AMACIM SIZIN VE SIZI SEVENLERIN, AILENIZIN YASAMLARINIZI KOLAYLASTIRMAK, BILGILENMENIZE VE YASAMLARINIZDA DAHA URETICI OLABILMENIZE, KALITELI YASAMLAR SUREBILMENIZE YARDIMCI OLMAKTIR.

PAYLASMAK, DAYANISMAK, YARDIMLASMAK.

http://www.janssen-cilag.com.tr/disease/detail.jhtml?itemname=bipolar_symptoms&product=none

http://www.bipolarbozukluk.com/manik-atak/

MANIK DEPRESYON=BIPOLAR HASTALIGI NEDIR?

BIPOLAR YANI MANIK DEPRESIF MIYIM ACABA ?

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/index.shtml http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/bipolardisorder.aspx

http://www.dbsalliance.org/site/PageServer?pagename=home&cvridirect=true http://faculty.washington.edu/chudler/bipolar.html

YA COCUGUM, ERGEN GENCIM BIPOLAR MI ?

http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/complete-index.shtml

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/children-and-adolescents-listing.shtml http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-listing.shtml

http://faculty.washington.edu/chudler/bipolar.html

http://www.bpkids.org/

BU HASTALIGI TANIYALIM

HALKIN PSIKIYATRIK YANI MENTAL-BEYIN SAGLIGI DEVLETIN ISIDIR-DEVLETIN ANA GOREVIDIR

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/index.shtml

http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/complete-index.shtml

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/complete-index.shtml COCUKTA ERGENDE BIPOLAR=MANIK ATAK

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-listing.shtml

http://faculty.washington.edu/chudler/bipolar.html COCUK GENC

http://www.manicdepressive.org/dsm.html

http://www.manicdepressive.org/aboutbp.html

http://www.manicdepressive.org/faqs.html

http://www.mgh.harvard.edu/about/pressrelease.aspx?id=1021

http://70.32.66.177/?q=node/886/latest-research 30.5.2008 ARASTIRMASINDA VARILAN SONUC; FIZIKSEL, CINSEL SALDIRIYA UGRAYANLARDA, TRAVMA, PTSD NEDENLI BIPOLAR vakalari cok fazla

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/complete-index.shtml

http://www.dbsalliance.org/site/PageServer?pagename=about_bipolar_overview

http://www.narsad.org/userFiles/Bipolar_fact_sheet_web.pdf

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/youngpeople/bipolardisorder.aspx

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/mentalhealthandgrowingup/bipolaraffectivedisorder.aspx

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/keyfactsbipolardisorder.aspx http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder.aspx

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/youngpeople/bipolardisorder.aspx

http://www.narsad.org/index.php?q=node/11249/latest-research

http://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000926.htm

http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=54&ContentID=23037

http://familydoctor.org/online/famdocen/home/common/mentalhealth/depression/625.html http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/bipolar_disorder_in_children_and_teens

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/bipolardisorder.aspx

http://www.narsad.org/

http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder#fragment-2

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf YETISKINLERDE BIPOLAR

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/youngpeople.aspx

http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf COCUKLARDA BIPOLAR

http://www.narsad.org/?q=node/616/disorder COCUKLUKTA BIPOLAR

http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families COCUKTA ERGENDE GENCTE

http://faculty.washington.edu/chudler/bipolar.html

http://www.cmellc.com/topics/bipolar.html

http://www.psycom.net/depression.central.bipolar.html

http://www.bpkids.org/

http://www.wliw.org/productions/local/healthy-minds/teens-typical-or-troubled-part-one-–-what-you-need-to-know-115/177/

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

http://www.janssen-cilag.com.tr/disease/detail.jhtml?itemname=bipolar_what

http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder#fragment-2

http://mentalhealth.samhsa.gov/cmhs/CommunitySupport/toolkits/illness/workbook/handout2b.asp

http://mentalhealth.samhsa.gov/cmhs/CommunitySupport/toolkits/family/workbook/other.asp

http://mentalhealth.samhsa.gov/publications/allpubs/ken98-0049/default.asp

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a681039.html LITHIYUM

http://www.pendulum.org/related/related.html

http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=54&ContentID=23037

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/complete-index.shtml

http://psychcentral.com/quizzes/bipolarquiz.htm

http://www.dbsalliance.org/

http://clinicaltrials.gov/ct2/results?cond="Bipolar+Disorder"

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/bipolardisorder.html

http://www.pendulum.org/

http://www.pendulum.org/penduforum/ http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060206230600.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2009/03/090302183118.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2007/06/070608112043.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070507183819.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2010/06/100610171716.htm http://www.sciencedaily.com/articles/mind_brain/bipolar_disorder/

http://suicideandmentalhealthassociationinternational.org/bipolartest.html

http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/facts_for_families_keyword_alphabetical

http://www.bpkids.org/ Cocuklarda

http://www.rcpsych.ac.uk/specialties/faculties/childandadolescent/booksforyoungerchildren.aspx

http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/when_to_seek_help_for_your_child

http://www.narsad.org/?q=node/616/disorder

http://kidshealth.org/teen/your_mind/mental_health/bipolar.html

http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-easy-to-read/index.shtml cocukta ergende bipolar

http://www.childrenfirst.nhs.uk/teens/life/features/mind_body/bipolar_disorder.html ergende ilk defa

http://psychcentral.com/lib/2006/teens-and-bipolar-disorder/ ergende

http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families cocuklarda ergende genclerde

http://www.mdf.org.uk/

http://www.youngminds.org.uk/

http://www.rethink.org/

http://www.sane.org.uk/

http://www.rcpsych.ac.uk/publications/books/rcpp/9780593061381.aspx

http://www.youngminds.org.uk/parents

http://www.psycheducation.org/

http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf COCUKLARDA BIPOLAR

http://www.narsad.org/?q=node/616/disorder COCUKLUKTA BIPOLAR

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/bipolar_disorder_in_children_and_teens cocuk ve ergende gencte bipolar

http://www.bpkids.org/learn/library/about-pediatric-bipolar-disorder pediatrik bipolar

http://www.psychiatric-disorders.com/articles/bipolar-disorder/bp-teens.php genclerde-ergende

http://www.nationalyouth.com/mooddisorders.html ergende bipolar

http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families COCUKTA ERGENDE GENCTE

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfoforall/youngpeople/adolescence.aspx ergenler

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinformation/childrenandyoungpeople.aspx cocuk ve gencler

http://www.familyfirstaid.org/teen-bipolar-disorder.html

http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/the_child_and_adolescent_psychiatrist

http://mentalhealth.samhsa.gov/publications/allpubs/ken98-0049/default.asp http://www.kued.org/productions/voicesofhope/bi-polar.php

http://bipolar.about.com/cs/kids_gen/a/teenbp_school.htm okula soylenmeli

http://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml http://www.mentalhealth.com/dis/p20-md02.html http://helpguide.org/mental/bipolar_disorder_symptoms_treatment.htm http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_disorder

http://www.pendulum.org/

http://www.thebipolarblog.com/

http://www.sciencedaily.com/releases/2008/08/080817223548.htm

http://www.psycom.net/depression.central.bipolar.html

http://www.dbsalliance.org/site/PageServer?pagename=about_statistics_bipolar

http://www.dbsalliance.org/

http://mentalhealth.samhsa.gov/

http://www.nami.org/

http://www.nmha.org/

http://www.nimh.nih.gov/index.shtml

http://www.rcpsych.ac.uk/default.aspx

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinformation.aspx

http://www.mhawisconsin.org/

http://www.bpkids.org/

http://www.ffcmh.org/

http://www.nami.org/

http://www.mdsg.org/

http://www.familyaware.org/

http://www.ftnys.org/

http://www.psych.org/

http://www.aacap.org/

http://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml

http://www.bpfamily.org/resources.html

http://www.nimh.nih.gov/health/index.shtml

http://www.nice.org.uk/Guidance/CG38

http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_disorder

http://clinicaltrials.gov/ct2/results?cond="Bipolar+Disorder"

http://clinicaltrials.gov/ http://clinicaltrials.gov/ct2/search/browse?brwse=cond_cat_BXM

http://www.seroquelxr.com/tools-support/bipolar-resources-organizations.aspx

http://nmhicstore.samhsa.gov/publications/Publications_browse.asp?ID=176&Topic=Mental+Illnesses/Disorders

http://mentalhealth.samhsa.gov/publications/allpubs/homelessness/default.asp

http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinformation.aspx

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/bipolardisorder.html

http://www.narsad.org/?q=node/452/resources

http://www.dmoz.org/Health/Mental_Health/Disorders/Mood/Bipolar_Disorder/

Bipolar karakter, sahsiyet, kisilik hatasi, eksikligi, zayifligi asla degildir; bu hastalikta kiside asiri inis cikisli ruh hali- modlar, dusunce, enerji ve davranislarinda asiri degisiklikler gorulmektedir. Tedavi olup basarili yasamlar surebilirsiniz; nasil diyabet hastalari omur boyu diyabeti kontrolleri altina almak icin bilgilenmek ve SUREKLI tedavi olmak zorundaysa, bu hastalik icin de en onemli sey cok iyi bilgilenmek, yardimlasmak, dayanismak, yardimlasmak ve mutlaka bu konuda uzman olan psikologa+ psikiyatriste tedavi olmaktir. Bu bilgilenme zincirine sizi sevenler, ailemiz, saglik profosyonelleri, kanun yapicilar, uygulayicilar ve toplum da, 75 milyon herkes de katilmak ve anlamak, yardim etmek zorundadir. Gelismis toplumlarda bu gercekleri ilkokul cocuklari bile biliyor… http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/bipolardisorder.html

ZAMAN AYIRIN; OKUYUN; DINLEYIN; ANLAYIN, KENDINIZI EGITIN, BILGILENIN ; VE MUTLAKA DA YARDIM EDIN!!!

· BIPOLAR HASTALARI TOPLUMLARDA % 1-3 ARASINDA GORULMEKTE IMIS ISTATISTIKLERE GORE. BAZI TOPLUMLARDA BU YUZDELERIN COK DAHA FAZLA OLDUGU ARASTIRMALARLA KANITLANMISTIR.

· TURKIYE’DE BIPOLARLI HASTAMIZ 700.000- 2.100.000 ARASINDADIR EN AZ.

· BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLER SONUCUNDA GORULUR. BUNLAR HASTA OLAN, ACI CEKEN KISININ KENDI SUCU DEGILDIR. BU HASTALIKLARIN SEBEBI DE “ZAYIF” VEYA “ DENGESIZ KISILIK” DE DEGILDIR. MOD DEGISIKLIKLERI HASTALIKLARI TEDAVI EDILEBILEN TIBBI HASTALIKLARDIR VE BU INSANLARIN COGUNA DA YARDIMCI OLABILEN BELLI OZEL ILACLAR VARDIR.

· Hala bu beyindeki kimyevi denge bozuklugundan kaynaklanan ve tum dunyada boyle oldugu ispatlanmis,kabullenilmis,kanunlarla da boyle oldugu onaylanmis, fiziksel olan bu FIZIKSEL BEYIN hastaliklarimiza-depresyonlar,manik depresyon, OKD, sizofreni ve otekilere- israrla “ruh hastaligi” diyenleri de cagdisi ilan edin artik. Kendimizi yenileyelim. Bilgilenelim. BEYIN HASTALIGI. BEYINDE KIMYEVI MADDELERIN DENGELERININ BOZULMASI SONUCUNDA YASADIGIMIZ HASTALIKLARDIR BUNLAR VE HEPSI.

· BU UZUN YOLCULUKTA BILGILENMEK VE SARTSIZ SEVGI,ONYARGISIZ DESTEK VE ERKEN TESHIS VE ERKEN SUREKLI TEDAVI COK ONEMLIDIR; HASTANIN HAYATINDAKI YASAM KALITESINI OLUSTURAN EN DEGERLI SEYLERDIR.

· http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR- DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA, BILGILENDIRME WEBI http://www.ndmda.org/ http://www.medifocus.com/zps002.php?assoc=pendulum.org

COCUKLARDA VE ERGENDE- ADOLASANDA, GENCLERDE MANIK DEPRESYON= BIPOLAR

· http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families COCUKTA ERGENDE GENCTE

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/index.shtml COCUGUNUZ BIPOLARSA http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/complete-index.shtml

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-listing.shtml

· http://morethancoping.wordpress.com/2010/06/09/narsad-childhood-bipolar-disorder-part-two/

· http://www.narsad.org/?q=node/616/disorder COCUKLUKTA BIPOLAR

· http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

· http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/talking_to_kids_about_mental_illnesses Amerikan Cocuk ve Adolasan/Ergen Psikiyatrisi Akademisi AACAP

· http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/bipolar_disorder_in_children_and_teens

Amerikan Cocuk ve Adolasan/Ergen Psikiyatrisi Akademisi AACAP;

COCUKLARDA ve ERGENDE/ADOLASANDA BIPOLAR

No. 38; Updated December 2008

Bipolarli cocuk ve ergenlerde adolasanda manik ve depresif semptomlar- belirtiler vardir.Bazilarinda cogunlukla depresyon vardir, otekilerde manic ve depresif semtomlar birlikte gorulur. Yuksek manik durumlar dusuk depresyon durumlari ile yer degistirebilirler.

Manik semptomlar sunlari icine alabilir;

· Psikolojik modlarda agir degsiklikler vardir- ya siradisi mutluluk veya aptalca durumlar vardir veya yerinde duramayan rahatsiz- ajite, ofkeli veya agresif saldirgandir, kendine guveni gercek/ realistik olmayacak sekilde yuksektir-mesela kendisini cok guclu veya super kahraman gibi hisseden, kendinde ozel gucler olduguna inanan ergen gibi.

· Gunlerce uykusuz veya cok az uyku ile enerjisinde ve kabiliyetlerinde , yorulmak olmadan artis vardir;konusmasi artar- ergen adolasan cok fazla konusur, hizli konusur, konulari sikca degistirir ve sozu kesilemez,susmaz

· Gencin dikkati bir konudan otekine gecer hizla-dikkati surekli hizla degisir

· Surekli tekrarlanan sekilde yuksek riskler alan davranislari vardir-mesela alkol ve uyusturucular kullanmak, dusuncesizce tehlikeli araba kullanmak, veya rastgele seks yapmak gibi

Depresif semptomlar da sunlari icine alir;

· Huzursuzluk, depresyonlu hissetme durumu/mod, israrli surekli uzgun olmak durumu, sikca aglamak

· Olum ve intahar dusunceleri

· Sevdigi keyif aldigi aktivitelerden keyif almamak

· Basagrisi veya Karin agrisi gibi surekli fiziksel hastaliklardan yakinmak, sikayet etmek

· Dusuk enerji seviyesi, zayif konsantrasyon, can sikintisi sikayetleri

· Yemek yemede ve uykuda onemli ana degisiklikler, mesela cok uyumak veya cok yemek gibi

Bu belirtilerin bazilari genclerdeki alkol-uyusturucu kullanimi, Dikkat yetersizligi sendromu ADDH ADD vs gibi oteki problemlere, hatta sizofreniye de benzerler.

Arastirmalar cocuklarda ve ergende bipolar teshisi konmasini gelistirdi-kolaylastirdi. Bipolar bozuklugu cocuklukta ve ergen yaslarda baslayabilir, ama cogunlukla da yetiskinken teshis konur. Hastalik herkesi etkileyebilir. Ancak eger anne veya babada, ya da her 2 sinde de bipolar varsa, cocuklarda da bipolar olma riski cok daha fazladir. Ailede,anne babada vs uyusturucu veya alkol kullanimi/ alkoliklik varsa, bu da daha yuksek bipolar riski ile direkt iliskilidir.

Adolasanda/ergende bipolar etkili sekilde tedavi edilebilir. Bipolar tedavisi genellikle hastanin ve ailesinin hastalik hakkinda egitilmesi, lityum ya da valproik asit veya atipik antipsikotikler gibi mod stabilize edici ilaclar, ve psikoterapilerle yapilir.

Mod stabilize edici ilaclar genellikle manic epizodlarin agirligini ve sayisini azaltirlar ve hem de depresyonu onlerler. Psikoterapi cocugun kendisini anlamasina ve strese uyum saglamasini,kendine olan guvenini yeniden kurmasina ve iliskilerini iyilestirmeye gelistirmeye yarar.

Cocuklarda ve adolasanda/ergende bipolar teshisi karisik- komplextir ve uzun surely cok dikkatli gozlemler gerektirir. Cocugun ve ergenin tam olarak bir psikiyatrist tarafindan degerlendirilmesi ve bipolar teshisinin konmasi ve tedavisinin baslatilmasi gerekir.

