILMASI ISTENEN ,MOD STABILIZE EDICI VE BIPOLAR TEDAVISINDE KULLANILAN ILACLAR VE HER TURLU ACIKLAMA,DOZLAR- TEK BASINA ANTIDEPRESYON ILACLARININ KULLANILMASI BIPOLARLI HASTADA HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR DENEN CIDDI VE TEHLIKELI EPIZODLARA SEBEP OLMAKTADIR-DIKKAT!!!HASTAYI KORUMAK ICIN BU MOD STABILIZE EDICI ILACLAR YA TEK BASINA VEYA ANTIDEPRESYON ILACLARI ILE BIRLIKTE KULLANILMALIDIR UZMANLARA, OTORITELERE, ARASTIRMALARA GORE;

http://www.nami.org/helpline/depakote.htm depakote

http://www.nami.org/helpline/lithium.htm lithiyum

http://www.nami.org/helpline/newtreatment.html yeni ilaclar/tedaviler

http://www.nami.org/illness/index.html#15 depresyonda kullanilanlar dahil,tum bipolar ilaclarinizin listesi;oteki hastaliklar ve onlarin guncel son tedavi  ilaclari ***** http://www.nami.org/illness/index.html

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html bipolar ilaclari -tablolarla verilmis *****

http://familydoctor.org/handouts/277.html yeme bozukluklari nedir? http://familydoctor.org/handouts/063.html Anoreksiya nedir? http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/anorexia.html Tum HARDIN anoreksiya linkleri

 

BIPOLAR UZMANLAR PANELINDEN, DOKTORLARA, UZMANLARA TESHIS, TEDAVI, ILACLAR, DOZLARI,YAN ETKILERI VS

 

http://www.manicdepressive.org/tx.html Harvard’dan MANIK DEPRESYON ARASTIRMA WEBI-tedavisi,ilaclar

http://www.psychguides.com/bpgl.html#Contents http://www.psychguides.com/Bipolar_2000.pdf  doktorlara uzman tedavi bilgileri http://www.psychguides.com/gl-treatment_of_bipolar_disorder.html teshis,tedavi ve ilaclari,ilaclarin yan etkilerini gosteren tablo  dahil;

 

NAMIDEN BIPOLAR ILACLARI LISTESI http://www.nami.org/illness/index.html#15 ; http://www.psychguides.com/bpgl.html#Contents ;

http://www.psychguides.com/gl-treatment_of_bp2000.html

http://www.psychguides.com/ ;

 

DAVRANIS ACIL DURUM TEDAVILERI http://www.psychguides.com/Behavioral%20Emergencies.pdf http://www.psychguides.com/Behavioral%20Emergencies%20Intervention%20Algorithm.pdf ;EN ASAGIDAKI TUM LINKLERE BAKINIZ http://hometown.aol.com/DrgnKpr1/BPCAT.html ; http://www.mentalhealth.com/p30.html http://www.psych.org/public_info/psy_med_links.cfm http://www.psych.org/site_index.cfm

 

LITHIYUM HAKKINDA BILMEK ISTEDIGINIZ HERSEY  http://www.healthyplace.com/medications/lithium.htm http://www.nami.org/helpline/lithium.htm LITHIYUM MOD STABILIZE EDEN ILACTIR;MOD STABILIZE EDICI ILACLAR YA TEK BASINA VEYA OTEKI ANTI DEPRESYON ILACLARI ILE DE BIRLIKTE KULLANILABILIRLER;AMA MUTLAKA KULLANILMASI TAVSIYE EDILMEKTEDIR!

http://www.DBSAlliance.org DBSA- NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

http://www.ndmda.org/PDF/NewTreatChal.pdf tedavide yenilikler

 

http://www.manicdepressive.org/ HARVARD BIPOLAR arastirma webi

 

http://www.nami.org/illness/index.html BIPOLAR http://www.nami.org/illness/index.html#2

 

http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/index.html

http://www.manicdepressive.org/links.html

http://noetic.oathill.com/bipolar/trans.html

 

http://www.bipolargenes.org/ arastirmalar

http://www.ndmda.org/brochures.html brosurler http://www.ndmda.org/BPKit.html

http://www.ndmda.org/

http://www.ndmda.org/resources.html kaynaklarimiz bir arada

 

http://www.ndmda.org/mediafacts.html medyaya yazi yazabilmeleri icin verilen ana hatlari

 

 

http://www.nami.org/illness/index.html#2 Bipolar http://www.nami.org/helpline/bipolar.htm http://www.nami.org/helpline/bipolar-child.html

 

http://www.drada.org/siteindex.html http://www.drada.org/general_bipolar.html http://www.drada.org/general.html

 

www.mhsource.com/depression/diagnosis.html  DEPRESYON BILGILENDIRME MERKEZI

 

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/bipolarresfact.cfm profosyonellere ,son arastirmalardan derlenmis bipolar gercekleri

 

http://www.bipolarresource.com/

 

http://www.mentalhealth.org/highlights/October2001/Depression/pubs.asp

 

NAMI-EN BUYUK KAYNAKLARDAN-ILACLAR DAHILDIR- http://www.nami.org/helpline/UnderstandingBipolarDisorder.pdf 30 sayfalik pdf Bipolari anlamak,gercekler,tedavisi brosuru,  http://www.nami.org/helpline/UnderstandingBipolarDisorder-r.pdf http://www.nami.org/illness/index.html

 

http://www.nami.org/helpline/bipolar.htm Bipolar gercekleri

 

http://www.mentalhealth.org/publications/allpubs/ken98-0049/default.asp

 

http://www.nami.org/helpline/bipolar-child.html Cocukta Bipolar-Teshis koymak-Davranis Bozukluklari;Depresyon ve Manik Depresyon

 

 

 

http://www.ceko.org http://www.hanimeli.com.tr/CeylanKonuk/  KAYBETTIGIMIZ TUM MASUM MELEKLERI SEVGIYLE, SAYGIYLA KUCAKLARIZ VE ONLARIN GERIDE KALAN AILELERINE VE TUM GENCLERE, TOPLUMA ISIK TUTMALARINI; BASKA GENCLERI DE AYNI YOLDA KAYBETMEMEK ICIN BU MUCADELEMIZE YARDIMCI OLMALARINI; HERKESIN KALPLERINDE, BEYINLERINDE SEMBOL VE LIDER OLMALARINI DILERIZ.

 

ANNE BABALAR;  Ceko webindeki “BELGELER” e tiklayin ve gencler arasi chatleri okumanizi tavsiye ederim.

 

Sonra da sik sik bu sayfam dahil tum  www.ruki.org/mentalfile.htm  sayfalarimdaki BILIMSEL, CAGDAS tercumeleri  okuyun ve de genclerde gorulebilen mental/beyin /davranis bozukluklari, yani BEYINLERINDE KENDI KONTROLLERI DISINDA OLUSAN KIMYEVI DENGE BOZUKLUGUNDAN KAYNAKLANAN hastaliklari ile bu olaylar arasinda baglanti kurmaga, anlamaya, onlemeye, yardimci olmaya calisin.

 

Yardimci olacaginiz, kurtaracaginiz cocuk sizinki olmayabilir; bir baskasinin cocugu olabilir-ne fark eder ki ? ONLAR HEPIMIZIN COCUKLARI. Ve hatta Ingilizce bilenler bu sayfalarda verilen kaynaklarda cok daha fazla bilgiye ulasin  ve yazilanlarla, okuduklarinizi anlamaya calisin; hic bir sey sir degil; satanistlik hic degil. 

 

Her sey psikiyatrik gerceklerle, BILIMLE,TIPLA  aciklanabilir. Onleyebiliriz, koruyabiliriz, tedavi olabiliriz, bu hastaliklarla omur boyu uretici yasamlar surdurebiliriz.

 

 

 

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/medicate.cfm tum ilaclar liste halinde

http://noetic.oathill.com/bipolar/newmed.html ilaclar-bipolar

http://www.nimh.nih.gov/publicat/bipolarmenu.cfm http://www.nami.org/illness/index.html#15 http://www.bipolarbrain.com/meds.html

 

http://www.nmha.org/jumplist/index.cfm TUM MENTAL SAGLIK LINKLERIMIZ

 

http://www.psych.org/public_info/dpa_fact.cfm APA dan gercekler-Amerikan Psikiyatri Cemiyeti http://www.psych.org/public_info/index.cfm

 

BIPOLARDA ALTERNATIF TEDAVILER- http://www.bipolarworld.net/Meds_Trt/Alt_trt/alt.html  http://www.bipolarworld.net/Meds_Trt/Alt_trt/fish.html Alternatif tedavi-halen arastirmalarda inceleniyor- Balik yagi-Omega 3 le ilgili yazilar. http://www.bipolarworld.net/Meds_Trt/Alt_trt/medtrt.htm Elektrosok. http://www.bipolarworld.net/Meds_Trt/Alt_trt/alt.html

 

 

MANIK DEPRESYON=BIPOLAR HASTALIGI HAKKINDA EN IYI KAYNAK WEBLERIMIZ

 

http://www.DBSAlliance.org NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