KAYNAK http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/bipolar_disorder_in_children_and_teens http://www.aacap.org/galleries/FactsForFamilies/38_bipolar_disorder_in_children_and_teens.pdf

· http://www.wliw.org/productions/local/healthy-minds/teens-typical-or-troubled-part-one-–-what-you-need-to-know-115/177/

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/complete-index.shtml ABD DEVLETI, ULUSAL MENTAL=PSIKIYATRIK DEVLET SAGLIK KURUMU NIMH , BIPOLAR , EN DETAYLI BROSUR

1. Bipolarli kisilerde siklikla tiroid bezleri bozukluklari da vardir;tiroidin dusuk olmasi yani hipotiroid sikca yasanir ve kadin bipolarda bu durum hizli bipolar siklus degisimlerine sebep olur;kan testi ile control edilmelidir tiroid fonksiyonlari.Tiroid seviyesini dengede tutabilmek icin surekli ilac gerekebilir

2. Valproic acid or divalproex sodium (Depakote) =valproic asit /depakot kullanan hastalar eger 20 yasin altindaysa, genc kizda erkek hormonu testesteron seviyelerini arttirabilir ve PCOS denen, kadinin her ay yumurtladigi yumurtalarinda kistler olusabilir=yumurtalikta kist sendromu. PCOS de kadinin yumurtalarinda kist olusur veya her ay regli-adetle atilmak yerine, icleri su ile dolar, kist olusur. Bu durum obesiteye, sismanliga, vucutta asiri killanmaya, regli/adet sikluslerinde kesintilere aksakliklara, ve daha baska ciddi yan etkilere sebeptir. Valproic asit Ilacin kullanimina son verildikten sonra bu durumlarin cogu yok olacaktir. BU ILACI KULLANAN GENC KIZLAR VE TUM KADINLAR BU ACIDAN YAKINEN IZLENMELIDIR DOKTORLARI TARAFINDAN.

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-listing.shtml

· 31.5.2010 SON NARSAD www.narsad.org ARASTIRMAYA GORE SIZOFRENI VE BIPOLARDA AILE GENLERI SEBEP http://www.americantowns.com/ma/boston/news/narsad-researchers-identify-specific-genes-and-family-traits-linked-to-schizophrenia-bipolar-disord-316076

· http://www.mgh.harvard.edu/about/pressrelease.aspx?id=1021

· http://70.32.66.177/?q=node/886/latest-research 30.5.2008 ARASTIRMASINDA VARILAN SONUC; FIZIKSEL, CINSEL SALDIRIYA UGRAYANLARDA, TRAVMA, PTSD NEDENLI BIPOLAR

· http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder

· http://www.aacap.org/cs/root/resources_for_families/glossary_of_symptoms_and_illnesses/bipolar_disorder_manic_depression Bipolar Disorder (Manic Depression)***** http://www.aacap.org/cs/onlinecme#07PU

· http://kidshealth.org/teen/your_mind/mental_health/bipolar.html

· http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/bipolardisorder.aspx

· http://www.dbsalliance.org/site/PageServer?pagename=about_bipolar_overview

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder/complete-index.shtml

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/bipolardisorder.html

· http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=54&ContentID=23037

· http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/when_to_seek_help_for_your_child COCUGUNUZUN NE ZAMAN YARDIMA IHTIYACI VARDIR? http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/the_child_and_adolescent_psychiatrist http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/facts_for_families_keyword_alphabetical

· http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf COCUKLARDA BIPOLAR

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/index.shtml COCUGUNUZ BIPOLARSA

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/complete-index.shtml COCUKTA ERGENDE BIPOLAR=MANIK ATAK . bipolar yetiskinlerde ve genclerde, ergende de alkoliklik, ADHD, Endise Bozukluklari, ve oteki mental=psikiyatrik hastaliklarla birlikte gorulur

· http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families COCUKTA ERGENDE GENCTE

· http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

· http://www.janssen-cilag.com.tr/disease/detail.jhtml?itemname=bipolar_children&product=none Çocuklar ve Genç Ergenlerde de Bipolar Bozukluk Görülebilir Mi? http://www.janssen-cilag.com.tr/disease/detail.jhtml?itemname=bipolar_adhd&product=none

· http://www.aacap.org/

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000926.htm

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childmentalhealth.html COCUKTA PSIKIYATRIK-MENTAL SAGLIK

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/teenmentalhealth.html ERGENDE PSIKIYATRIK-MENTAL SAGLIK

· http://www.aacap.org/cs/new_psychiatric_medications/psychiatric_medications ILACLARI

· http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfoforall/treatments.aspx

· http://www.aacap.org/cs/root/resources_for_families/glossary_of_symptoms_and_mental_illnesses_affecting_teenagers GENCLERIN ERGENLERIN MENTAL/PSIKIYATRIK HASTALIKLARI

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001518.htm

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000919.htm

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001551.htm ADHD

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/bipolardisorder.html

· http://www.aacap.org/publications/factsfam/bipolar.htm

· http://familydoctor.org/online/famdocen/home/common/mentalhealth/depression/625.html

· http://www.aacap.org/cs/root/facts_for_families/bipolar_disorder_in_children_and_teens

· http://www.narsad.org/?q=node/616/disorder

· http://mentalhealth.samhsa.gov/cmhs/CommunitySupport/toolkits/illness/workbook/handout2b.asp

· http://mentalhealth.samhsa.gov/publications/allpubs/sma05-4058/

· http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060206230600.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2009/03/090302183118.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2007/06/070608112043.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070507183819.htm http://www.sciencedaily.com/releases/2010/06/100610171716.htm http://www.sciencedaily.com/articles/mind_brain/bipolar_disorder/

· http://www.pendulum.org/bpnews/archive/001916.html

· http://www.bpkids.org/learn/library/about-pediatric-bipolar-disorder-timeline-english

· http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_disorder_in_children

· http://www.cmhamj.com/pamphlets/Child%20and%20Youth/ChildAndAdolescentBipolarDisorder.pdf

· http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a681039.html LITYUM

· http://www.mind.org.uk/help/medical_and_alternative_care/making_sense_of_lithium_and_other_mood_stabilisers Making sense of lithium and other mood stabilisers

· http://licoriceroot.wordpress.com/2010/07/02/thursday-with-a-touch-of-mania/ http://en.wordpress.com/tag/characteristics-of-bipolar-kids/ http://licoriceroot.wordpress.com/2010/06/06/if-you-have-a-bipolar-kid-you-need-a-horse/ http://licoriceroot.wordpress.com/2010/06/18/lithium-girl-fights-back/

· http://www.psychiatric-disorders.com/articles/bipolar-disorder/bp-teens.php

· http://www.nmha.org/index.cfm?objectid=ca866daf-1372-4d20-c8023899e7497020

· http://www.nami.org/Content/NavigationMenu/Find_Support/Child_and_Teen_Support/For_Parents,_Caregivers,_and_Youth/For_Parents,_Caregivers_and_Youth.htm

· http://priory.com/psych/bipolarpaed.htm

· http://www.drcheng.ca/page1/assets/bipolar_disorders_in_youth-medication_guide_for_physicians.pdf

· http://www.news-medical.net/news/2007/09/04/29460.aspx

· http://www.omh.state.ny.us/omhweb/news/bipolar.html

· http://mentalhealth.samhsa.gov/publications/allpubs/sma05-4058/

· http://ww1.cpa-apc.org/Publications/Archives/PDF/1997/Aug/STEELE.PDF

· http://www.dbpeds.org/articles/detail.cfm?TextID=147

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-a-parents-guide/what-treatments-are-available-for-children-and-teens-with-bipolar-disorder.shtml

· http://www.bpkids.org/

· http://www.ffcmh.org/

· http://bipolar.about.com/cs/kids_diag/a/red_flags4.htm

· http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/55011

· http://www.nami.org/

· http://www.mhawisconsin.org/

· http://www.wliw.org/productions/local/healthy-minds/teens-typical-or-troubled-part-one-–-what-you-need-to-know-115/177/

· http://www.apa.org/science/about/psa/2006/07/youngstrom.aspx

· http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=13107 cocukta ve gencte bipolar

· http://psychcentral.com/news/2008/06/03/study-confirms-bipolar-youth-at-risk-for-substance-abuse/2395.html

· http://www.aacap.org/publications/factsFam/BIPOLAR.HTM http://www.schizophrenia.com/sznews/archives/000695.html http://www.bpkids.org/ Cocuklarda http://kidshealth.org/teen/your_mind/mental_health/bipolar.html

· http://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder-in-children-and-teens-easy-to-read/index.shtml cocukta ergende bipolar

· http://www.childrenfirst.nhs.uk/teens/life/features/mind_body/bipolar_disorder.html ergende ilk defa

· http://abcnews.go.com/Health/Depression/story?id=3624718&page=1

· http://psychcentral.com/lib/2006/teens-and-bipolar-disorder/ ergende

· http://aacap.org/page.ww?name=Bipolar+Disorder+In+Children+And+Teens&section=Facts+for+Families cocuklarda ergende genclerde

· http://www.bpkids.org/learn/library/about-pediatric-bipolar-disorder

· http://www.psychiatric-disorders.com/articles/bipolar-disorder/bp-teens.php genclerde-ergende

· http://www.nationalyouth.com/mooddisorders.html ergende bipolar

· http://www.familyfirstaid.org/teen-bipolar-disorder.html http://www.kued.org/productions/voicesofhope/bi-polar.php

· http://bipolar.about.com/cs/kids_gen/a/teenbp_school.htm okula soylenmeli

· http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/164/4/582

· http://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml http://www.depressioncenter.org/depressive_disorders/bipolarkids.asp

· http://www.bpfamily.org/resources.html

· http://www.aacap.org/page.ww?name=Home&section=root

· http://licoriceroot.wordpress.com/2010/06/18/lithium-girl-fights-back/ http://books.google.com/books?vid=ISBN1593852932&id=m2mSld3Oq0IC&pg=PP1&lpg=PP1&ots=vSJU2klrYo&dq=barbara+geller+bipolar&sig=28-yq7S2V5PZb6Lt3WhOujoQj58 ;HASTA COCUKLARIN SUC ISLER HALE GETIRILMELERI http://www.psychiatrictimes.com/p000201a.html

· http://www.rcpsych.ac.uk/info/help/manicdep/index.htm iki uclu/IKI KUTUPLU hastalik da denen /bipolar hastaliktaki ayilari taniyin; biri daglarin tepelerinde geziniyor; oteki depresyonda ; http://www.rcpsych.ac.uk/info/bipdis.htm Ingiliz Kraliyet Psikiyari Kolejinden Bipolar webi;otekiler http://www.rcpsych.ac.uk/info/index.htm diger beyin/psikiyatrik hastaliklarimiz. http://www.rcpsych.ac.uk/sitemap.htm

· http://www.nimh.nih.gov/publicat/manic.cfm UCLARA EKSTREMLERE GITMEK, BIPOLAR NEDIR http://www.nimh.nih.gov/healthinformation/bipolarmenu.cfm http://www.nimh.nih.gov/

· ANLAMAK http://www.aacap.org/publications/factsfam/84.htm http://www.mind.org.uk/Information/Booklets/Understanding/Understanding+manic+depression.htm http://www.rcpsych.ac.uk/info/mhgu/newmhgu22.htm http://www.rcpsych.ac.uk/info/factsheets/pfacchild.asp http://www.pendulum.org/ http://www.pendulum.org/information/information_famous.html

http://www.narsad.org/ BEYIN VE DAVRANIS ARASTIRMA MERKEZI, ABD

http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder BIPOLAR

http://www.narsad.org/?q=node/11/disorder#fragment-2

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf YETISKINLERDE BIPOLAR

http://www.narsad.org/userFiles/factsbipolaradults.pdf COCUKLARDA BIPOLAR

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications

http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.childhoodbpd.pdf http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.bpd.pdf NARSAD DEPRESYONU ARASTIRMA KURUMUNDAN BIPOLAR BROSURLERIDIR http://www.narsad.org/cgi-bin/getpdf.pl http://www.nimh.nih.gov/HealthInformation/bipolarmenu.cfm http://www.nimh.nih.gov/Publicat/bipolar.cfm http://www.mentalhealth.com/book/p40-ma01.html http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm http://www.mentalhealth.com/dis/p20-md02.html http://www.healthyplace.com/communities/bipolar/serious.asp

http://www.narsad.org/?q=node/555/research-news-publications http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=54&ContentID=23037 ;

· http://www.narsad.org/sitemap.html http://www.narsad.org/dc/a_z/

http://www.hurriyet.com.tr/anlatbakalim/3690519.asp?gid=82 Türk kadınlarının ruh sağlığını yaşadığı ortam bozuyor

http://www.nimh.nih.gov/Publicat/bipolar.cfm http://www.nimh.nih.gov/HealthInformation/bipolarmenu.cfm http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=13107 cocukta ve gencte bipolar

http://bipolar.about.com/cs/crime/index.htm manik bipolarlar

· MENTAL HASTALARIN COCUKLARI GORUNMEYEN KURBANLARDIR COGUNLUKLA CUNKU YALNIZ VE TRAVMALIDIRLAR VE ONLARA DA MUTLAKA YARDIM EDILMELIDIR http://www.aacap.org/publications/factsfam/84.htm http://www.aacap.org/publications/factsfam/parentmi.htm http://www.youngminds.org.uk/family/ http://home.vicnet.net.au/~nnaami/kimina.htm http://www.puberty101.com/aacap_parentmi.shtml http://www.sssalas.com/ac.html http://www.howstat.com.au/comic/ http://www.thisisawar.com/ChildrenMentalParents.htm http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470851376.html http://teenadvice.about.com/b/a/243768.htm

HASTA HAKLARIMIZI BILIN VE KULLANIN

Biz sizin arkadaslariniz, komsunuz, hatta ailenizden birisiyiz

Daha iyi olur, iyilesiriz

Topluma hepimizin onemli katkilari vardir

Sizden sevgi, saygi ve anlayis gormek hakkimizdir ;-)))

DUNYACA UNLU, YASAYAN VE OLMUS BIPOLAR/MANIK DEPRESYON, DEPRESYON HASTASI UNLULER KIMLERDIR?

(http://www.pendulum.org/information/information_famous.html

· http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm#living_uni hala yasayan unipolar yani surekli depresyon ataklari yasama durumu olan unipolar kimlerde var bakin)

(bakin bakalim tanidiklariniz var mi bu hala yasayan bipolarlar listesinde http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm#living_bi ve de hepsinin listeleri http://www.pendulum.org/information/information_famous.html

· )

http://www.pendulum.org/information/information_famous.html

http://www.pendulum.org/pwbpd/famous.htm

http://www.frii.com/~parrot/living.html yasayan depresyonlu ve/veya bipolarli unlu kisiler

http://www.bpkeepers.org/famous/famous.html

http://mixednuts.net/bipolar-famous.html

http://www.angelfire.com/zine/bipolar/famous.html

http://bipolar.about.com/library/celebs/bl-celebrities.htm

http://stripe.colorado.edu/~judy/depression/faq/famouspeople.html

http://noetic.oathill.com/bipolar/trans.html#Famous%20Bipolars

http://www.covenanthealth.com/coldfusionapplication/covhlthwhatsnew/detail.cfm?Post_ID=3684

http://www.nami.org/helpline/peoplew.htm mental hastaliklari olan dunyaca unluler

http://www.eas.wayne.edu/fam_people.html ozurlu/isgoremez hastaliklari olan unluler

http://noetic.oathill.com/bipolar/trans.html

http://ca.geocities.com/soupcanleague/museone.html cilginlik muzesi-bakin bakalim depresyon ve bipolar cilginlari arasinda kimler var ve ne kadar basarili isimler olduklarini ve basarilarini gorun.

http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI http://www.dbsalliance.org/faqs.html http://www.dbsalliance.org/sitemap.html http://www.dbsalliance.org/resources.html

http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ http://www.narsad.org/dc/bipolar_disorder/ame.html http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.childhoodbpd.pdf http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.bpd.pdf NARSAD DEPRESYONU ARASTIRMA KURUMUNDAN BIPOLAR BROSURLERIDIR http://www.narsad.org/cgi-bin/getpdf.pl ;

http://www.narsad.org/sitemap.html http://www.narsad.org/dc/a_z/

http://www.ndmda.org/

BIPOLAR HASTALIGI BROSURU-NIMH

Bipolar =manik depresyon hastaligi kisinin modunda= hislerini/ hissettiklerini, davranislarini ve dusuncelerini, enerjisini ve yasama fonksiyonlari kabiliyetlerini anormal sekilde etkileyen bir beyin hastaligidir.

Bu insanlarin gunluk yasamda yasadiklari inis cikislardan cok farklidir; bipolar semptomlari cok asiridir, zordur, agirdir. Bipolar hastaligi iliskilerin zarar gormesine, iste ve okulda basarisizliklara, kotu performansa, basarisizliklara sebep olur ve hatta intaharlara sebep olabilir. Ama iyi haber de var; bipolar hastaligi tedavi edilebilir ve bipolarli insanlar uretici ve kesintisiz, dolu dolu yasamlar yasayabilirler.

2 milyondan fazla Amerikali yetiskinde bipolar hastaligi vardir;ki bu 18 yas ve ustu Amerikan toplumunun % 1.2 sidir- genellikle % 1-3 arasidir oran. Bipolar hastaligi tipik olarak adolasan/ ergenlik yillarinin sonunda veya erken yetiskinlik yillarinda gelisir. Ama bazi insanlar ilk semptomlarini cocuklukta yasarlar ve bazilarinda da yasamlarinin ilerdeki yillarinda ortaya cikar. Genellikle hastalik oldugu bilinmez, anlasilmaz ve insanlara dogru teshis konmadan ve gerektigi gibi dogru tedavi edilmeden once, kisiler yillarca cok fazla aci cekebilirler. Diyabet gibi, bipolar hastaligi da uzun vadeli bir hastaliktir ve bu hastalik cok dikkatle kisinin yasami boyunca kontrol altina alinmali ve tedavi edilmelidir.