 

http://www.nmha.org/ ABD ULUSAL MENTAL SAGLIK KURUMU-MENTAL HEALTH INFORMATION’A TIKLAYIN http://www.nmha.org/infoctr/factsheets/index.cfm

http://www.bipolareducation.org/bipolareducation/main/index.html

http://www.pendulum.org/

http://www.nami.org/cfapps/Link_List/link_list.cfm?areaID=58 Bipolar linkleri http://www.bipolarnetwork.org/

http://www.mhsource.com/bipolar/index.html  http://mentalhelp.net/poc/center_index.php?id=4

http://www.mhsanctuary.com/bipolar/

http://www.mentalhealth.com/

http://www.mhsanctuary.com/bipolar/

http://www.pendulum.org/ 

http://www.psycom.net/depression.central.bipolar.html http://www.psycom.net/depression.central.bipolar.html http://www.psycheducation.org/bipolar/ 

http://www.a-silver-lining.org/ 

http://www.a-silver-lining.org/submenu.html 

http://www.bipolarbrain.com/

http://www.frii.com/~parrot/bip.html

 

http://www.geocities.com/EnchantedForest/1068/ bipolar cocuklar webi, http://www.talk.to/bpkeeper  anne babalarina http://hometown.aol.com/DrgnKpr1/BPCAT.html tum linklerle.

 

 

http://www.nami.org/illness/index.html HER MENTAL HASTALIK ICIN EN IYI KAYNAK NAMI VE DE NIMH ,NDMDA VE NMHA DEVLET WEBLERI 

www.nimh.nih.gov

www.nami.org

www.nimh.gov

www.nmha.org

www.mentalhealth.com

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/index.cfm   http://www.nmha.org/infoctr/factsheets/index.cfm  HASTALIKLARLA ILGILI GERCEKLER  http://www.nami.org/helpline/brochures.html http://www.nami.org/cfapps/Link_List/link_list.cfm?areaID=42

 

http://www.nimh.nih.gov/publicat/index.cfm

http://www.nami.org/illness/index.html#2

http://www.nami.org/illness/index.html

http://www.ndmda.org

 

 

http://dir.yahoo.com/Health/Diseases_and_Conditions/Bipolar_Disorder__Manic_Depression_/ http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/United_Kingdom/Health/Diseases_and_Conditions/Bipolar_Disorder__Manic_Depression_/

http://www.nami.org/cfapps/Link_List/link_list.cfm?areaID=42

http://www.obad.ca/

http://www.mcmanweb.com/

 

 

BIPOLAR COCUK/GENC- http://noetic.oathill.com/bipolar/chadlinks.html Bipolar linkleri-cocuk ve adolasan bipolari http://noetic.oathill.com/bipolar/chiladl.html .http://www.bpkids.org/  http://noetic.oathill.com/bipolar/chadlinks.html#Transcripts http://www.bipolarchild.com/ http://www.nmha.org/children/children_mh_matters/mood_disorders.cfm http://www.aacap.org/  http://www.aacap.org/publications/factsfam/bipolar.htm http://www.aacap.org/about/q&a.htm http://www.aacap.org/publications/factsfam/index.htm

 

 

http://www.obad.ca/

http://www.bipolarhome.org/

http://www.bipolarbrain.com/

http://www.brainwiring.com/html/depression.html

http://www.bipolarworld.net/BP_Etc/pda.htm http://www.bipolarworld.net/BP_Etc/pd.htm

 

http://familydoctor.org/  mental /behaviour problems’ a tiklayin pencereden http://familydoctor.org/cgi-bin/familydoc.pl?op=search&query=Mental%20Health%20and%20Behavior%20Problems

http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/1947.html adolasan genclik sagligi

http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/3337.html alkol-cevreniz ne durumda?

http://www.newmedicines.org/ yeni ilaclar

 

http://www.health.gov/nhic/pubs/nho.htm ay ay sagligimiz,TOPLUM SAGLIGI,BILGILENDIRMESI TAKVIMI ve linkleri;BIZDE DE YAPILACAGINI, BOYLE BIR PROGRAMIN UYGULANDIGINI GORMEK ,BIRAZ CALISARAK HALKIN EGITILECEGINI,HALKA, INSANIN KENDISINE  HIZMET VERILECEGINI OLMEDEN GORMEK SON ARZUMDUR!!! NASIL KI BIR ZAMANLAR BIR MILLI EGITIM BAKANI, SU OKULLAR OLMASA BAKANLIK KOLAY DEMIS; SAGLIK OLMAYINCA SAGLIK BAKANLIGI YAPMAK DA COK KOLAY HATTA SIRADAN BIR IS ULKEMIZDE! SIZLERI AFFETMIYORUZ; AFFETMEYECEGIZ…