“Manik depresyon dusunceleri carpitir/ bozar, korkunc davranislari uyarir, mantikli dusuncenin temelini yok eder ve siklikla da yasama istegi ve arzusunu yok eder. Kok olarak biyolojik bir hastaliktir ama kisi onun sebep oldugu psikolojik tecrubelerini yasar; avantaj ve zevkleri de olan ama hastalik uyandiginda dayanilmaz acilara ve hatta cogunlukla intahara sebep olabilen bir hastaliktir…

Ben bu hastaliktan olmedigim icin sansliyim, sansliyim ki en iyi tedavilere ulasabildim ve faydalandim ve sansliyim ki arkadaslarim, is arkadaslarim ve ailem var” diyor Kay Redfield Jamison, Ph.D. , ”AN UNQUIET MIND” adli 1995 de basilmis kendi yazdigi kitabindan, kendi yasamindan alintidir; sayfa 6, Random House. Yazar kendisi bipolar olup, yasadiklarini yazan bir psikiyatrist doktordur (John Hopkins Universitesinde psikiyatri profosoru olmustur).

BIPOLAR HASTALIGININ SEMPTOMLARI NELERDIR?

Bipolar cok dramatik duygu/his/dusunce= mod degisikliklerine sebep olur-bu adeta cok yuksekten ucmak gibi “high olmak” yani “yuksek” diyebilecegimiz asiri enerji dolu durumundan, uzgun, umitsiz duruma gecis, sonra hep bu iki durum arasinda ileri geri gidip gelmektir. Genellikle bu iki durum arasinda normal modlar da yasanir. Enerjide ve davranislarda asiri uctaki degisikliklere, bu modlardaki degisiklikler eslik eder ayni zamanda. Bu yuksek periyodlara manik atak=manik epizod ve ve alcak periyodlara da depresyon epizodlari denir.

MANYA= MANIK EPIZOD= MANIK ATAK ISARET VE SEMPTOMLARINA SUNLAR DAHILDIR;

Asiri artmis enerji, aktivite ve yerinde duramamak
Asiri high/yuksek olmak durumu- adeta ucar gibi- asiri iyi ,enerji dolu ve eforik modda olmak

Asiri hassasiyet, irritabilite ((asiri hassasiyet gostermek, alinganlik, kolayca tepki gostermek, stimulasyona ani tepki gostermek, kotu/ofkeli davranmak)

Yarisan cok hizli dusunceler ve cok hizli konusmak ve durmadan konusmak ,bir fikirden oteki fikire atlamak
Dikkatini fazla veremez; iyi konsantre olamaz; dikkati kolayca dagilir
Az uykuya ihtiyaci vardir- uyumaz
Kisinin kendi gucu ve becerileri hakkinda gercekci, realist olamayan inanclari vardir
Dogru karar verme kapasitesi cok zayiftir
Asiri para harcamak, alisveris, hizli araba kullanmak, sorumsuz ve curetkar-pervasiz davranislar, sonunda zarar gorecegini dusunmeden pervasiz davranis ve ozel yasam, RISKLI DAVRANISLAR, pervasiz seks cilginliklari gorulur
Genelde var olan normal durumdan degisik ve uzun suren bir degisik davranislar sureci gorulur
Cinsel durtulerde,cinsel istahta artis vardir
Uyusturucu, receteli recetesiz ilaclar, alkol,ozellikle de kokain, alkol ve uyku ilaclari kullanimi vardir- hepsi uyusturucu tarifine girer bunlarin
Provokatif, ustune vazife olmayan, istenmeyen mudahaleler seklinde veya agresif/ saldirgan/ofkeli, muhtemelen dusmanca davranislar gorulur- asiri hizli, dikkatsiz, asiri curetkar /pervasiz araba kullanmak dahil, sonunda zarar gorulecek gereksiz risklere atilmak, sonucunda muhtemelen aci verecek tecrubelere dusuncesizce baliklama atlamak vs
Birseylerin ters gittigini, hasta olabilecegini inkar eder

MANIK EPIZOD TESHISI- Eger bu high=yuksek olma, yani manik atak durumu eger 3 veya daha fazla adette yukarda belirtilen oteki semptomlarla birlikte ve gunun cogunda,hemen hemen hergun, en az 1 hafta veya daha uzun sure olursa, manik epizod teshisi konur. Eger asiri hassasiyet,tepki gostermek,kolayca tepki gostermek,stimulasyona/yani uyariya ani tepki gostermek, kotu davranmak demek olan iritabil modda/durumda ise hasta, en az 4 ilave semptomun daha birlikte gorulmesi gerekir.

DEPRESYON=DEPRESIV EPIZOD ISARET VE SEMPTOMLARI SUNLARI ICERIR;

Uzgun,endiseli veya bosluk hissetmek modunun uzun surmesi
Umitsizlik duygusu ve kotumserlik duygulari
Sucluluk hissi,degersizlik veya caresizlik
Bir zamanlar keyif aldigi aktivitelerden,seks dahil,zevk almamak
Azalmis enerji, yorgunluk hissetmek veya adeta yavaslatilmis,agir cekimdeki film gibi olmak
Konsantre olmakta,hatirlamakta,karar vermekte zorluk yasamak
Yerinde duramamak veya irritabilite (asiri hassasiyet gostermek,kolayca tepki gostermek,stimulasyona ani tepki gostermek, kotu davranmak)
Cok uyku uyumak veya uyuyamamak
Istahta degisiklikler ve/veya kisinin isteyerek sebep olmadigi kilo kaybi,kilo almasi
Kronik agrilar veya fiziksel hastalik veya yaralanma sebepli olmayan oteki israrli vucut semptomlari
Olum veya intahar dusunceleri veya intahar tesebbusleri

DEPRESYON TESHISI- Eger bu semptomlardan 5 tanesi veya daha fazlasi bir arada gorulurse, ve bunlar gunun buyuk bir cogunlugunda, hemen hemen her gun, 2 hafta veya daha fazla surerse, depresiv epizod teshisi konur.

HIPOMANYA- Hafif ve orta derecedeki manik duruma hipomanya denir.Hipomanya bunu yasayan insana iyi duygular yasatir; iyi gelir ve hatta fonksiyonlarda iyilik ve ureticilikte artisa sebep olabilir. Boylece hatta arkadaslar,aile mod degisikliklerini muhtemel bipolar hastaligi olacagini dusunurler/boyle dusunmeyi ogrenirler;aile ve arkadaslar bu semptomlari ve donemleri kendileri taniyabildikleri halde,hasta kisi bunu inkar edebilir;herseyin yolunda oldugunu;hicbir seyin ters gitmedigini soyleyebilir.Ancak gerekli tedaviyi olmayan kisilerin bazilarinda ,hipomanya giderek asiri manik duruma gecer ve de depresyona kayar.

PSIKOZ SEMPTOMLARI- Bazen agir manik durum epizodlari veya depresyonlar, psikoz semptomlarini/ya da psikotik semptomlari da icerirler.Sikca rastlanan psikotik belirtiler halusinasyonlardir-yani gercekte var olmayani duymak, gormek veya orada olmayan seylerin varligini baska turlu hissetmek gibi-, deluzyonlar-ki bunlar kisinin kendi kulturel inanclari ile izah edilemeyen, mantikli dusunce ve izahlardan/ aciklamalardan da etkilenmeyen ,ama dogru olmayan,cok guclu inanclardir.Bipolardaki psikotik semptomlar o anda asiri mod durumunu yansitirlar. Mesela kendisinde buyukluk /granduaz hisleri gorulmesi;baskan,X unlu insan, peygamber vs oldugu veya cok ozel gucleri veya serveti oldugu gibi seyler gorulebilir manik durumda=manik ataklarda; deluzyonlar veya sucluluk veya degersizlik, yani mahvolmus, bes parasiz, ya da korkunc bir suc islemis olduguna dair inanclar gorulebilir depresyon sirasinda. Bu semptomlari olan bipolarli insanlar bazen yanlis sekilde, o da baska bir agir mental hastalik olan sizofreni ile karistirilirlar.

Bipolarda bu degisik ve cesitli mod durumlarina bir yelpazedeki devamlilik gibi bakmak faydali olabilir.Bir ucta ,diyelim ki en altta “asiri agir depresyon” vardir,bunun biraz ustunde “normal orta karar depresyon” gorulur ve de en ustte normale yakin cizgide de “hafif dusuk/yavas mod” ki buna da insanlar kisa surdugunde “sikinti” vs derler.Ama ucuncu durum , yani sikinti da uzun yasanirsa, kronikse buna “dysthymia” denir. Sonra da tam ortada “normal veya dengeli mod” vardir orta katta. Ve sonra da normal cizginin ustunde,”hafif ve orta karar hipomanya” , “manik durum” ve sonra en ustte de “asiri manik” durum vardir.

KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU- Ancak bazi insanlarda, manik ve depresyon belirtileri birlikte gorulur ve buna KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU DENIR (bipolar with mixed semptoms).

Karisik bipolar epizodunun semptomlari siklikla sunlardir;

Ajitasyon
Uyku uyumada zorluk
Yemek yemede,istahta cok onemli degisiklikler
Psikoz
Intahar dusunceleri
Kisi cok uzgun, mutsuz, umitsizdir ama ayni zamanda asiri enerji doludur.

Bipolar mental hastalik olmaktan da ote bir problem olarak da gorulebilir-mesela alkol ve uyusturucu kullanimi, okulda ve iste kotu performans ve cok zorlanan kisisel iliskiler,herbiri problemdir. Bu problemler aslinda mod / hissetme, davranis bozukluklari hastaliklarinin belirtileridir.

BIPOLAR HASTALIGINDA TESHIS KOYMAK

Oteki mental hastaliklar gibi, bipolar hastaligi da fizyolojik olarak taninamaz-mesela bir kan testiyle veya beyin MRI yi gibi vs teshis koymak mumkun degildir.Bu nedenle de bipolar hastaligi teshisi, semptomlara dayanarak, hastaligin gelismesine, durumuna gore ve varsa ailenin gecmisine bakilarak konur. ABD de bipolar hastaliginin teshis kriterleri American Psychiatric Association- Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders,fourth edition (DSM-IV).Washington,DC, American Psychiatric Press,1994 DE YAYINLANMISTIR http://www.psych.org/public_info/dsm.pdf .

Bipolar hastasi degisik kisilerin verdigi kendi tarifleri, bu hastalikla ilgili kendi ic dunyalarina cok degerli bakislar, degisik mod durumlarini anlattigi icin cok degerlidir;

Depresyon; Herhangi bir seyi iyi yapmak kabiliyetim oldugundan bile tamamen supheliyim . Sanki aklim yavaslamis gibi ve sanki aklim tamamen yandi/tukendi de virtuel olarak tamamen kullanilmaz hale geldi. Tum bunlardan kaynaklanan caresiz umitsizlik ve herseyden korkunc korkuyorum…. baskalari bana “Bu sadece gecici, gececek, yeneceksin, basaracaksin” diyorlar, ama tabii benim asla neler hissettigimden hic haberleri yok ama onlar yine de bildiklerine eminler. Eger hissedemezsem, hareket edemezsem, dusunemezsem, deger vermezsem,o zaman amacim ne ki???

Hipomanya= hafif ve orta derecede manik;”high” yuksek oldugumda onceleri bu harika… Dusunceler cok hizli..sanki daha parlaklari ortaya cikana kadar tum yildizlara tek tek ates etmek gibi..Tum utangaclik kaybolur, uygun kelimeler, uygun el kol hareketleri, uygun davranislar aniden yerli yerindedir…hic de ilginc olmayan insanlar, seyler birden cok ilginc gelmeye baslarlar…Dokunarak hissetmek, bir anlamda cinsellik ’sensuality” one cikar; bastan cikartmak, bastan cikartilmak dayanilmaz olur..Sanki omurganizdaki ilik inanilmaz duygulardan kolaylik, guc, iyilik, kendini iyi hissetmek, asiri guclu olmak, ustun olmak, eforilerle beslenmis gibidir….herseyi yapabilirsin.. ama, biryerlerde bu degisiverir.

Manya= manik; Hizli dusunceler artik cok daha fazla hizlidirlar ve cok fazladirlar…netligin yerini inanilmaz saskinlik kaplar…artik bu hiza erisemezsiniz ve hafiza yok olur…bulasici eglence de artik sizi eglendirmez..arkadaslariniz korkmaga baslarlar…hersey ters gitmektedir …irritabilsinizdir ((asiri hassasiyet gostermek, alinganlik, kolayca tepki gostermek, dokunulmaya kucaklanmaya ,elle temasa vs yani bircok stimulasyona ani tepki gostermek, kotu davranmak) ..ofkelisinizdir, korkarsiniz, kontrolsuzsunuzdur ve kapana sikismis hissedersiniz kendinizi.

INTAHAR

Bipolarli bazi kisiler intahari dusunurler, denerler.

INTAHARI DUSUNEN HERKESIN ACILEN YARDIMA,TERCIHEN DE MENTAL/BEYIN SAGLIK DOKTORUNA, PSIKIYATRISTE IHTIYACI VARDIR. INTAHAR EDECEGINI SOYLEYEN,IMA EDEN HERKES COK CIDDIYE ALINMALIDIR. Bipolar hastaliginin ilk zamanlarinda intahar riski daha yuksek gibi gorulmektedir. Bu nedenle de bipolar hastaligini erken tanimak ve onu kontrol altina almayi erken ogrenmek, intahara nedenli olum riskini azaltabilir.

Intahar dusuncelerine eslik eden,birlikte gorulebilen isaret ve semptomlar sunlari da icine alir;

Intahar etmek istedigini soylemek veya olmek istemek
Kendini umitsiz hissetmek ve hicbirseyin degismeyecegi veya daha iyi olmayacagi dusunce ve hisleri
Aileye ,arkadaslara ciddi yuk,bas belasi oldugunu dusunmek
Alkol veya oteki uyusturuculari kullanmak veya bagimli olmak
Islerini organize etmeye baslamak- para,banka,vasiyetname islerini vs duzenlemek veya esyalarini, birseylerini baskalarina vermege baslayarak olume hazirlanmak gibi
Intahar notu/mektubu yazmak
Kendini tehlikelerden korumamak veya olebilecegi,yasamini kaybedebilecegi sartlara maruz kalacak sekilde risklere, tehlikeye atilmak

EGER INTAHAR ETMEYI PLANLADIYSANIZ/ ISTIYORSANIZ, DUSUNUYORSANIZ VEYA TANIDIGINIZ BIRISININ INTAHAR ETMESINDEN KORKUYORSANIZ ;

Derhal doktor cagirin;DOKTORUNUZU ARAYIN,acil durum yardimi arayin telefonla ve derhal yardim isteyin;EN YAKININIZDAKI BIR UNIVERSITE, DEVLET HASTAHANESININ PSIKIYATRI BOLUMUNE GIDIN
Ve de ne siz, ne de intahar etmeyi dusunen kisinin yalniz kalmamasina dikkat edin. Yaninizda insanlar bulundurun, cagirin.
Evde, cevrenizde, cevrede gereginden fazla ilac, silah ve kisinin kendine zarar verebilecegi oteki turde herturlu seyin asla bulunmamasina dikkat edin.

www.ruki.org/intaharionlemek.htm e tiklayiniz.

Bazen bazilari intahari uzun zaman icinde cok dikkatle planlarlarsa da, bazilari bunu aniden ve cok dusunmeden yaparlar;boylece yukaridaki kutuda son nokta olarak ikaz edilebilecek baska bir nokta da, bipolarli insanlar icin DEGERLI UZUN-VADELI STRATEJILERIN olusturulmasidir. Her halu karda, intahara meyilli dusunceler ve hareketlerin bu tedavi edilebilen bipolar/manik depresyon hastaliginin semptomlari oldugunu bilmemiz cok onemlidir.Gerekli uygun tedavi ile intahar dusunceleri gecmiste kalabilir.

BIPOLAR =MANIK DEPRESYON HASTALIGININ SEYRI ,SERGILEDIGI TABLO ZAMANLA NASILDIR?

Manik ve depresyon epizodlari=surecleri=devreleri yasam suresince tipik olarak gorulur. Bu epizodlar arasinda, bircok bipolarli kisi semptomlardan/ hastaligin belirtilerinden kurtulurlar; ancak 1/3 gibi bipolar hastasinda kalinti semptomlar hala vardir. Bu bipolarli hastalarin kucuk bir yuzdesi de, tedavilere ragmen kronik ve yok olmayan semptomlar yasayacaklardir.

BIPOLAR I-Hastaligin klasik seklinde manik ve depresyon epizodlari sik sik birinden otekine gecer;buna BIPOLAR I denir.

BIPOLAR II- Ama bazilari asla agir manik epizod sergilemezler,ama depresyonla sik sik yer degistiren daha hafif az/orta manik durum olan hipomanya yasarlar. Depresyon ve hipomanya epizodu arasinda sik sik gidip gelen hastaligin bu sekline BIPOLAR II denir.

HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR- 12 ay icinde, hastalikta 4 veya daha fazla defa epizodlarin gorulmesi durumunda da buna “rapid cycling bipolar hastaligi ” yani HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR denir.

Bazi insanlar bir hafta icinde birden fazla epizodlar yasarlar veya hatta bunlari bir gun icinde yasarlar. Bu hizli donusumlu bipolar hastaligi hastaligin sonraki yillarinda gorulur ve erkeklere gore, kadinlarda daha sik yasanir.