 

http://www.rcpsych.ac.uk/info/help/manicdep/index.asp

http://www.moodswing.org/

http://www.bipolarworld.net/ http://www.rcpsych.ac.uk/info/index.htm

http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1438731

http://www.nmha.org/bipolar/index.cfm

http://www.healthyplace.com/communities/bipolar/related/support_017.asp ailede birisi bipolar ise…..

http://www.nmha.org/jumplist/index.cfm TUM LINKLERLE MENTAL/BEYIN SAGLIGIMIZ http://www.nmha.org/nav/section/information.cfm

http://www.nmha.org/infoctr/factsheets/76.cfm

http://www.sane.org/index.php?option=displaypage&Itemid=304&op=page http://www.sane.org/index.php?option=displaypage&Itemid=297&op=page

http://www.harbor-of-refuge.org/overview.html

http://www.nimh.nih.gov/Publicat/bipolar.cfm http://www.nimh.nih.gov/HealthInformation/bipolarmenu.cfm  http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=13107 cocukta ve gencte bipolar

http://bipolar.about.com/cs/crime/index.htm manik bipolarlar

http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm http://www.nmha.org/infoctr/factsheets/BipolarDisorderAfricanAmericans.cfm

http://www.moodswing.org/

http://www.bipolarworld.net/Bipolar%20Disorder/History/mental_illness.htm

http://www.drkoop.com/template.asp?page=mental&ap=93

http://healthlinks.washington.edu/clinical/psychiatry.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/psych.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/anorexia.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sleepdisorders.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/celexa.html

http://healthlinks.washington.edu/toolkits/patient.html

http://www.healthfinder.gov/search/default.asp?ct=HFDocs&so=Rank%5Bd%5D%2CDocTitle&doclang=1&page=1&q1=bipolar

http://libfind.unl.edu:2020/healthmd.html

http://library.psc.gov/library/link.htm http://library.psc.gov/library/link.htm#helw

 

 

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Mood/Bipolar_Disorder/Support_Groups/  Bipolar Destek gruplari

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Mood/ Mod hastaliklari-Bipolar ve Depresyon

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Impulse_Control/Self_Injury/ kendine zarar vermek,kesmek,cizmek,vs vs

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Suicide/ Intahar

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Impulse_Control/

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Eating/  yeme Bozukluklari

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Substance_Related/ Alkol ve oteki uyusturucu bagimliliklari

http://dmoz.org/Health/Conditions_and_Diseases/Sleep_Disorders/ Uyku Bozukluklari

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Substance_Related/ Endise Hastaliklari

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Impulse_Control/Kleptomania/ kleptomani/ihtiyaci olmayan ve paraca degeri olmayan seyleri calmak ve depresyon iliskisi

http://www.nami.org/books/

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/

http://dmoz.org/Health/Mental_Health/Professional_Resources/ profosyonellere

 

 

 

http://www.hekim.net/bizimsayfalar.html doktorlarin kendi weblerinden bir demet

 

 

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi

http://www.searchenginewatch.com/links/major.html

 

 

HIC MERAK EDIP PSIKIYATRIK BIR HASTAHANEYI ZIYARET ETTINIZ MI? HASTALARIMIZIN ORALARDA HANGI SARTLARDA OLDUKLARINI BILIYOR MUSUNUZ? HASTALANMAYI BEKLEMEYIN, EN YAKININIZDAKINI ZIYARET EDIN. NEREDEYSE HICBIRINE KENDI HASTALIGININ SOYLENMEDIGINI, TESHIS VE TEDAVISININ  ANLATILMADIGINI,OGRETILMEDIGINI, BILGILENDIRILMEDIKLERINI, BU NEDENLE DE KORKU ICINDE OLDUKLARINI, HATTA GUN BOYU HEMSIRELERIN KENDILERINE VERDIKLERI ILACLARIN NELER OLDUGUNU (!) BILE SORSALAR DA OGRENEMEDIKLERINI BILIYOR MUYDUNUZ?

 

 

NEREDE INSAN HAKLARI, NEREDE HASTA HAKLARI? PSIKIYATRIK HASTAHANELERIN HER DUVARINA, HER ODASINA CERCEVELENIP ASILMALIDIR. SAGLIK OLMAYAN YERDE, SAGLIGA, INSANA SAYGI OLMAYAN YERDE SAGLIK HIZMETLERI DE VARDIR DIYEMEYIZ; LAFTA VARDIR. SISTEMIN TAMAMINDA REFORM GEREKLIDIR. 

 

http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter7/sec1.html

 

 

ULKEMIZDE DOKTORLAR, ASISTANLAR,TUM SAGLIK GOREVLILERI TANRI; HASTALAR DA INSAN YERINE KONMAYAN, HICBIR SEKILDE KENDI HASTALIKLARI VE TEDAVILERI, HAKLARI KONULARINDA BILGILENDIRILMELERI GEREKMIYEN BIRER HAYVAN DEGILDIRLER.(BU GERI BIRAKILMIS CURUMUS ULKELERDE MALESEF HALA BOYLEDIR; BAZI MESLEKLER HALA TANRIYLA ESDEGER GORULUR. ISTISNALAR HARICTIR; ONLARA SAYGILARIMLA).BU SARTLAR SADECE VETERINER EGITIMI ICIN GECERLIDIR; ONDA BILE 21. ASIRDAKI TEDAVILER, EGITIMLER HAYAL GUCUMUZUN BILE OTESINDEDIR. BILGILENDIRILME HAKLARINIZI KULLANIN.

 

DEVIR DEGISTI; HASTAMIZA, HASTALIKLARIMIZA,TESHIS VE KENDI TEDAVILERIMIZE, HASTA HAKLARIMIZA SAHIP CIKMAK, INCELEMEK, ARASTIRMAK,OGRENMEK, SORGULAMAK ZORUNDAYIZ. INSANIN KENDINI SADECE DOKTORLARA TESLIM EDIP HICBIR SEY SORMADIGI YILLAR COK COK GERILERDE KALDI. DOKTORUMUZ HERTURLU BILGIYI, TESHIS, TEDAVIYI, ILACLARIMIZI ADIM ADIM BIZIMLE CAGDAS SEKILDE PAYLASMAK, ACIKLAMAK, ANLATMAK  ZORUNDADIR. SIZ DE KENDINIZI EGITEREK EN DOGRU SORULARI SORMAK ZORUNDASINIZ; ISTE BU SAYFALAR BUNUN ICIN HAZIRLANMAKTADIR; CAGDAS TUKETICI, CAGDAS HASTA, CAGDAS HASTA AILESI,TOPLUM OLUNUZ;HASTA HAKLARIMIZI BILIN VE KULLANIN. DUNYANIN HER YERINDE, HATTA HER CAGDAS ULKEDE BILE DOKTOR VAR DOKTORCUK VAR BIZDEKI TABIRI ILE; BILGILENEREK VARSA EN IYI SAGLIK SIGORTALARINI, EN IYI DOKTORLARI, EN IYI TEDAVILERI KENDINIZ ICIN SECMEYI OGRENMEK ZORUNDASINIZ.

 

BIZ DE AYNISINI YAPMALIYIZ!

 

www.questionabledoctors.org SUPHELI DOKTORLAR- ABD de kanunlarla disiplin cezasi verilmis, ;ve federal devlet ve eyaletler tarafindan mahkemelerde ceza almis yani calisma lisansi iptal edilmis, HATTA zaman zaman sahte diplomalarla piyasada yakalanmis olanlardan mi doktorunuz, doktorlari arastirmaniz, hakkinda bilgi almaniz gereken doktorlarin ABD de arastirildigi web-ABD cok buyuk ve bir eyalette doktorluk yapma lisansi iptal edilen doktor bir yolunu bulup baska bir eyalette gizlice tekrar gorev alabiliyor sistemden faydalanip ve hatta sahte evraklarla,sahte diplomayla bazen (iyi arastirilmiyor, gerekli yerlere,verilen referanslara, mezun oldugunu soyledigi okula vs tlf edilmeyince,sunulan diploma gercek mi her defasinda direkt okulla kontrol edilmeyince vs)-iste bunu onlemek icin sistem kuruluyor, kurulmus ; hem de siz de doktorunuzun adi bu listede mi;ya da hastahaneye vs gorevle alacaginiz doktor bu listede mi kontrol edebilirsniz artik ABD de. http://www.citizen.org/ Internette vatandas webi-halk sagligini,emniyetini,demokrasiyi korumak webi ve organizasyonudur.