Bipolarli insanlar saglikli ve uretici yasamlar surdurebilirler eger hastalik etkin sekilde surekli tedavi edilirse.Ancak tedavi yapilmazsa,kisinin hastaligi kotuye gider.Zamanla hasta kisi daha da fazla ‘sik donusumlu epizodlar” yasar ve daha onceki yasadiklarina gore daha fazla agir manik ve depresyon epizodlari yasar.Ama bir cok vakada, uygun ve gerekli tecaviyle, bu epizodlarin sikligi ve agirligi azaltilabilir ve bipolarli insanlara iyi ve kaliteli yasamlar surme imkani verilir.

COCUKLARDA VE ADOLASAN GENCLIKTE/ ERGENLIKTE BIPOLAR HASTALIGI GORULEBILIR MI?

Evet, hem cocuklarda hem de adolasan genclikte bipolar gorulebilir. Daha cok anne-babalarinda/ailede bipolar gorulen cocuklarda bipolar gorulecektir.

Bircok bipolarli yetiskinin epizodlari kesin net cizgilerle birbirinden ayrilmisken, hasta cocuklarda ve adolasan genclerde genellikle bunun tam aksine, hem de bir gun icinde cok hizli mod degisiklikleri gorulur depresyon ve manya arasinda gidip gelme seklinde.

Manik durumda olan cocuklar cok irritabildirlar;(asiri hassasiyet gostermek,kolayca tepki gostermek, stimulasyona ani tepki gostermek, kotu davranmak) ve de asiri mutlu ve daha iyi hissetmek yerine ,hasar verici/parcalayici /kirip dokucu vs sinir krizleri, tepinmeler, durdurulamaz krizler yasamaga daha yatkindirlar. Adolasan genclerde de “karisik /mixed semptomlara” cok sik rastlanir (KARISIK SEMPTOMLU BIPOLAR DURUMU DENIR). Daha buyuk adolasanlarda ise hastalik daha klasik ve yetiskin tipi epizodlar ve belirtilerle gorulebilir.

Cocuk ve adolasanlarda bipolari, bu yaslarda genclerde gorulen oteki problemlerden ayirdetmek zor olabilir. Mesela cok irritabl ve agresif (saldirgan, ofkeli, asiri hassas, mutecaviz) durum bipolar belirtisi olabilir;ayni zamanda ADDH, dikkat yetersizligi hiperaktivite sendromu da olabilir, conduct disorder, oppositional defiant disorder veya genclerde daha sik gorulen sizofreni veya major depresyon gibi oteki mental, beyin hastaliklari belirtisi de olabilir. Uyusturucu (alkol dahil) kullanimi da bu semptomlara sebep olabilir.

Her hastalikta oldugu gibi, etkin tedavi de hastaligin uygun sekilde teshis edilmis olmasina baglidir. Duygusal ve davranis problemleri semptomlari olan cocuk ve adolasanlar mental saglik profosyonelleri tarafindan cok dikkatle degerlendirilmelidir. INTAHAR DUSUNCELERI OLAN, INTAHAR ETMEYI KONUSAN VEYA DENEYEN HERHANGIBIR COCUK VEYA ADOLASAN GENC MUTLAKA CIDDIYE ALINMALIDIR VE UZMAN MENTAL SAGLIK PROFOSYONELINDEN DERHAL YARDIM ISTENMELIDIR.

BIPOLAR=MANIK DEPRESYON HASTALIGINA NE SEBEP OLUYOR?

Bilim adamlari-kadinlari/ arastirmacilar cesitli arastirmalar neticesinde bipolarin muhtemel nedenini ogreniyorlar. Bircok bilim adami/kadini simdi bipolar hastaligin bir tek nedeni olmadiginda hem fikirler- daha cok birden fazla faktor bir araya gelerek hastaliga sebep olmaktadir.

Bipolar hastaligi ailelerden cocuklarina gectigi icin, arastirmacilar belli bazi genleri arastirmaktalar- mikroskobik hucrelerin icindeki “insa bloklari” DNA lerin olusumundaki tum hucrelerin nasil vucudu ve beyni /akli etkiliyerek calisma ve buyumesini etkileyebildiklerini ve de nesiller boyu bir sonraki nesile gecerek bir kisinin bipolar hastasi olma riskini nasil arttirdigini arastiriyorlar. Ama genler bu hikayenin tamami degil. Tum genleri aynen paylasan , ayni yumurta ikizlerinde yapilan arastirmalarla,hem genlerin ve oteki faktorlerin de bipolar hastalikta rol aldigini anladilar. Eger bipolar hastaligi tamamen genetik olsaydi, o zaman bipolar hastasi olan ayni yumurta ikizinin oteki ikizinin de aynen bipolar hastasi olmasi gerekirdi ama arastirmalarin gosterdigine gore durum boyle degil. Ama eger ikizlerden birinde bipolar varsa, baska bir kardeste daha bipolar gorulmesi riski, ikizinde hala yuksek ihtimaldir oteki kardeslere gore.

Ilaveten bir gen arastirmasindan ogrenildigine gore, bipolar hastaligina, oteki mental/beyin hastaliklarinda da goruldugu gibi,tek bir gen sebep olmamaktadir. Birden fazla genin birlikte hareket ettikleri anlasilmaktadir ve cevredeki oteki faktorlerle de isbirligi yaparak bipolara sebep olmaktadirlar.Kisinin oteki cevre faktorleri ile birlikte bipolar olmasina herbiri cok kucuk kucuk de olsa,az katkida bulunan, bipolar hastasi olma riskini arttiran , sebep olan bu genleri bulmak,cok asiri zordur.Ama bilimciler ileri derecede gelismis arastirma aletleri ile simdi yapilan ileri derecedeki arastirmalarla, yeni kesifler yapacaklarina ve daha iyi tedavileri basaracaklarini umuyorlar.

Beyin fotograflari (brain imajing) arastirmalari da, bilim adamlarina beyinde neyin yanlis oldugunu, neyin yolunda gitmedigini ve bipolara ve oteki mental hastaliklara yol actigini anlamalarina yardimci olmaktadir. Beyinde yeni fotograflama teknikleri de , arastirmacilara yasayan canli beynin calisirken resmini cekerek, canli beynin olusumunu ve aktivitelerini gormelerine yardimci olmaktadir- bu da ameliyat ve ciddi beyin ameliyatlarina, testlerine gerek kalmadan calismayi, hizli arastirmalari saglamaktadir. Bu teknikler magnetik rezonans imaging denen MRI, positron emission tomography denen PET,ve fonksiyonel magnetik rezonans imaging denen fMRI dirlar.Bipolarli insanlarin ve saglikli insanlarin beyin fotograflari mukayese edilerek,komputere aktarilan goruntuleri ile; saglikli insanlarla , hasta bipolarli insanlarin beyinleri arasindaki farklar goruldugu kanitlanmistir.Arastirmalarda bu farkliliklar daha net ve cok anlatildigi/ifade edildigi takdirde,bilim adamlari/kadinlari hastaligin altinda yatan nedenleri daha iyi anlayabilecekler ve hatta sonunda en etkili olabilecek tedaviler de ortaya cikacaktir.

BIPOLAR HASTALIGI=MANIK DEPRESYON NASIL TEDAVI EDILIR?

Bipolarli kisiler, hatta en agir seklini yasayanlar dahil, gerekli uygun tedavi ile cilgin mod degisikliklerini ve bununla ilgili semptomlarini stabilize edebilirler, kontrol altina alabilirler. Bipolar hastaligi tekrar geriye gelebilen bir hastalik oldugundan, uzun vadeli bir onleme tedavisi kesinlikle tavsiye edilir ve her zaman da bu soylenmelidir. Ilaclar ve psikososyal tedaviler birlikte strateji olarak kullanildiginda, zamanla hastaligi kontrol etmede en iyi neticeyi verir.

Bircok vakada, ara sira ilac tedavisine girmek yerine, eger surekli bir ilac tedavisi uygulanirsa, bipolar hastaligi cok daha iyi kontrol edilebilmektedir. Ama tedavide hic ara verilmese dahi, mod degisikliklerine yine de rastlanir ve derhal doktorunuza bildirmelisiniz Doktorunuz erken mudahale ederek, bu epizodun tam gelismis halde patlamasini engelleyebilir ilac/tedavi planinizda yapacagi degisikliklerle. Doktorunuzla cok yakin ve acik, samimi bir ekip calismasi yapmak, tedavi/ilaclar hakkindaki endiselerinizi, varsa yan etkilerini ve oteki alternatifleri konusmaniz,sormaniz tedavinizdeki en onemli faktorlerdir.

Ilaveten, gunluk mod inis cikislarinizin, tedavinizin,uyku uyuma/uyumama duzeni ve saatlerinizin ve yasaminizdaki olaylarin bir tablosunu tutmak,bipolarli kisiye ve ailesine hastaligi daha iyi anlama,tanima firsati verecektir. Bu tablo hem de doktorunuzun sizin durumunuzu cok yakindan takip edebilmesini saglayacak ve hastaligi en etkin sekilde tedavi edebilecektir.

ILACLAR

Bipolar ilaclari pskiyatristler tarafindan yazilabilir-bunlar tip doktoru,MD dirler ve de mental saglik/hastaliklarimizin teshisi ve tedavisinde uzmandirlar.ABD de bu konuda egitilmeyen ,uzman olmayan aile doktorlari da bu ilaclari yazabilmektedir ancak bipolar hastasi iseniz tedaviniz icin sadece psikiyatrisitinizi gorun. (Turkiye’de de oyle- bircok doktor muhtemelen bu ilaclarin bircogunu receteye yazabilirler ama bu konularda hicbiri uzman degildirler; DIKKAT!!!)

MOD STABILIZE EDICI ILACLAR- “Mod stabilize edici” ilaclar genellikle bipolar hastaligini kontrol edebilmek icin kullanilirlar. Mod stabilize edici ilaclarin birden fazla cesidi vardir.Genel olarak bipolarli insanlar mod stabilize edici ilaclari kullanmaya cok uzun surelerle, yillarca devam ederler.

Gerektigi zaman,tipik olarak cok daha kisa surelerle , mod stabilize edici ilaclara/tedaviye ragmen goruln manik veya depresyon epizodlarini tedavi edebilmek icin oteki ilaclar da ilave edilebilir.

Lithiyum=lityum- US FDA tarafindan onaylanan ilk mod stabilize edici ilactir manik/manya tedavisi icin ve manik durumu kontrol etmekte genellikle cok etkilidir ve hem manik ve hem de depresyon epizodlarinin geri gelmesini engeller

Anti convulsant ilaclar (SARA EPILEPSI TEDAVI EDICI ILACLAR GRUBU)- bunlar;

1. valproate (Depakote) veya

2. carbamazepine (Tegretol) olup hem de mod stabilize edici etkileri vardir ve ozellikle de tedavisi zor olan bipolar vakalarini tedavide ozellikle de cok faydalidir.Valproate FDA tarafindan 1995 de onaylandi manya tedavisi icin.

Yeni anti convulsant =SARA EPILEPSI TEDAVI EDICI ilaclar;

1. Lamotrigine (Lamictal)

2. gabapentin (Neurontin)

3. ve topiramate (Topamax) grubu ilaclar da mod sikluslerinde ne kadar stabilize edici olduklari arastirilmaktadir henuz.

Sara, epilepsi nobetlerinde de kullanilan Antikonvalsiyon ilaclari LITYUM=lithiyumla birlestirilebilir daha maksimum etkili olmalari icin.
Bipolarli cocuk ve adolasanlar genellikle lithiyumla tedavi edilirler ama valproate ve carbamazepine de kullanilabilir. Arastirmacilar hala bu psikotropik ilaclarin cocuk ve adolasanlarda emniyetli olup olmadiklarini ,ve etkili olup olmadiklarini arastirmaktadirlar. Lityum Dahil bircok ilac cocuklar ustunde arastirilma yapilmamis ilaclardir-hala sadece yetiskinlerde kullanilmasi ABD de http://www.fda.gov/Drugs/default.htm http://www.fda.gov/ FDA onaylidir. VALPROATE nin genc kizlarda hormonal kotu/ters degisikliklere ; 20 yasindan once bu ilaci almaya baslayan kadinlarda da yumurtalikta polyccystic ovary syndrome/kist problemlerine yol acabildigine dair bazi deliller vardir. Bu nedenle valproate/depakot alan genc bayanlar doktorlari tarafindan cok yakindan izlenmelidirler.
Hamile kalmak isteyen bipolarli kadinlar veya bipolarli ve hamile olanlar,su anda var olan mod satbilize edici ilaclarin gelisen ana karnindaki bebekte ve anne sutu emen bebekte muhtemel zararli yan etkileri nedenleri ile,ozel problemlerle yuz yuzedirler.Bu nedenle de var olan tum tedavi imkanlarinin artilari veeksileri doktorla detayli olarak gorusulmelidir.Yeni tedavilerle hamileler ve dogum sonrasi sut verme donemindeki riskleri azaltmak calismalari/arastirmalari halen devam etmektedir.

BIPOLAR DEPRESYONUN TEDAVISINDE COK ONEMLIDIR; DIKKAT !

Arastirmalarin gosterdigine gore, ANTIDEPRESYON ILACLARI ILE YAPILAN TEDAVILERDE, BIPOLAR HASTALARI, MANIK EPIZOD VEYA HIPOMANYAYA VEYA HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR EPIZODLARINA GIRME RISKINDEDIRLER (RAPID CYCLING).

Bu nedenle de, genellikle MOD STABILIZE EDICI ILACLARA IHTIYAC VARDIR-BU TEK BASINA VEYA ANTI DEPRESYON ILACLARI ILE BIRLIKTE DE OLABILIR;BU BIPOLARLI INSANLARIN BU MANIK,DEPRESYON DURUMLARI ARASINDA HIZLI,ANI GIDIS GELISLERINI “RAPID CYCLING” I ONLEMEK, BIPOLAR HASTALARINI KORUMAK ICIN COK GEREKLIDIR.

Lithiyum=lityum ve valproate bugun en sik kullanilan mod-stabilize edici ilaclardir. Ancak arastirmalar daha yeni ilaclarin da muhtemel mod stabilize edici etkilerini incelemeye devam etmektedirler.

Atipik antipsikotik ilaclar- bunlar clozapine (Clozaril),olanzapine( Zyprexa), risperidone (Risperdal), ve ziprasidone (Zeldox) ilaclari da bipolarin tedavisinde muhtemel tedaviler icin arastirilmakta/calisilmaktadir.Eldeki kanitlara gore, clozapine , lithiyuma veya antikonvalsiyon ilaclarina cevap vermeyen hastalarda, mod satbilize edici olarak faydali olabilmektedir.Baska bir arastirma da olanzapine nin akut manyada etkili oldugunu desteklemistir;ve FDA da onaylamistir.Olanzapine hem de psikotik depresyona da iyi gelebilir.
Uykusuzluk/insomnia problemse-yuksek etkili benzodiazepine ilaci olan mesela clonazepam (Klonopin) veya lorazepam (Ativan) daha iyi uykuya yardimci olabilir. Ancak bu ilaclar aliskanlik yapabilecegi icin, receteye sadece kisa sureli yazilmalidir. Oteki tip sedatif ilaclar, zolpidem (Ambien) de bazen kullanilir.
Tedavide degisiklikler-bipolarin degisik zamanlarinda tedavide degisiklikler gerekebilir hastaligi daha etkili kontrol edebilmek icin.Psikiyatrist bu ilac ve/veya doz degisikliklerini hastaya ogretmeli,anlatmalidir.
Psikiyatristinize tum receteli, recetesiz, tabii,dogal, ot kokenli vs oteki kullandiginiz ilaclari psikiyatristinize mutlaka soyleyin. Bu cok onemli cunku bazilari birbiri uzerinde ters etki yaparlar; zararlidir; veya ilaclarinizi etkisiz kilabilir.
Hastaligin tekrar geri donmesini veya yeni bir epizodu daha engellemek icin tedavi planiniza sadik kalmak, her gun tum ilaclarinizi doktorunuzun size soyledigi gibi icmek cok onemlidir. Ilaclariniz hakkinda rahatsizlik,yan etki,endiseleriniz varsa, doktorunuzla mutlaka konusun.

TIROID FONKSIYONUNUZ !

Bipolar hastasi olan kisilerin genellikle tiroid fonksiyonlari anormaldir. Tiroid hormonunun cok azi veya cok fazlsi da tek basina mod ve enerji degisikliklerine sebep olur; TIROID HORMON SEVIYENIZIN BASIT BIR KAN TAHLILI ILE DOKTORUNUZ TARAFINDAN YAKINDAN IZLENMESI COK ONEMLIDIR.Hizli degisen manik ve depresyon epizodlari siklusu “rapid cycling” yasayan bipolar hastalarinin, ayni anda tiroid problemleri de vardir ve bipolar icin aldiklari ilaclarin yani sira, tiroid ilaci da almalari gerekir. LITHIYUM TEDAVISI DE DUSUK TIROID HORMONU SEVIYELERINE SEBEP OLABILIR BAZI KISILERDE; bu da tiroid ilaci almanizi gerektirir.

ILACLARIN YAN ETKILERI

Bipolar tedavisi icin,yeni bir ilaca baslamadan once her zaman psikiyatristinize ilacin muhtemel yan etkilerini mutlaka tek tek sorun. Ilaclara gore degismekle beraber,yan etkiler kilo almak, mide bulantisi,titreme,azalmis cinsel istek, veya azalmis cinsel performans,endise, sac dokulmesi,hareket problemleri veya agizda kuruluk. tedaviniz sirasinda fark ettiginiz tum yan etkileri dopktorunuza soylemeyi unutmayin. Doktorunuz dozunuzu degistirebilir veya size baska bir ilac verebilir yan etkileri yok etmek icin. PSIKIYATRISTINIZ SIZE SOYLEMEDEN,YENI BIR RECETE YAZMADAN,ONUN MUSAADESI OLMADAN ASLA ILACINIZI/ILACLARINIZI KULLANMAYA SON VERMEYIN VEYA ILACINIZI DEGISTIRMEYIN.