 

SAGLIK PROFOSYONELI, DOKTOR,PSIKIYATRIST OLMAK ICIN EGITILENLERE OKULLARDA DERS OLARAK “INSANLARA HIZMET VERECEKLERI, INSANLARLA NASIL KOMUNIKASYON KURACAKLARI, ONLARLA NASIL VE NEYI VE HANGI KELIMELERI SECEREK KONUSACAKLARI, CAGDAS KANUNLARIN NELERI EMRETTIGI,NEDEN HASTA VE YAKINLARININ HER TURLU VE DERHAL TESHIS VE TEDAVI DAHIL HER DETAYDAN ADIM ADIM HABERDAR ETMEK ZORUNDADIRLAR,NEDEN HASTALARLA KAVGA,MUNAKASA EDILMEZ ,NEDEN HASTALARIN DA KONUSMAYA,SEVGIYE IHTIYACLARI VARDIR,NEDEN HASTA DOSYASI TUTULUR;NASIL TUTULUR TEK TEK NELER MUTLAKA BU HASTA DOSYALARINA YAZILMALIDIR VE HASTA DILERSE KENDINE VEYA HASTANIN SECTIGI YENI DOKTORA VEYA HASTASINI HASTANEYE YATIRAN DOKTORUN, HASTAHANEYE DE HASTA DOSYASI KOPYESINI VERMESI GEREKIR; INSAN OLMAK HAKLARIDIR” MUTLAKA MUTLAKA TIP FAKULTELERINDE DERS OLARAK OGRETILMELIDIR. HERKES MESLEGINI KENDINE SONSUZ SAYGI DUYARAK VE ELINDEN GELEN EN IYI SEKILDE YAPMAGA GAYRET ETSE,BU ILKELLIKLERI OLDUKCA ASAGI CEKEBILIRDIK. EGITIMLERINDE VE HASTAHANELERIMIZDE DE REFORM SART.

 

http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter7/sec1.html GIZLILIK VE GUVENEBILMEK HAKLARI/ETIK; http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter7/sec1.html#ethical_issues http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter7/sec1.html#values http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter7/sec2.html

 

 

http://www.hayad.org.tr/psikiyatri.htm Psikiyatride hasta haklari

http://med.ege.edu.tr/~hanci/ttbetk.html Turk Tabipler birligi hekimlik Meslek Ahlaki=Etigi Kurallari

http://www.psikiyatri.org.tr  adresinde “yönetmelikler” bölümünde etik ilkeler basligi altindaki dosyaya bakin-okuyun http://www.psikiyatri.org.tr/tuzuk/etikilkeler.doc Turkiye’de Psikiyatri Meslek Ahlaki Kurallari

http://www.psych.org/apa_members/medicalethics2001_42001.cfm Amerikan Psikiyatri Cemiyetinden-APA- psikiyatri doktorlarinin etik anlayisi prensipleri manueli ; http://www.psych.org/apa_members/ethics_procedure.cfm http://www.psych.org/apa_members/ethics_opinions53101.cfm 

http://www.camhpra.org/id47.htm Mental /Psikiyatrik Hastalarin Haklari Manueli-ABD de Kaliforniya el kitabidir doktorlar ve hastalar,toplum icin-tek tek incelenmesini ve ogrenilmesini temennni ederim

 

http://athealth.com/Practitioner/Newsletter/FPN_3_11.html ABD de Mental/Psikiyatrik hastalarimizin haklari Manueli  http://www.camhpra.org/id47.htm http://www.mental-health-matters.com/legal/index.php http://www.mental-health-matters.com/ http://ca.geocities.com/soupcanleague/  http://www.ppao.gov.on.ca/  http://www.mentalhealth.org/cmhs/P&A/ http://www.mentalhealth.org/cmhs/P&A/links.asp

http://www.hayad.org.tr/ Hasta ve Hasta Yakinlari Dernegi –3 dilde-Turkcesi ise http://www.hayad.org.tr/index01.htm http://www.pulseamerica.org/ http://www.kff.org/topics.cgi?topic=patrights

HASTA HAKLARINIZ http://www.hayad.org.tr/amsterdam.htm http://www.hayad.org.tr/Lizbon.htm http://www.hayad.org.tr/bali.htm  http://www.hayad.org.tr/yargitay.htm

Hasta ve hasta yakini haklari kitabini da satin alabilirsiniz http://www.hayad.org.tr/kitap.htm

http://www.kocaelitabip.org.tr/hastahaklari.htm   Hasta haklari

http://www.camhpra.org/id53.htm ABD de profosyonellere/doktorlara uygulamak zorunda olduklari etik kurallari

http://www.med.ege.edu.tr/~hanci/medya.html yazilan raporlar ne kadar saglikli?

http://med.ege.edu.tr/~hanci/hastahaklaryntmlg.html Hasta Haklari Yonetmeligi http://med.ege.edu.tr/~hanci/bldrge.html http://med.ege.edu.tr/~hanci/hastadyr.html

http://www.hayad.org.tr/psikiyatri.htm Psikiyatride hasta haklari

http://med.ege.edu.tr/~hanci/tiphukuk.html   Doc.Dr.I.Hamit Hanci- tip ve saglik hukuku ile ilgili BIRCOK KONUYU,taslak ve gelismeleri TAKIP EDEBILECEGINIZ genis bir site

http://www.med.ege.edu.tr/~hanci/6023m.htm Tibbi Malpraktis kanunlari taslagi http://www.med.ege.edu.tr/~hanci/saglikhukuk.htm Doktorlar aleyhine acilan davalar-malpraktis (kotu doktorluk da denebilir)

http://www.med.ege.edu.tr/~hanci/genhak.htm Gen Haklari Bildirgesi

http://www.med.ege.edu.tr/~hanci/link.html linklerle hasta haklari

http://www.bipolarworld.net/job_school/js2.htm kanun ve psikiyatride ozurluluk/isgoremezlik-disability kanunlari-psikiyatrik pproblemleri olanlari dunyada,gelismis ulkelerde kanunlar nasil korur? http://www.bipolarworld.net/job_school/job_school.htm iste,okulda haklariniz;

PSIKIYATRIK TEDAVIDE  KANUNLAR http://www.psychlaws.org/legalResources/index.htm  http://www.psychlaws.org/legalResources/ModelLaw.htm GONULLU,GONULSUZ TEDAVILER,KENDINE TEHLIKELI,BASKALARINA TEHLIKELI DURUMDA, AYAKTA VS TUM TEDAVILER VE KANUNLARI

http://www.wpic.pitt.edu/aacp/links.html

http://www.psych.org/other_orgs/mentalh_resources.cfm

 

AMERIKAN PSIKIYATRI CEMIYETINDEN http://www.psych.org/ http://www.psych.org/pract_of_psych/index.cfm http://www.psych.org/clin_res/prac_guide.cfm .

FORENZIK PSIKIYATRIDE ETHIK KURALLARI-PSIKIYATRI VE KANUN- http://www.emory.edu/AAPL/resrc.htm http://www.emory.edu/AAPL/ethics.htm http://www.emory.edu/AAPL/

 

http://www.hopkinsmedicine.org/bipolar/links.htm http://www.hopkinsmedicine.org/bipolar/genetic_links.htm

 

AILELERE  http://www.psych.org/public_info/index.cfm http://www.psych.org/public_info/r&r_gen_pub.cfm

 

www.nimh.nih.gov

www.nami.org

www.nimh.gov

www.nmha.org

www.mentalhealth.com

 

 

http://www.milliyet.com.tr/2002/09/07/cumartesi/cum03.html

 

"Manik depresif olmak bana haz veriyor"

 

 

Ayşe Buket başarılı bir mimardı. Manik depresif atakları onu ailesinden ve kariyerinden kopardı. Şimdi kendine geliyor, internette kendini anlatıyor

ELİF KORAP

 

     Kapıyı açtı, "Korkmadınız mı? Manik depresif hastaları ya katil olurlar ya da intihar girişiminde bulunurlar" dedi, içeriye buyur etti. Adı Ayşe Buket. 40 yaşında bir mimar. Swissotel, İMKB, Esbank Genel Müdürlüğü gibi İstanbul’un büyük şantiyelerinde çalışırken bir gün, kendi deyimiyle "içindeki o dayanılmaz isteğe karşı gelemeyerek" kendini, kız kardeşinin dördüncü kattaki evinin penceresinden bıraktı. Kemikleri paramparça oldu, artık yaşamını tekerlekli sandalyede sürdürecekti.

     Eşinden boşanması, Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi... Çıktığında biliyordu ki o bir manik depresif. Buket geçen yedi yıl içinde hastalığını tanıdı, ona alıştı ve manik depresif olarak yaşamayı öğrendi. Terk edilmesine, 10 yaşındaki oğlunu çok az görebilmesine ve yaşadığı sıkıntılara rağmen mücadeleyi bırakmadı. Şimdi internette www.maniktrajedi.cjb.net  adresli sitesinde tüm insanlara bu hastalıkla barışma çağrısı yapıyor.

    

Neden görüşmeyi hemen kabul etmediniz?

 

     Bir ara umudu kesmiştim. Çünkü sizin gerçekten var olup olmadığınızdan emin değildim. Gerçekten bu isimde birinin var olduğuna inanmadım sanırım. Sonra Milliyet’te adınızı gördüm. Tam bir tesadüf. Saklanmanın bir faydası olmadığına karar verdim. 1995’ten beri hayattan kopuk yaşıyorum. Yıllardır dış dünyadan sohbet ettiğim ilk kişi sizsiniz. Ben de size bir şey sormak istiyorum: Buraya yalnız gelirken korkmadınız mı? Sadece e-mail’leştiğiniz birinin evine geliyorsunuz.