PSIKOSOSYAL MUDAHALE TEDAVILER

Ilaca ilaveten, psikososyal mudahale tedavileri-konusma terapisi de denen psikoterapinin belli sekilleri dahil-de hastaya destek,egitim ve kilavuz yol gosterici gorevi yaptigi icin bipolarli hastalara ve ailelerine cok faydalidir.yapilan calismalardan anlasildigina gore,psikososyal tedaviler yapildiginda ,hastalarin mod stabilitelerinde artis gorulmustur,daha az hastahaneye yatislar olmusturve bircok yonde mod stabiliteleri gelismistir.Lisansli bir psikolog, sertifikali bir sosyal danisman veya psikolog danisman tipik olarak bu terapileri saglayabilir ve genellikle de psikiyatriitlerle birlikte calisarak hastadaki gelismeleri izlerler.Her hastanin kendi ihtiyac durumuna gore ayarlanmalidir bu tedavideki gorusme sayisi,sikligi ve cinsi.

Bipolar hastalikta genellikle psikososyal tedavinin devreye girmesi, kognitif davranis terapisi, psikoegitim,aile terapisi ve daha da yeni olan bir terapi cinsi olan kisiler arasi ve sosyal ritm terapisidir.NIMH-ABD Ulusal Mental Saglik Enstitusu arastirmacilari, bipolar ilac tedavisine bu terapilerin herbiri tek tek ilave edildiklerinde,ne etkiler yaptiklarini birbirleri ile mukayese ederek arastirmaktadirlar.

Kognitif davranis terapisi bipolarli hastalara ,hastalikla ilgili davranislari, uygunsuz veya negatif dusunce sistemlerini degistirmeyi ogretir .
Psikoegitimse bipolarli hastalara hastaligi ve tedavilerini ogretir ve hastaligin tekrar relaps olma durumunda/nuksettiginde/tekrarladiginda belirtilerini tanimayi ogretir ki tam patlamis epizod yasanmadan mudahale edilsin ve erken mudahale,tedavi saglansin.Psikoegitim aile uyelerine/sevenlerine de yardimci olur.
Aile terapisi ise, bipolar hastalik nedeni ile yasanan veya ailede var olan ve bipolarli hastadaki semptomlarin artmasina neden olan stres seviyelerinin azaltilmasi stratejilerini kullanir.
Kisiler arasi ve sosyal ritm terapisi ise, bipolarli kisilere oteki ksilerle iliskilerini gelistirmesini ve gunluk tum rutin islerini ayarlamayi ogrenmeye yardimci olur.Gunluk rutin isler ve muntazam uyku duzeni kisiyi manik epizodlardan korur.
Ilacta da oldugu gibi, psikososyal mudahale tedavisinden de cok fazla yararlanmak icin tedavinin tum sartlarini yerine getirmek cok onemlidir.

OTEKI TEDAVILER

Ilaclar, psikososyal tedaviler ve bu tedavilerin bilesimi yetersiz, etkisiz kaldiginda, veya psikoz veya intahar etmek istemek gibi agir bipolar semptomlarini gidermekte cok yavas kaldiklarinda, ECT denen elektrosok tedavisi dusunulebilir. Elektrosok ozellikle de hamilelik dahil, ilaclarin kullanilmasinin cok riskli oldugu tibbi durumlarda akut epizodlari tedavi etmek icin de kullanilir. ECT=elektrosok agir depresyon, manik ve /veya karisik=mixed epizodlarda cok etkili bir tedavidir (YENI ALETLERLE).Uzun vadede gorulebilecek kalici hafiza problemleri gecmiste endise yarattiysa da,modern elektrosok teknikleri ile bu risk oldukca azaltilmistir. Ancak, ECT nin muhtemel riskleri ve faydalari, ve halen var olan oteki mudahale yontemleri her zaman dikkatle gozden gecirilmeli ve tedavi olmak isteyen insanlarla ,ve uygunsa,aileleri veya arkadaslari/ sevenleri ile de konusulmali, her secimin arti ve eksileri hasta ve/veya yakinlari ile uzun uzun tartisilmalidir.
St.John’s wort (Hypericum perforatum) gibi (ama asla yan etkisiz ve/veya baska ilaclarla %100 guvenilir degildir-istenmeyen kotu yan etkileri de olabilir) ot ve tabii , dogal ilaclar vs daha arastirilmamistir ve bipolar hastalikta etkileri cok az bilinmektedir. Amerikan FDA bunlarin uretimine karismadigi icin ABD de, degisik firmalarin urettigi bu ilaclarda degisik miktarlarda aktif madde vardir. Tabii ve ot iceren ilaclari denemeden once, mutlaka doktorunuzla konusmak cok onemlidir. St.John’s wort un oteki ilaclarin etkisini azalttigina, etkisiz kildigina dair kanitlar vardir elimizde-bakin www.nimh.nih.gov?events/stjohnwort.cfm . Ilaveten, antidepresyon ilaclari gibi, St.John’s wort de bazi bipolarli kisilerde manik duruma gecmelerine sebep olabilir-OZELLIKLE DE MOD STABILIZE EDICI ILAC ALINMIYORSA.
Balik yaginda bulunan Omega-3 fatty acidler, ustunde arastirmalar yapilmaktadir ;bu Omega 3 yagi tek basina veya bildigimiz kullanilan ilaclara ilave edildiginde, bipolarin uzun vadedeki tedavisinde etkili olup olmadigi halen arastirilmaktadir.

BIPOLAR ETKIN SEKILDE TEDAVI EDILEBILEN UZUN VADELI,DIYABET GIBI BIR HASTALIKTIR

MANIK VE DEPRESYON EPIZODLARI GELIP GITSE DE,BIPOLAR HASTALIGININ UZUN VADELI BIR HASTALIK OLDUGUNU, ONU SIMDILIK YOK EDEMEYECEGIMIZI ANLAMAK, BILMEK COK ONEMLIDIR. TEDAVINIZE SUREKLI DEVAM EDEREK,HATTA IYI OLDUGUNUZ ZAMAN BILE ILAC TEDAVINIZE, DOKTORUNUZLA GORUSMEYE DEVAM EDEREK, HASTALIGI KONTROLUMUZ ALTINA ALABILIR, KONTROL EDEBILIRIZ VE HASTALIGIN GERI GELMESINI/NUKSETMESINI VE DE EPIZODLARIN DAHA DA KOTULESMESINI ONLEYEBILIRIZ!

BIPOLAR HASTALARININ AYNI ANDA YASADIKLARI BASKA HASTALIKLAR DA VAR MI?

Alkol ve oteki uyusturucu kullanimi/ bagimliligi bipolar hastasi kisilerde sikca gorulur. Arastirma neticesinde elde edilen bilgilere gore,kisilerin bu alkol ve uyusturucu kullanimlarina bircok faktor etken olmaktadir- bunlara semptomlarini kendi kendine tedavi etmege calismak, alkol-uyusturucu kullanimi nedeniyle yasadigi veya sureklilik kazanmis mod semptomlari ve de hem bipolar hastaligi ve hem de uyusturucu (alkol dahildir) bagimliligi hastaligini etkileyen risk faktorleri. Bipolarla ayni anda gorulen uyusturucu bagimliligi (alkol dahil) yasandiginda, genel tedavinin cok onemli bir parcasidir.

Endise hastaliklari yani post travma stresi hastaligi ve OKD yani takintili=obsesiv dusunme ve kompalsiv hareket etme hastaliklari da bipolarli kisilerde sikca gorulur. Bipolarlida ayni anda gorulen endise hastaliklari da bipolar tedavisine cevap verebilir veya bunlar ayri tedavi gerektirebilir. Endise hastaliklari icin bakin; http://www.nimh.nih.gov/publicat/index.cfm

BIPOLAR HASTALARI VE AILELERI NASIL YARDIM ISTERLER, NERELERDEN?

Bipolar hastasi olan herkes mutlaka bu hastaliga teshis koymak ve tedavi etmek uzere egitilmis uzman olan psikiyatristin tedavisinde olmalidir.Psikologlar, psikiyatrik sosyal gorevliler, psikiyatrik hemsireler gibi oteki mental saglik gorevlileri ise, hasta kisiye veya ailesine, sevenlerine hastalikla ilgili oteki ilave yaklasimlari ogretirler.

Yardim alabileceginiz yerler;

· Universite-tip okullarinin psikiyatri bolumlerinde

· Hastahanelerin psikiyatri bolumlerinde

· Varsa psikiyatrik doktor ozel muayenehanesi ve klinikleri

· Varsa HMO saglik sigortalari ve onlarin doktorlarinin ozel muayenehaneleri

· Aile doktorlarinin,dahiliyecilerin ve cocuk doktoru=pediatristlerin muayenehaneleri-ilk once size yardimci olan,sizi taniyan,tum saglik gecmisinizi bilen doktora gidilir;o gerekli on konrolleri yapar vegerekirse sizi mutlak bir uzmana yani psikiyatriste havale eder.

· Halka acik Mental/Psikiyatrik Saglik Merkezleri (Bizde de her yerde olmasi temennimizdir-her ulkede yuzlercesi vardir)

Bipolarli kisinin yardim alabilecegi yerler;

· Genellikle bipolar hastasi olan kisi ne kadar hasta oldugunu kendisi anlamaz veya problemlerini mental bir hastaliktan cok baska nedenlere baglar,suclar

· Bipolarli kisinin ailesi ve arkadaslarinin, onun mutlaka hemen tedavi olmasi icin onu cok cesaretlendirmeleri,tesvik etmeleri,yureklendirmeleri,destek olmalari gerekir.

Aile doktorlari hastalarini mental servis profosyonellerine, uzmanlara havale etmekte cok onemli rol oynarlar (aile doktorlugu tum dunyada,tum gelismis ulkelerde uygulanan bir sistemdir-herkesin bir aile doktoru vardir-tum dosyaniz, tum saglik gecmisiniz ondadir- isterseniz doktorunuzu degistirebilirsiniz-tum dosyanizin bir fotokopisi yeni doktorunuza gonderilir ve dilerseniz her sayfanin , tum dosyanizin fotokopisini de siz de alabilirsiniz- cok faydali bir sistemdir-hata ve hastanin tedavisindeki aksaklik bu nedenle de minimumdadir;hersey geriye dogru izlenebilir;doktorlar her konustugunuzu yazarlar tek tek-uzman baska doktorlara havaleyi mutlaka aile doktorunuz yapar (kadinlarda jinekolog haric);

· Bazen bir aile ferdinin veya arkadasin bipolarli kisiyi uygun,uzman mental saglik gorevlisine/psikiyatriste goturmesi gerekebilir uygun degerlendirme,teshis ve tedavi icin.

· Cok agir bir epizodun tam ortasinda olan kisinin,kendinden korunabilmesi icin ,kendi emniyeti icin ve de acilen tedavisi hastahaneye yatmasi gerekebilir.Bazen kisinin kendi istegi disinda,gonulsuz olarak hastahaneye yatirilmasi gerekebilir.

· Bipolarli kisinin tedaviden sonra surekli ve kesintisiz cesaret ve destek,sevgiye ihtiyaci vardir cunku her kisinin kendi tedavisinde gerekli EN IYI TEDAVIYI BULMAK zaman alabilir.

· Bazi durumlarda bipolarli kisi, hastaligi kontrol altindayken, gelecekte muhtemel yasanabilecek manik veya depresyon epizodlari durumda neler yapilmasi gerektigine sizinle mutabik kalabilir; anlasabilirsiniz.

· Oteki ciddi hastaliklarda da oldugu gibi, bipolar hastaligi eslere, aile uyelerine, arkadaslara ve isverenlere cok zor gelebilir.

· Bipolarli yakini olan aile uyeleri genellikle, bipolarli kisinin cok ciddi davranis problemleri ile basa cikmak ,ugrasmak zorunda kalabilirler- manik durumdayken cilgin alisveris yapmak,cilginca para harcamak,veya depresyondayken baska insanlardan asiri kacmak gibi ve de bu davranislarin kalici neticeleri gibi.

· ABD de Bipolarli bircok kisi, Ulusal Depresyon ve Manik Depresyon Cemiyeti NDMDA ve de Ulusal Mental Hasta Dayanismasi NAMI’nin, ve Ulusal Mental saglik Kurumu NMHA nin sponsor olduklari dayanisma,yardimlasma,egitim gruplarina katilarak cok faydalanirlar.

BIPOLARLA ILGILI KLINIK ARASTIRMALAR NE DURUMDA ?

Bazi bipolarli kisiler ilac alirlar ve/veya psikososyal tedaviler gorurler ABD de klinik calismalara gonullu katilarak (clinic trials).Klinik calismalar insanlarda hastaligin ve tedavisinin bilimsel olarak arastirilmasidir.Mental saglikta klinik calismalar bir ilacin etkinligi veya bir arada yapilan tedavilerin etkisini,psikoterapilerle veya davranis mudahalesinin faydali olup olmadigini/ faydalarini, teshis metodunun guvenilirligi veya davranis mudahalesi yonteminin basarisini inceler. Klinik calismalar hem de, bilim adamlarina hastaligin nasil gelistigini/ olustugunu, ilerledigini, azaldigini, akli ve vucudu nasil etkiledigini ogretirler.Milyonlarca mental hasta olan Amerikali saglikli, uretici yasamlar surebilmektedirler bu klinik calismalardan elde edilen bilgilerle.

Ancak bu klinik calismalara katilmak herkes icin/her hasta icin uygun degildir.Her kisinin boyle bir klinik calismaya katilmadan once bunun muhtemel risklerini ve faydalarini cok dikkatlice gozden gecirmelidir.(Mesela hic ilac verilmeyecek,sahte ilac verilerek dogal halinde izlenecek gruba da alabilirler sizi ve hastaliginiz artabilir/kotulesebilir .Ya da henuz insanlardaki tum yan etkileri daha bilinmeyen cok yeni bir ilac deneniyor olabilir vs gibi….)

Son yillarda Amerikan NIMH yeni cenerasyon/yeni nesil “gercek dunya” klinik calismalari olusturmustur. Bunlara gercek dunbya calismalari deniyor cunku,eski geleneksel klinik calismalarin yerine, bunlar birden cok fazla tedaviler ve tedavi kombinasyonlari sunmaktadirlar. Ilaveten, ABD de yasayan mahalle.kasaba,sehirlerde mental hastaliklarla yasayan ve cok degisik tedavileri olan cok fazla insani bu calismalara dahil etmektir amaclari. Birden fazla mental hastaligi olanlar, ve mental hastalik yanisira baska fiziksel hastliklari da olanlar,bu yeni calismalara katilmalari icin cok cesaretlendirilmektedirler.Bu gercek dunya klinik calismalarinin amaci bu hastaliklari olan tum insanlar icin TEDAVI STRATEJILERINI DAHA DA IYILESTIRMEK, GELISTIRMEKTIR . Hastaligin semptomlarindaki gelismeyi olcmenin yani sira,calismalar bu tedavilerin hem de gercek dunyadaki oteki onemli konulari nasil etkiledigini de anlayacaklar- yasam kalitesi, calisabilme kapasitesi, sosyal fonksiyonlar.Hem de bu calisma ile tedavilerin maliyetlerinin buna degip degmeyecegini ve bu insanlarin tedavi planlarinda kalip kalmayacaklarini –duzenli mi kullanacaklar, bir sure sonra vaz mi gececkler tedavilerden-ogrenecekler.

The Systematic Treatment Enhancement programi da bipolar hastaligi konusunda en buyuk klinik calismadir halen ABD de. Daha fazla ogrenmek icin www.nimh.nih.gov ve www.clinicaltrials.gov a bakiniz.

Mental-psikiyatrik davranis bozukluklari hastaliklarimiz ve BIPOLAR HAKKINDA DAHA DA FAZLA OGRENMEK ICIN SU WEBLERE DE BAKINIZ- www.nimh.nih.gov www.bpkids.org www.med.jhu.edu/drada www.nami.org www.ndmda.org www.depression.org www.nmha.org http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

KAYNAK;NIMH NATIONAL INSTITUTE OF MENTAL HEALTH-ABD ULUSAL MENTAL SAGLIK ENSTITUSU-“BIPOLAR DISORDER” TUKETICI BROSURU.NIMH webinde bu brosur icin “toplumu bilgilendirmek icindir;bedava kopyeleyebilirsiniz/kullanabilirsiniz ancak NIMH i kaynak olarak verin” der..Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

http://www.DBSAlliance.org Amerikan DMDA- ABD DEPRESYON DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

SEVDIGINIZ BIPOLARLI BIRISINE YARDIM ETMEK BROSURU

Bu sayfalari okuyorsunuz cunku sevdiginiz birisinin bipolar hastasi olduguna inaniyorsunuz (manik depresyon da denir).Bu onemli adimi attiginiz icin tesekkur ederiz. Bu sayfalari/ brosuru sevdiginizle bipolar hastaligi uzerine bir konusmayi baslatabilmeniz, ona yardimci olabilmeniz ve ona dogru ve gercek bicimde bipolar teshisi konabilmesi icin yardim etmeniz ve her ikinize de hastalik hakkinda yardimci olabilmek icin hazirlanmistir.

Bipolar hastaliginin dogru teshisi zor olabilir. Semptomlar karisik ve maskelenmis olabilir. Mesela, kisiler manik durumdan daha sakin bir duruma veya depresyonlu durumdan daha yuksek/manik bir duruma gecebilirler ve o zaman da herseyin OK oldugunu sanirlar. Ancak eger bipolara teshis konmamaya devam edilirse veya yanlis sekilde baska bir hastalik oldugu seklinde teshis konursa, bu bipolarli kiside ve ailesinde cok guclu negatif etkilere sebep olabilir. Hatta hastalik tedaviye daha da direncli hale gelebilir veya daha sikca yuksek/manik ve alcak/depresyon devrelerine girer cikar artik hasta.

Bu sayfalar sizin bipolar hastaligi hakkinda sikca sorabileceginiz sorularin cogunun cevabini verecek. Hem de size ve sevdiginiz kisiye yardimci olabilecek, tedavide surekli kalmasina yarayacak ipuclari, faydalanacaklariniz, kaynaklar verecek. Sevdiginiz bipolarli kisiye yardimci olabilmek icin yapabileceginiz cok seyler var. En onemlisi de onunla iliski, komunikasyon kurabilmek,konusabilmeniz icin ,endiselerinizi paylasabilmek icin,o kisiye oncelikle onun iyiligi,sagligina ne kadar cok onem verdiginizi soyleyin; dogru sekilde teshis konmasini saglayin; tedavi olmasini ve tedavide kalmasini saglayin.

Unutmayin, eger kisinin kendine zarar vermesi soz konusu ise, derhal ve acilen profosyonel yardima, psikiyatriste VE hastahaneye yatirilmaya ihtiyaci vardir. Intaharla ilgili her konusmayi cok ciddiye aliniz ve yardim isteyiniz doktorlardan.Bu sayfalar ve tavsiyeler mental saglik profosyonellerinin,psikiyatristlerin tavsiye ve tedavileri ,danismanliklari yerine gecmez ama bir arkadasiniza,bir aile uyesine uzanip,yardim edebilmeniz ve hastaligini anlayabilmeniz ve tedavileri icin doktorlari ile ekip calismasi yapabilmeniz icindir.

BIRISINDE BIPOLAR HASTALIGI OLDUGUNU NASIL ANLARSINIZ ?

Hasta kiside depresyonu gormek, anlamak , manik durumu anlamaktan daha kolaydir.Bizim icin onemli olan sevdigimiz kisi uzunca bir zamandir uzgunse veya modu iyice yerlere dusmus durumda/depresyonda ise ve genellikle onun kendisini daha iyi hissetmesine yarayan seylere de ilgisiz kalmaktaysa ve bunlar da ise yaramiyorsa, bunlari biz gorebilir ve taniyabiliriz.Cok daha sikca rastlanan depresyon hastaligi ile baska bir hastalik olan bipolarin teshiste karistirilmasina ve yanlislikla baska teshis konmasina, genellikle “manik durumu” tanimlamak ve gormenin zor olmasi sebeptir.

O zaman madem ki depresyon belirtilerini gormek,anlamak daha kolay olduguna gore,manik durumu nasil tanirsiniz, anlarsiniz? Iste size kendinize sorabileceginiz bazi sorular;

· Sevdiginiz kisi size degisik gorunuyor mu- daha neseli, daha konuskan veya her zamankinden daha irritabl-yani hassas, alingan, mutecaviz? Bu degisiklik var ve birkac gundur onemli vaziyette mi?

· Fikirler ve planlari hic de realistik, gercekci degil ve ucuk mu ve ben herseyi yaparim, buyugum, kuvvetliyim , ozel guclerim var gibisine granduaz denen buyukluk, ustunluk, baskalik fikirleri mi var ?

· Uyku ihtiyacinda azalma oldu mu?

· Konusmasi cok daha hizli hale mi geldi?

· Kisi bir fikirden otekine mi atliyor surekli?

· Kisi ara sira ama muntazam olarak kendini is projelerine,sosyal aktivitelere, cveya oteki aktivitelere mi atiyor?

· Kisi planlari gerceklesmedigi zaman olagansustu sekilde uzgun veya kizgin mi?

· Yerinde duramama ve ajitasyonda artis var mi?

· Dusuncesizce, curetkarca davranislari var mi-cilginca alisverisler- para harcama, rastgele seks (korunmasiz/dusunmeden tehlikeli sonuclar dogurabilecek seks dahildir bu tarife) , cilginca araba kullanmak vs gibi

· Isteki veya okuldaki genel performans kalitesinde dusme var mi?

· Son davranislari iliskilerini ve sosyal aktivitelerini negatif olarak etkiledi mi?

Eger bu sorulardan bir-iki taneden fazlasina EVET diyorsaniz,bunlarin sebebi manik durum olabilir.

ERKEN VE DOGRU TESHIS TESHIS VE ERKEN TEDAVININ ONEMI

Ortalama olarak, bipolarli kisiler 3-4 doktora giderler en az ve 8 yildan fazla doktor pesinde gezerler normal ve dogru teshis konmadan once! Bu gecikilen zaman icinde de hastaliklari zaten hayatlarinda cok onemli negatif etkiler yaratmis ve cok acilar cekmelerine sebep olmustur bile ve sevdikleri de bu isin icindedir.Erken ve dogru teshis konmasi ve derhal dogru tedaviye baslanmasi kisilerde ,bipolarda cok sikca gorulen ,yasanan su problemlerin onlenmesinde yardimci olacaktir;

· Intahar- bipolar hastaligi olan ve gerekli yardim ve tedaviyi alamayan kisilerde gorulen intahar orani % 30 gibi yuksektir.

· Aile ve arkadaslardan ayrilma,uzaklasma,soyutlanma,iliskilerin kesilmesi

· Alkol/uyusturucu bagimliliklari

· Maddi zorluklar, finans-para problemleri

· Evlilik problemleri

· Mesleklerinde,islerinde kesintiler yasanmasi

· Kanunlarla baslarinin derde girmesi problemleri

SEVDIGINIZ BIPOLARLI KISIYE YAKLASMA,YARDIM SEKILLERI

Bipolar hastaligi olan kisiyle konusmaya baslamanin bircok sekli vardir ve de en iyi sekli de onun ne tip bir insan olduguna ve sizin onunla olan iliskinize baglidir cogunlukla.Iste size goz onune alabaileceginiz bazi tavsiyeler;

En onemlisi, bu kisiye cok onem ve deger veren,seven bir kisi olarak konuya girin, yaklasin.Bu nedenle bu sayfalari okuyorsunuz.
Konusmadan once, bipolar hastaligi hakkinda mumkun oldugu kadar cok sey ogrenin. Bu sayfalardaki bilgileri tekrar tekrar gozden gecirin;okuyun,cok iyi derecede ingilizce bilenler burada verilmis weblere gidin inceleyin;ve varsa mutlaka bir bipolar danisma, dayanisma ve destek grubuna danisin;katilin.Bunlari yaparken ,sevdiginiz kiside degisik mod durumlarini-depresyon,major ynai agir depresyon, hipomanya,manik atak- ve kisinin hayatinda bunlarin etkisini fark etmis bir kisiyi daha alabilirsiniz yaniniza.
Ne soyleyeceginizi hazirlayin.Kisinin yaptiklarindan ve sizi endiselendiren bazi ornekleri yazin ki unutmayin.
Kisinin sizin mesajlariniza,soyleyeceklerinize en acik ve musait olacagi zamani secin.Eger kisi manik donemin ortasinda ise,zaman bunun icin uygun olmayabilir mesela, ozellikle de irritabl olmaya yatkinsa ( asiri hassas,alingan ve saldirgan, mutecaviz,ofkeli vs).Bipolarli kisiler genellikle manik donemlerde=epizodlarda yasadiklari seylerden cok keyif alirlar- kimse sanki kendilerini ve yaptiklarini goremezmis gibidirler; ”gorunmez” olduklarini dusunurler adeta, bu nedenle de birseylerin yolunda olmadigi fikrine hic de sicak ve olumlu bakmayacaklardir.Ama oteki yandan da, siz mukemmel zamanlamayi yapabilmek icin felc olmayin.
Her ikinizin de kendinizi rahat hissedeceginiz bir yer secin. Ozel bir yer secin ki rahatca konusabilesiniz duygularinizi,endiselerinizi ve sevginizi ve desteginizi.
Bu kisiye verebileceginiz,onun bu hastalik hakkinda bilgilenecegi bilgi paketi bulundurun yaninizda-bu sayfalari basip hediye edin+bir kitap, bir web sayfasi vs paketi sunun ona.Bu sadece konusmaniza yardimci olmakla kalmaz,hem de sizinle konustuktan sonra bu, kisiye okumak,bilgilenmek,dusunmek icin firsat verecektir.
Kisiyle konusmaniza, onun hakkinda endiselendiginizle baslayin ve sizin birseylerin yolunda olmadigini ve tedavi edilebilecegini dusundugunuzu gosteren onun bazi davranis orneklerini verin.Ona bir kisiye basarili bir teshis konduktan ve tedavi edildikten sonra, cok daha iyi bir yasam surebilecegini soyleyin.
Hastalik hakkinda birazcik konusun-bazi semptomlari soyleyin ve de neden konunun bu olabilecegini soyleyin
Onun ifade edebilecegi korkuya hazirlikli olun.Bipolarli insanlarin 1/3 cu,kendilerine teshis kondugunda cok korkarlar.
http://www.ndmda.org da verilen online MOOD DISORDER TEST i yapmasini soyleyin http://www.ndmda.org/screening.asp ;sizinle veya yalnizken de yapabilir bu testi.Sonra da bir psikiyatriste gitmesi icin yureklendirin.Onunla birlikte gitmeyi teklif edin. http://www.DBSAlliance.org DBSA-ABD DEVLET WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI
Tedavi olmazsa sonuclarin ne olabilecegini konusun,anlatin ve onu ne kadar cok sevdiginizi,TAM VE DOLU DOLU MUTLU BIR HAYAT YASAMASINI ISTEDIGINIZI SOYLEYIN ONA.
Pozitif ve destek verici olun;gayretleriniz tek bir defalik karsilikli gorusme ile sinirli kalmasin. Yapabileceginiz her turlu yardimi teklif edin;ona psikiyatrist bulmak ve/veya psikolog bulmak gibi.Ona her turlu yardima kararli oldugunuzu bildirin.Ve sozlerinize davranislarinizin da eslik ettigine emin olunuz.
Ona karsi terapist fonksiyonunu ustlenmeye direnin/karsi koyun -direnin.Destek veren,onus even bir arkadas olarak kalin ve teshis konmasi ve tedavisi icin surekli yureklendirin.
Nihayet tum bunlarin hicbirinin tip profosyonelinin,doktorun,psikiyatristin degerlendirmelerinin yerini tutmayacagini unutmayin.Herseyden once,sevdiginiz kisiyi bir doktora gitmesi icin cesaretlendirin.

OFKEYLE NASIL BASA CIKILIR?

Sevdiginiz kisi ofkelenebilir,kizgin olabilir. Ona deger verdiginizi, sevdiginizi hatirlatin ona ve ona iyi olmasini istediginizi soyleyin. Iliskinizin onemini vurgulayin ve de onun hayatinin ne kadar zorlastigi hakkindaki dusuncelerinizi soyleyin. Doktoru ile konusmasini onerin ve randevu almasina yardimci olun;doktora giderken ona eslik edin.

Bipolarli kisiye yardim edebilmek icin cok cesur ve yurekli olmak gerekir. Eger hastaniz hem de alkol/uyusturucu kullaniyorsa veya sozle veya fiziksel olarak taciz etme durumu da varsa, yardimci olmak cok imkansiz gibi gorunebilir. Ve siz de dogru bir kararla, bu davranisa tahammmul edemeyeceginize, tolerans gostermeyeceginize karar vermis ve ondan uzaklasmis olabilirsiniz.Ancak iliskinize mesafe koysaniz da,uzakta yasasaniz da, onun semptomlarini, belirtilertini doktoruna/mental saglik gorevlisine bildirerek yardim edebilirsiniz. Tedaviye ne kadar karsi koyarlarsa koysunlar, ne kadar mantiksiz davranirlarsa davransinlar, bipolarli kisilerin yardim alabilmek icin de yardima ihtiyaclari vardir.

Eger kisi sizi dinlemiyorsa, simdi durun,konusmayin.Ona ne zaman isterse onunla konusmaya hazir oldugunuzu,yardim edebileceginizi,ne zaman isterse aramasini soyleyin;hatirlatin.Ve de bu konusmayi baska bir zaman, sonra yine deneyin mutlaka.Bazen sevdigimiz kisiyle bipolar yonetimi anlasmasi yapmak cok yardimci olabilir.Bu anlasmayi yazarak yapin ve ilerde ihtiyac oldugunda uygulamaya koyun. Harvard Universitesi Bipolar Arastirma programi webinde online tedavi kontrati vardir,bakin; www.manicdepressive.org

YARDIMLASMA NETWORKU

Eger sorulariniz ve endiseleriniz varsa basvurulacak cok yer vardir.Doktorunuzla veya sevdiginiz kisinin doktoru ile konusabilirsiniz.Hasta Destek gruplari bulunuz (veya Turkiye’de mutlaka kurunuz.Bu sayfalari okuyunuz;paylasiniz.Psikiyatristler ve psikologlar weblerine bakin.Varsa toplum mental saglik networklerinden faydalanin.En yakininizdaki tip fakultesinin psikiyatri bolumune basvurun;en yakininizdaki hastahanenin aciline basvurun.Malesef Turkiye’de henuz kaynaklarimiz hala oldukca kisitlidir ama artacagini umuyorum.Herkesin bu konuya katkida bulunmak uzere mahallesinde,kasabasinda,sehrinde neler yapabilecegini dusunmesini rica ediyorum.)

TESHISTEN SONRA- SEVDIGINIZ KISININ SAGLIKLI OLMASI

Sevdiginiz,baktiginiz kisinin adina hareket etmek ona teshis konmasi ile bitmez.Sevdiginiz kisinin sagliginin devaminda cok hayati rol alabilirsiniz.Ona yardim etmek icin yapabileceginiz bircok sey vardir.

· Kisiyi ilaclarini icmesi,surekli doktorunu muntazam olarak gormesi icin, alkol/ uyusturuculardan uzak durmasi icin surekli cesaretlendirin.

· Normal mod degisikliklerini manik veya depresyon durumlarindan ayirt etmeyi ogrenin. Bipolarli kisinin de iyi gunleri ve kotu gunleri olacaktir herkes gibi ve iste bunlarla ,bipolar epizodlari arasindaki farki anlamak cok onemlidir.

· Sevdiginzle ilgilenmek sorumlulugunu ailenizdeki oteki kisilerle paylasin.Bu bakan kisiye ozel stresi azaltabilir-hasta aile uyesine bakan kisi ve arkadaslarda gorulen bir stresdir bu.

· Destek gruplarinca teklif edilen yardimlardan faydalanin.

Sevdiginize surekli destek vermede size iyi sanslar dileriz.Sevdiginiz kisiye cok cok onemli bir hizmet veriyorsunuz;tedavi olmalarina yardim ederek, onlarin resmen hayatlarini kurtariyor olabilirsiniz.Ve sunu unutmayin, bipolar hakkinda konusmak zor olabilir,ama bundan vazgecmeyin.Unutmayin,YALNIZ DEGILSINIZ.kendi sevdikleri ile birlikte bu seyahati sizden once yapmis olanlar,size cok buyuk destek verebilirler,yardim edebilirler.

Bir arkadasa veya aile uyenize nasil yardim ettiginizi, sizin de hikayenizi duymak isteriz.Tum yazismalar tamamen “gizlidir”. KAYNAK-http://www.ndmda.org/PDF/HelpingALove.pdf Sevdiginiz bipolarli birisine yardim etmek brosuru . Ceviren;RUKI yi de ilave ederseniz tesekkur ederim.

http://www.DBSAlliance.org DBSA- ABD DEVLET DEPRESYON WEBI NDMDA NIN YENI MOD HASTALIKLARI WEBIDIR-DEPRESYON VE BIPOLARLI KISILERIN YASAMINA YARDIMCI OLMAK, DAYANISMA,BILGILENDIRME WEBI

HASTALARA VE AILELERE UZMAN DOKTORLARCA HAZIRLANMIS KILAVUZ BROSUR- BIPOLAR HASTALIGININ TEDAVISI 2000

Bipolar hastaligi,manik depresyon olarak da bilinir,ABD de yetiskin nufusunun % 1.2 sini etkileyen-ABD de 2.2 milyon kisi-agir bir biyolojik hastaliktir.Semptomlar ve agirligi degismekle beraber,hastaligin bipolar hastalari,aileleri,partnerleri/esleri,ve arkadaslarinda cok guclu etkileri vardir.Eger size,aileden ,sevdiginiz birisine bipolar teshisi konmussa, hastaligin ozellikleri,nedenleri,varsa tedavisleri hakkinda bircok sorunuz olabilir.Bu brosurdeki bilgiler bipolar hastaligi hakkinda sikca sorulan sorulara cevap vermek icin hazirlanmistir.

BIPOLAR HASTALIGI NEDIR?