    

Siz de hiç tanımadığınız, sadece e-mail’leştiğiniz birini evinize kabul ediyorsunuz.

     Evet. (Gülümsüyor)

    

Manik depresif olduğunuzu nasıl anladınız?

     34 yaşıma kadar çok mutlu bir hayatım vardı. Hassasiyetim 1994-95 yıllarında çok ileriye gitmeye başladı. Ve birdenbire çıldırdım. İlk atağım gerçekleşti. Manik, ardından da depresif atak. Çağrışım sistemim hızlandı. Bebekliğime kadar her şeyi hatırlar oldum. Hiç uyumuyordum. Sanrılar, halüsinasyonlar başladı. Sonra üç hafta Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde kaldım.

    

     "Film festivali beni manik atağa sürükler"

Hastanede nasıl bir tedavi gördünüz?

     İlaçlarla sürekli uyuttular beni. Kaldığım binada suçlular, cinayet işlemiş kişiler tedavi görüyordu. Bir şok yaşadım. Herhalde birini öldürdüm ve hatırlamıyorum diye düşündüm. Katil olduğumdan şüphelendim. Bana bakan doktorlar orada görevli oldukları için o binaya yatırılmışım. Buraya aitsem, dışarıda ne yapacağım diye düşünüyordum.

    

Hastaneden çıktığınızda iyileşmiş miydiniz?

     Alnımda manik depresif damgasıyla hastaneden çıkmıştım. Hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı, yeni bir hayata alışmam gerekiyordu. Ailem, dostlarım çok yardımcı oldular. Ama bunun diğer hastalıklar gibi olmadığını sonra öğrendim. Asla iyileşmiyorsunuz. Her an atak geçirme riskiniz var. Tekrar aynı şeyler başladı ve yeniden hastaneye yattım. Hala aynı olaylar tekrarlanabilir.

    

Hastalık nasıl değiştirdi sizi?

     İki yıl akıl hastanesi deneyimi, bir intihar girişimi, hayatı algılama durumumu değiştirdi. Artık basit olaylar beni üzmüyor. İnsanlar 35 yaşından sonra fiziksel rahatsızlıklar yaşamaya başlarlar. Benim yaşam seyrimde, karakterimde, doğamda bu hastalık varmış gibi geliyor bana.

    

Manik ve depresif atakta neler yaşıyorsunuz?

     Hiç kokain içmedim ama atakların kokain aldığınızda yaşadığınızdan bile şiddetli olduğu söylenir. Depresif atakta ölüm, ölülerim var. Onlarla iç konuşmalar başlıyor. Ölümü, onun anlamsızlığını, annemi, babamı çağrıştırıyor her şey. Bazen bir kelebek depresif atağın nedeni olabiliyor. Depresyon anında hiçleşiyorsunuz.

     Manik atakta ise içsel bir yolculuk yaşıyorum. Hint felsefesinde 3. gözün açılması gibi bir şey. Başka bir boyuta geçiyorsunuz. Taksim Meydanı’nda 1 Mayıs düşlüyorum. Ben bunu gerçekten yaşıyorum. Oradayım. Sesleri, kokuyu duyuyorum.

    

Haz mı alıyorsunuz ataklardan?

     Evet, kesinlikle. İnsanın aklını kontrol edememesi çok ürkütücü ama büyük haz veriyor.

     Bu nedenle kişi atak yaşadığında doktora gitmek istemiyor. Hazdan kopamıyor.

    

Ne kadar sürüyor bir manik ya da depresif atak?

     Birkaç gün, maksimum bir hafta sürüyor. İkisi her zaman birbirini izlemiyor. Şu ana dek iki depresif, üç manik atak yaşadım.

    

Sizi nelerin depresif ya da manik atağa sürüklediğinin farkında mısınız?

     Evet, güncelerimi takip ederek bunu yapabiliyorum. Böylece kendimi kontrol altında tutuyorum. Örneğin, İstanbul Film Festivali beni manik atağa sürüklüyor. Çünkü sinema hayatımda önemli bir yere sahip. Hastalanmadan önce film çekmek istiyordum.

    

     "Yıllardır sokağa çıkmıyorum"

Eşinizi suçladınız mı boşanma nedeniyle?

     O süreç birbirine karıştı. Hastalandıktan sonra mı boşandım, boşandıktan sonra mı hastalandım, net değil. Ama boşanmadan önce hastalığımın ilk belirtileri ortaya çıkmıştı sanırım. Takıntı