Biz insanlar hepimizde mod degisiklikleri yasanir- mutluluk, uzgun olmak,ofke bunlardan birkacidir. Istenmeyen,hosa gitmeyen modlar ve degisiklikler de hergunku yasamimizda normal reaksiyonlardir ve cogunlukla da bu mod degisikliklerine sebep olan olaylari da biliriz, taniyabiliriz. Ama modumuzdaki asiri, uctaki veya yasanan olaylarla orantisiz olan, durup duruken ortaya cikan degisiklikler,bizim fonksiyonlarimizi,gunluk hayatimizi yasamayi, surdurmemizi oldukca zorlastirir ve cogunlukla bu da mod hastaliginin sonucudur.

Mod hastaliklari biyolojik hastaliklardir ve normal mod durumlarini yasamamizi, kapasitemizi etkilerler.Genel olarak 2 tur mod hastaliklari grubu vardir;

· Unipolar depresyon hastaliklari-ki bunlarda anormal mod degisikliklerinde ,modda dusme/alcalma yani surekli depresyon gorulur

· Bipolar hastalik- ki bunda da en azindan bazi mod degisikliklerinde, modda normalin ustunde yukselme,manik durum epizodu gorulur

TUM MOD DEGISIKLIKLERI BEYINDEKI KIMYEVI DEGISIKLIKLER SONUCUNDA GORULUR. BUNLAR HASTA OLAN,ACI CEKEN KISININ KENDI SUCU DEGILDIR.BU HASTALIKLAR “ZAYIF” VEYA “ DENGESIZ KISILIK” VS SONUCLARI DA DEGILDIR.MOD DEGISIKLIKLERI HASTALIKLARI TEDAVI EDILEBILEN TIBBI HASTALIKLARDIR VE BU INSANLARIN COGUNA DA YARDIMCI OLABILEN BELLI OZEL ILACLAR VARDIR.

TESHIS NASIL KONUR?

Bipolar acik secik biyolojik bir hastalik olmasina ragmen, kesin bir teshis koyabilmek icin labratuar testleri ve oteki islemler yoktur doktorun faydalanip kesin bir teshis koyabilmesi icin. Bunun yerine doktor, hastaliga bir grup semptomlarin birlikte var olusuna bakarak teshis koyar. Dogru bir teshis koymak icin, kisinin su anda yasadigi semptomlarin gecmisi ve bugununu ve varsa gecmiste yasadigi semptomlarin da tumunun cok dikkatli bir gecmisine, dokumune ihtiyac vardir.

BIPOLARIN SEMPTOMLARI NEDIR?

Bipolar hastaligi, kisideki mod degisikliklerinin zamanla siklusler/devreler halinde yasandigi bir hastaliktir.Hastaligin surecinde ,hasta kisi yukselmis mod epizodlari,depresyon modu surecleri ve bazen de normal modlar yasamaktadir.Bipolarda gorulen 4 degisik mod epizodu vardir;

MANYA,MANIK ATAK EPIZODU-Manya ya da manik durum/atak genellikle cok keyif verici, hos bir histir ve enerji artisi,yaraticilik ve sosyal yasamda kisiye kolaylik saglar.Ancak, bu hisler cabucak tam patlamis efori haline gecer-asiri yuksek moddur- veya asiri irritabilliga gecer-asiri hassasiyet,kavga,munakasa baslatmaya yatkinlik.Manik durumda olan insanlar genellikle dogru goremezler/dusunemezler,hic bir yanlislik gormezler bu durumlarda;hersey yolundadir onlara gore-problemi gosterenleri de kizginca suclarlar.

Manik epizodda asagidaki semptomlar en az bir hafta gorulur ve kisinin fonksiyonel olmasini, yasamini/isini surdurmesini cok zorlastirir;

· Genellikle asiri,anormal yuksek “high” durumdadir,eforiktir veya irritabildir(alingan, kavgaci, ofkeli)

Arti en azindan asagidaki semptomlarin en az 4 du daha vardir

· Cok az uykuya ihtiyac vardir ama asiri enerjisi vardir

· Cok hizli konusursunuz, baskalari anlayamaz, takip edemez konusmanizi

· Yarisan hizli dusunceler

· O kadar kolay dikkatiniz dagilir ki birkac dakika icinde dikkatiniz bircok konuya dagilir

· Asiri abartili guc, buyukluk ve muhim kisi oldugunuz fikirleri/inanclari vardir

· Kotu sonuclarini hic dusunmeden asiri curetkar-pervasiz tehlikeli riskli davranislar gorulur- cok fazla para harcamak, uygunsuz seks aktiviteleri, aptalca is yatirimlari vs vs

Agir durumlarda,kisi hem de psikotik semptomlar yasar halusinasyonlar-olmayan sesler duymak,olmayan seyler gormek gibi- veya deluzyonlar yasar- dogru olmayan seylere cok guclu inanclari vardir.

HIPOMANYA, HIPOMANIK EPIZOD- manik durumun daha hafifidir ve de daha hafif ,o kadar agir olmayan semptomlari vardir ve daha az hasara yol acar.Hipomanik epizod sirasinda kisi yukselmis moddadir,genelde oldugundan daha iyi hisseder kendini ve daha uretkendir.Bu hipomanik epizodlar genellikle kisiye cok iyi hisler verir,iyi gelirhatta bu nedenle bazi hastalar ilac almaya son verirler.ama hipomanik durum cok ender olarak cok uzun surer ve ya manik atak epizoduna ulasir,yukselir durum veya depresyon cukuruna dusulur ve cokme yasanir.

DEPRESYON, MAJOR DEPRESYON EPIZODU-bu donemde en az iki hafta sureyle asagidaki semptomlar vardir ve hastanin yasami,fonksiyonlarini cok zorlastirirlar;

· Kendini uzgun, sikintili, dibi bulmus, cokkun hissetmek,normal olarak keyif alinan seylere ilgiyi kaybetmek

Ve en az asagidaki semptomlarin 4 du daha birlikte yasanir;

· Uyku uyumakta zorluk veya cok fazla uyumak

· Istah kaybi veya cok yemek yemek

· Konsantre olmada veya karar vermede zorluklar/problemler

· Kendini yavaslamis hissetmek,ya da yerinde oturamayacak kadar ajite olmak

· Kendini degersiz bulmak veya sucluluk hissetmek veya kendine guvenini kaybetmek

· Intahar dusunceleri veya olum dusunceleri olmasi

Agir depresyonlarda hem de halusinasyonlar ve deluzyonlar da vardir.

MIXED/ KARISIK EPIZOD-Belki de hastayi ,fonksiyonlarini yerine getiremez en kotu hale sokan da hem manik atak ve hem de depresyon semptomlarinin ayni anda ve ayni gun icinde ,veya bir manik atak,sonra bir depresyon,yine manik atak vs seklinde birbirini takip eden sureclerin yasanmasidir.Kisiler heyecanli veya ajitedirler manik durumda ama hem de irritabil ve depresyondadirlar ayni anda.Yuksek enerji ve depresyon bilesimi nedenli olarak gorulen karisik epizodlar INTAHARLAR ICIN EN BUYUK RISKTIR.

BIPOLARDA DEGISIK SIKLUS FREKANSLARI NELERDIR ?

Bipolarli insanlarin yasadiklari epizodlarin tipleri ve hangi siklikta hastalandiklari cok degiskendir.

Bazi kisiler esit sayida manik atak ve depresyon epizodlari yasarken;baskalari cogunlukla manik atak veya cogunlukla depresyon epizodu yasarlar.Bipolarli avaraj kiside hastaligin ilk 10 yilinda, 4 epizodu vardir.Erkeklerde daha cok manik atak epizodlari ile baslarken,kadinlarda depresyon epizodu ile baslar.Ilk 2-3 manik veya depresyon epizodlari arasinda yillar gecebilir;ama tedavi olmayan kisilerde daha sik epizodlar gorulur.Bazen bunlar mevsimlere gore bir tablo gosterebilir-mesela yazin hipomanik olmak,ve kisin depresyonda olmak.Kucuk bir grup hasta da cok hizla bu donusumu yasarlar,hatta yil icinde de bu devam eder-rapid cycling/hicli donusumlu bipolar hastaligi denir buna.

Epizodlar gunlerce,aylarca,veya bazen hatta yillarca surebilir.Ortalama olarak,tedavi olmadan,manik veya hipomanik epizodlar birkac ay surerler;depresyonsa daha uzun,6 ay ve hatta daha da fazla surer.Bazi kisiler bu epizodlar arasinda iyilesirler tamamen ve yillarca hic semptomsuz yasayabilirler;oteki kisilerse onemli,problematik depresyon ve hafif inis cikislar yasayacaklardir.Bu sikca rastlanan epizodlari,sikliklarini,cesitlerini anlatmak icin ozel terimler kullanilmaktadir;

· BIPOLAR I- de kiside manik veya karisik epizodlar vardir ve hemen hemen her zaman da depresyon da birlikte vardir. Eger bir kisi ilk defa manik atak epizodu ile hastalanirsa, hastalik hala “bipolardir” depresyon henuz yasanmamis olsa da. Ilerdeki epizodlar, etkili ve uygun tedavi yapilmazsa, cok yuksek ihtimalle depresyonu da manik ataklari da icerecektir.

· BIPOLAR II- da ise kiside sadece az,orta derecede manik durum demek olan hipomanya ve depresyon episodlari vardir-tam patlamis manik ataklar ve karisik epizodlar yoktur bu tabloda.Bu turu tanimak,teshis koymak zordur cunku hipomanya ,eger kisi cok uretken ve problemlerden uzak kalmayi becerebiliyorsa,normal gorunebilir. Bipolar II li kisiler,genellikle hipomanik epizodlari farketmezler ve sadece depresyon icin tedaviye basvururlar.Malesef,eger ANTIDEPRESYON ILACI ILE BIRLIKTE MOD STABILIZE EDICI ILAC VERILMEZSE HASTAYA,ANTIDEPRESYON ILACI TEK BASINA “YUKSEK’ OLMAYI= MANIK ATAK VEYA COK DAHA FAZLA SIK DONUSUMLU SIKLUSLU EPIZODLARA (=FREQUENT CYCLES) SEBEP OLUR,TETIKLER.

· RAPID-CYCLING/HIZLI DONUSUMLU BIPOLAR HASTALIGI- da ise, kiside yilda en az 4 epizod vardir;herhangi bir kombinasyon seklindedir-manik, hipomanik,karisik,veya depresyon epizodlari.Bu bipolarli hastalarin % 5- % 15 sinde gorulen sekildir.Bu durum bazen mod stabilize edici ilaclar verilmeden,sadece antideprasyon ilaclarinin tedavide kullanilmasindan kaynaklanmaktadir-ki bu da siklusleri arttirir;yani epizodlarin sikligini arttirir.Bilinmeyen sebeplerden dolayi,bipolarin hizli donusumlu sekli kadinlarda daha sik gorulmektedir.

BIPOLAR ILE KARISTIRILABILEN VEYA AYNI ANDA GORULEBILEN PSIKIYATRIK BASKA DURUMLAR DA VAR MIDIR?

Bipolar oteki hastaliklarla karistirilabilir-bunlar cesitli endise hastaliklari ve sizofreni veya sizoeffektiv hastalik gibi psikotik hastaliklardir.Bunun nedeni de sudur;cunku endise ve psikotik/psikoz semptomlar genellikle bipolar hastaliginin gelismesinde gorulen,var olan semptomlardir.Bipolarli kisilerde hem de siklikla “comorbid” denen,bipolar esliginde hastaliklar da gorulur.Bu comorbid hastaliklarin en cok siklikla rastlananlari ise,alkol/uyusturucu bagimliliklari,obsesif kompalsiv hastalik denen OKD, ve panik atak hastaligidir.Eger size konan teshisin dogru olup olmadigindan en kucuk bir endiseniz varsa,doktorunuza bipolar teshisine nasil vardigini sormaniz ve anlatmasini isteyecek kadar da rahat olmalisiniz. Bu sizin hakkinizdir.

BIPOLAR NE ZAMAN BASLAR?

Bipolar genellikle adolasan/ergenlik yaslarinda veya erken yetiskin yaslarinda baslar ama bazen de erken yaslardaki kucuk cocuklarda veya 40-50 gibi gec yaslarda da baslayabilir.Eger 50 yasinda birisi ilk defa manik atak epizodu yasarsa, problem bipolar hastaligini taklit eden, daha cok norolojik bir hastalik veya alkol/uyusturucular veya receteli bazi ilaclarin etkisidir.

NEDEN BIPOLARI MUMKUN OLABILDIGINCE ERKEN TESHIS ETMEK VE ERKEN TEDAVI ETMEK COK ONEMLIDIR?

Ortalama olarak, bipolar hastalari dogru teshis konmadan,etkili ve uygun sekilde tedavi olamadan 3-4 doktora giderler 8 sene gibi bir surede tedavi olmaya calisirken-dogru teshis ve en dogru ilaclarla tedavi olmak icin.

Erken teshis,uygun ve doogru sekilde tedavi olabilmek ve en uygun ilaclara ulasabilmek sunlari YAPMAMANIZA,ONLEMENIZE SEBEP OLUR;

· Intahar- hastaligin ilk yillarinda intahar riski yuksektir.Hastalik suresince,yaklasik olarak her 5 bipolarli kisiden 1 kisi intahardan olecektir-bu nedenle bu hastalik en oldurucu psikiyatrik hastaliktir.

· Alkol/uyusturucular bagimliligi- Bipolar hastalarinin % 50 den fazlasi alkol veya tum oteki uyusturuculari –receteli,recetesiz ilaclar dahil- kullanirlar hastaliklari suresinde. Bazilari bipolarin sebep oldugu semptomlari kendi kendilerini tedavi etmek/uyusturmak icin bunlari kullanirlar; bu grup hastalarda bipolar hastaligi, neticeleri en kotu olanlardir.

· Evlilik ve is problemleri- Acilen ve derhal etkin tedaviyle evlilikler stabilize edilir ve islerinde uretici olmalari saglanir.

· Tedavide zorluklar- bazi kisilerde, epizodlarin sik sik yasandigi gorulmekte ve zamanla da tedavileri daha da zorlasmaktadir. Buna tipta bazen “kindling” denir.

· Yanlis, uygunsuz veya kismi= kismen= eksik tedaviler- Bipolar hastasi olarak dogru teshis yerine,depresyon hastasi olarak yanlis teshis konan hastalara, bu yanlislik nedenli sadece,tek basina antidepresyon ilaclari verilir hic mod stabilize edici ilac verilmeden.Bu nedenle de ,bu durum manik epizodlari tetikler ve bipolar hastaligin genel durumunu cok daha fazla kotulestirir.

BIPOLAR HASTALIGINA NE SEBEP OLUR? Ispatlanmis tek bir nedeni yoktur bipolarin ama arastirmalarin isaret ettigine gore, beyindeki bazi sinir hucrelerinin fonksiyonlarindaki veya bu beyindeki hucrelerin birbirleri ile mesaj alip vermelerindeki/ konusmasindaki anormallikleridir. Bipolar hastaliginin altinda yatan biyokimyasal problem herneyse,su kesin ve acik ki bu,bipolar hastalarini duygusal ve fiziksel strese karsi cok daha fazla hassaslastiriyor. Sonuc olarak,uzucu yasam tecrubeleri, uyustucucu/icki kullanimi, uykusuzluk, veya oteki stresler bipolar epizodlarini tetiklemektedir-bu stresler hastaliga sebep olmasalar da sonuc budur!

Cevreyle tetiklenen ,dogustan var olan hassasiyet teorisi de bircok tibbi olaylarda sunulan oteki teorilere benzer. Mesela kalpte,kiside yuksek kolestrol veya yuksek tansiyona yatkinlik vardir dogustan/genetiktir-ki bu da kalbin zamanla oksijen miktarina yavas yavas zarar verecektir. Stres sirasinda,fiziksel zorlanma veya duygusal gerilimlerde,kiside aniden gogus agrisi olusabilir veya kalp krizi gorulebilir eger kalbe giden oksijende cokazalma olursa.Bu vakadaki tedavi, kolestrolu dudurmek veya tansiyonu dusurmek icin ilac almaktir-yani altta yatan esas hastaliklari tedavi etmektir;ve egzersiz yapmak,diyet,akut epizodlari tetikleyen stresleri azaltmak gibi yasam degisiklikleri yapmaktir. Ayni sekilde, bipolar hastaliginda da,altta yatan ,esas sebep olan biyolojik hastaligi tedavi edebilmek icin mod stabilize edici ilaclar kullaniriz ve hem de tekrar bipolarin epizodlarinin nuksetmemesi/tekrarlanmamasi icin de yasam degisiklikleri de tavsiye ederiz-stresi azaltmak,iyi uyuma aliskanliklari kazanilmasi,alkol/uyusturucudan uzak durmak gibi.

BIPOLAR AILEDEN MI GELIR ? Bipolar genelde ailelerde nesiler boyunca gorulur. Nesilden nesile gecebilir. Arastirmacilar bazi genler buldular bipolarla ilgili olan;bu da bipolar hastaliginda beyinde bircok biyokimyasal problemin olustugunu gostermektedir. Oteki aileden gecen karisik hastaliklar gibi,bipolar genetik olarak riskte olanlarin cok azinda gorulmektedir. Mesela eger bir kiside bipolar varsa, ama esinde yoksa, dogacak cocukta bipolar olma riski sadece 7 de birdir. Ailede/akrabalarda cok daha fazla sayida bipolarli veya depresyonlu kisi varsa, bu risk daha buyuk olabilir.

BIPOLAR NASIL TEDAVI EDILIR?

TEDAVI SAFHALARI;

· AKUT DONEM- tedavi su anda var olan,hastanin yasadigi manik, hipomanik, depresyonlu veya karisik/mixed epizodu sona erdirmek icin yapilir

· ONLEYICI BAKIM TEDAVISI- tedavi uzun vadeli olarak devam eder ve daha sonra gorulebilecek epizodlari onlemek amaclidir

TEDAVININ ICINDE SUNLAR VARDIR;

· Ilaclar hastalarin tumu icin akut ve onleyici donemlerde sarttir ve gereklidir.

· Egitim hastalara ve ailelerine yardim etmek ve bipolar hastaligi ile en iyi sekilde basa cikmak, yonetmek icin ve de hastaliktan kaynaklanan komplikasyonlari onlemek icin sarttir.

· Psikoterapiler hastalara ve ailelerine, bipolardan kaynaklanan bozulmus dusuncelerle, duygularla, davranislarla yapici sekilde basa cikmayi ogretir.

ILAC TIPLERI

Bipolar hastaliginda semptomlari kontrol etmek icin kullanilan en onemli 3 ilac mod stabilize ediciler, antidepresyon ilaclari ve antipsikotik ilaclardir. Doktorunuz size hem de uykusuzluk,endise veya yerinde duramamak icin baska ilaclar da verebilir. Bu ilaclardan bazilarinin nasil ise yaradiklarini hala bilemiyoruz ama sunu biliyoruz-tum bu ilaclarin hepsi de beyinde norotransmiter denen,mesaj ileten kimyevi hucreleri etkiliyorlar-bu norotransmiterler sinir hucrelerinin fonksiyonlariyla ilgililer.

MOD STABILIZE EDICI ILACLAR NEDIRLER?

Eger ilaclarin su 2 ozelligi varsa bunlara mod stabilize ediciler deniyor;

1. Manik veya depresyon akut epizodlarindan kurtariyorsa,yardimci oluyorsa veya bunlarin tekrar yasanmalarini onluyorsa

2. depresyon veya manik durumu kotulestirmiyorsa veya sikluslerde artisa sebep olmuyorsa-yani manikten depresyona ,sonra tekrar manik duruma gecislerde sayica artislar yasanmiyorsa

Lithiyum= divalproex ve carbamazepine bu tariflere uyuyor;ilk ikisi su ana kadar en cok bilnen ve de en cok kullanilandir. Divalproex ve carbamazepine aslinda antikonvalsiyon-EPILIEPSI-SARA ilaclari olarak , yani sara nobetlerini onlemek icin imal edildiler ilk ciktiklarinda-ki bu da baska bir beyin hastaligidir. Su anda arastirmalarla incelenmekte olan ve cok umit verici olan yeni bircok antikonvalsiyon ilaclari ve de daha da yeni atipik antipsikotik ilaclar vardir. ECT denen elektrosok tedavisinden daha sonra bahsedilecektir.

LITHIYUM- IMALATCI MARKALARI-ISIMLERI; ESKALITH, LITHOBID, LITHONATE

Ilk bilinen mod stabilize eden ilac lithiyumdur ve bu labratuarda yapilan bir maddedir. Lithiyumun davranislar ustundeki ilk etkileri 1950 lerde bulundu ve ABD de 30 yildir kullanilmaktadir mod stabilize edici olara.

Lithiyumun , cok “saf” veya eforik manik durum gorulen, daha az depresyonla karisik yukselmis mod gorulen hastalarda daha cok basarili , etkili oldugu gorulmektedir. Depresyona da yardimcidir, ozellikle de oteki ilaclara ilave edildiginde.

Lithiyum , karisik manik epizodlarda ve rapid-cycling/hizli donusumlu bipolarda daha az etkili gibidir. Kandaki gelismeleri izleyerek, testlerle, lithiyumun yan etkileri azaltilabilir ve hastanin en iyi sekilde tedavi olacagi kadar yeterli dozda lithiyum alindigindan emin olunmalidir. Lithiyumun sikca gorulen yan etkileri kilo almak, titremeler, mide bulantisi ve idrar yapmada artistir. Lithiyum tiroid bezini, bobrekleri etkileyebilir;bu nedenle muntazam periyodik kan tahlilleri gerekir ki bunlarin fonksiyonlarinin normal oldugundan emin olunsun.

DIVALPROEX (IMALATCI MARKA ADI DEPAKOTE)

Bu da antikonvalsiyon/sara krizinde kullanilmistir nobetleri tedavi etmek icin onlarca yillardir.Bipolar hastaligi icin asiri sekilde yogun arastirmalarda da incelenmistir.Divalproex hem eforik ve de karisik manik epizodlarda da esit sekilde etkindir.Hizli donusumlu bipolarda de etkilidr ve de bipolar hastaligi alkol/uyustucuru kullanimi veya endise hastaliklari ile zorlasmis hastalarda da etkilidir.Oteki mod stabilize edici ilaclarin aksine,divalproex baslangicta daha kismen yuksek dozlarda verilebilir akut manya durumunda ve bu da daha cabuk cevap alinmasini saglar tedavide.Sik gorulen yan etkileri ise;kilo almak, titreklik, gastrointestinal/sindirim sistemi problemlerdir.Kan tahlilleri ile kanda ilac seviyesi olcumu ve dozun ayarlanmasi yan etkileri minimize edebilir.Divalproex karacigerde hafif yangilanmaya/ alevlenmeye sebep olabilir ve de platelet denen kan hucrelerini etkileyebilir.Bu ciddi yan etkilerden kaynaklanacak ciddi komplikasyonlarin gorulmesi cok enderse de,karaciger fonksiyon testleri ve platelet kan sayiminin muntazam,periyodik yapilmasi cok onemlidir.

MOD STABILIZE EDICI OTEKI ANTIKONVALSIYON ILACLARI-sara/epileside nobetleri de onleyen ilaclar grubudur.

· Carbamazepine (Tegretol,Carbatrol)-carbamazepine kullanimini cok daha az klinikcalisma desteklemesine ragmen,divalproexe benzer bir profili var gorunmektedir. Bu da yillardir vardi piyasada ve de bipolarin alt gruplari hastaliklarinda ve de hem eforik ve de karisik manik epizodlarda etkilidir. Carbamazepine genelde sakinlestirir/ sedatifdir ve gastrointestinal/sindirim sistemi yan etkileri vardir.Cok ender de olsa kemik iligi azalmasi,etkilenmesi ve karacigerde alevlenme gorulebileceginden, periyodik kan tahlilleri bu tedavi sirasinda da gereklidir. Carbamazepine ile bircok ilac arasinda ters ve komplike yan etkiler goruldugunden,baska ilaclarla birlikte kullanildiginda cok cok dikkatle izlenmelidir.

· Lamotrigine (Lamictal)-Bu daha yenice bir ilactir otekilere gore.Son arastirmalara gore,mod stabilize edici olarak hareket edebilir ve bipolarin ozellikle de depresyon asamasinda ozellikle faydali olabilir.Bir ciddi riski ise,her 1000 hastadan 3 kiside,-% 0.3-bu ilacin alinmasi ciddi kizarikliklara,dokuntumsu kasintilara sebep olmaktadir.Bu kizariklik riski ,ilacin cok cok yavas yavas dozunu artirarak yok edilebilir.Bundan baska, Lamotrigine’nin daha az sikinti veren ve az yan etkileri vardir;ama basdonmesi,basagrilari ve gormede zorluklara sebep olabilir.

· Gabapentin (Neurontin)-Bipolar hastalikta kullanimi hakkinda,oteki ilaclara gore oldukca az arastirma yapilmis olmasina ragmen,cok populer olmustur.Ozellikle de endiseyi azaltmaya yardimci oldugu gorulmektedir.Bir guclu tarafi da,oteki ilaclarla etkilenmemesidir ve de dolayisi ile kolayca oteki mod stabilize edicilerle birlikte, etkilerini arttirmak icin kullanilabilmektedir.yan etkileri yorgunluk,sedatif etkisi gostermesi ve bas donmesidir.

· Topiramate (Topomax)-On arastirmalar bu yeni antikonvalsiyon ilacinin manik durumda faydali oldugunu ima etmektedir.Bir yan etkisi de aslindaavantaj olabilmektedir-oteki mod stabilize edicilerin aksine,topiramate kilo aldirmaiyor hatta kilo vermelerine yardimci olabiliyor.Oteki yanetkilerine ise sunlar dahil-sedati etkisi gosterir,bas donmesi,, kognitif yavaslama veya hafizada zorluklar.Bobrek tasi olayi yasamis olanlara verilmemelidir.

ANTIDEPRESYON ILACLARI NEDIR?

Antidepresyon ilaclari depresyon semptomlarini tedavi ederler.Bipolar hastalikta,mod stabilize edici ilacla birlikte antidepresyon ilaci da kullanilmak zorundadir.Eger antidepresyon ilaci,mod stabilize edici ilac da hastaya verilmeden,tek basina verilirse,antidepresyon ilaci ,tetikleme yaparak, bipolarli hastayi manik duruma sokabilir.farkli kimyevi mekanizlmalari ve yan etkileri olan bircok tipte anti depresyon ilaclari vardir.Arastirmalarin bircogunda, antidepresyon ilaclari unipolar depresyonlu hastalarda yapilmistir-bunlar hic manik epizod yasamamis insanlardir. Unipolar depresyonda da ,elde var olan ilaclar esit sekilde etkilidir.

Bipolar kisilerdeki antidepresyon ilaci etkisini arastiran cok az arastirma vardir ama bircok uzman doktor asagidaki 3 tip antidepresyon ilacini ilk 3 tercih olarak kullanmaktadirlar;

1. Bupropion (Wellbutrin)

2. Selektif Seratonin Reuptake Inhibitor- fluoxetine (prozac),fluvoxamine (Luvox), paroxetine (Paxil), sertaline (Zoloft)

3. Venlafaxine (Effexor)

Eger yukardakiler ise yaramazsa, veya istenmeyen,hos olmayan yan etkileri gorulurse,oteki secimler de sunlardir;

· Mirtazapine (Remeron)

· Nefazodone (Serzone)

· Monoamine oxidase inhibitorler- phenelzine (Nardil),tranylcypromine (Parnate). Bunlar etkilidirler ama tehlikeli yan etkilerinden korunmak icin ozel diyete ihtiyac vardir.

· Triccyclic antidepresyon ilaclari- amitriptyline (Elavil), desipramine (Norpramin, Pertofrane), imipramine (Tofranil), nortriiiptyline (pamelor). Trisiklikler daha cok yan etkilere sebep olacaklardir veya manik epizod veya hizli donusumlu bipolara sebep olma riskleri yuksektir.

ANTIPSIKOTIK ILACLAR NEDIR?

Antipsikotik ilaclar psikozun halusinasyonlar veya deluzyonlar gibi cok agir depresyonda veya manik epizodlarda gorulen semtomlari kontrol edebilmek icin kullanilir.

Antipsikoz=antipsikotik ilaclari bipolarda,su anda hic psikoz semptomlari yoksa dahi 2 ilave sekilde kullanilabilir. Ozellikle de tedavinin ilk asamalarinda, sedatif olarak kullanilirlar uykusuzluk icin, endise ve ajitasyon icin kullanilabilirler. Arastirmacilar hem de daha yeni antipsikotik ilaclarin mod stabilize edici ozellikleri de olduguna ve de depresyon ve manyayi kontrole yarayabilecegine inanmaktadirlar.

Bu nedenle de mod stabilize edici ilaclara antipsikotik ilaclar da ilave edilir bu hic psikotik semptomlar gorulmemis hastalardaki tedavinin daha etkin olmasi,hastanin tedaviye daha iyi cevap vermesi icin. Antipsikotik ilaclar hem de tek basina da kullanilabilirler mod stabilize edici ilac yerine eger hastalar mod stabilize edici ilaclarin hicbirine cevap vermiyorsa veya toleransli degillerse.

Iki cins antpsikotik ilaclar vardir;

· eski antipsikotik ilaclar-bunlara genellikle “tipik” veya geleneksel/konvansiyonel antipsikotikler de denir.

· Ve daha yeni antipsikotik ilaclar-bunlara atipik antipsikotik ilaclar denir

Eski tipik antipsikotik ilaclarin bir ciddi problemi ise, kalici olan surekli hareket etme hastaligi olan tardiv diskenezyadir TD.Eski tip bu ilaclar hem de kas sertlesmelerine,yerinde duramamak ve tirrekliklere sebep olabilirler.Yeni atipik antipsikotik ilaclarin cok daha dusuk riskleri vardir sunlar icin- Tardiv Diskenazya- kabaca senede % 1- ve hareket ve kaslarda yan etkiler.Bu nedenle de,yeni atipik antipsikotik ilaclar genellikle, antipsikotik ilaclara ihtiyac varsa,ilk secilen,kullanilan ilaclardirlar.

4 tip atipik antipsikotik ilaclar vardir su anda halen elimizde;

· Olanzapine (Zyprexa)

· Quetiapine (Seroquel)

· Risperidone (Risperdal)

· Clozapine (Clozaril)

Daha once de bahsedildigi gibi,arastirmalar bu atipik antipsikoz ilaclarin hem de mod stabilize edici ozellikleri oldugunu gostermege baslamaktadir.Atipik psikotiklerin sik gorulen yan etkilerine uyku hali ve kilo almak dahildir.Cok etkili olmasina ragmen,clozapine ilk secim degildir cunku haftada en az 1 veya 2 haftada bir defa kan testlerine ihtiyac duyulan ciddi yan etkileri vardir.

Eski ve geleneksel, tipik antipsikotik ilaclar haloperidol (Haldol),perphenazine (Trilafon), ve chlorpromazine (Thorazine) gibi eski ilaclari icine alir.Bu eski tip antipsikotik ilaclar genellikle ilk secilen ilaclar olmamasina ragmen, yeni atipik antipsikotik ilaclara cevap vermeyen hastalarda veya yeni ilaclarin yan etkileri ile problemleri olanlara yardimci olabilir eski ilaclar.

AKUT ASAMADA TEDAVISI

AKUT MANIK EPIZODDA MOD STABILIZE EDICI ILACI SECMEK

Akut safhada, manik epizodu tedavi icin ilk secilecek ilaclar lithiyum ve valproate dir.Bu iki ilactan birisini secerken,doktorunuz sizin tedavi gecmisinizi goz onune alacaklardir-gecmiste bunlardan biri sizde ise yaramis mi gibi;hangi alt tip bipolar hastasisiniz-bircok cinsleri vardir, hizli donusumlu bipolar mi gibi;su andaki mod durumunuz nedir-eforik misiniz veya karisik manik durumda misiniz gibi;ve de ilacin bilinen ve en cok endiseniz olan yan etkisini sizden ogrenmek gibi.

Lithiyum ve divalproex “saf” manik durumda , her iki ilac da iyi secimdir (saf manik durum=eforik mod vardir ama depresyon semptomlari yoktur). Divalproex ise daha cok karisik epiozdlar veya hizli donusumlu bipolar gorulen hastalarda tercih edilir. Lithiyumla divalproexi birlestirmek de elde edilecek en iyi neticeye ulasabilmek icin garip degildir. Eger bu bilesim de hala tam olarak etkili degilse, bazen ucuncu bir mod stabilize edici de ilave edilir.

Carbamazepine ise lithiyumdan ve divalproex’den sonra iyi bir alternatif secimdir. Divalproex gibi, carbamazepine de ozellikle karisik epizodlarda ve hizli donusumlu bipolarda etkili olabilir. Kolayca lithiyum ile birlestirilebilir ama divalproexle birlestirilmesi cok daha komplike bir konudur.

Daha yeni olan antikonvalsiyon- lamotrigine,gabapentin ve topiramate- ilaclari manik durumda ilk kullanilan ilaclara yedek olarak saklanmalidirlar veya zor yan etkileri olmussa/gorulmusse ilk sirada da kullanilmalidirlar.

MOD STABILIZE EDICI ILACLAR NE KADAR CABUK ETKISINI GOSTERIRLER?

Birkac hafta surebilir mod stabilize edici ilaclarin iyi sekilde cevap verebilmesi, etkili olabilmesi icin. Ama genellikle, manik epizodda gorulen uykusuzluktan, endiseden ve ajitasyondan acil, derhal ,kisa surede cozumler elde etmek,acil tedaviler icin mod stabilize edici ilaclara oteki ilaclari da ilave etmek yardimcidir genellikle. Bu oteki birlikte verilen ilaclar sunlari icerir;

· Antipsikotik ilaclar-ozellikle dekiside psikotik semptomlar varsa(yukariya bakin)

· Benzodiazepine denen sedatifler sunlari icine alir- lorezepam( Ativan), clonazepam (Klonopin) ve otekiler. Cok dikkatle izlenmelidirler veya alkol/uyusturucu veya alkoliklik gecmisi olan hastalarda verilmemelidir bu ilaclar.

Hem benzodiazepine sedatifler ve hem de antispikotik ilaclar uyku haline ,uykulu olmaya neden olabilir,bu ilacin dozu genellikle azaltilir hasta akut epizoddan iyilestikce.Ama bazi kisilerde de uykusuzluk gibi veya endise gibi bazi semptomlari kontrol edebilmek icin,sedatifleri daha uzun sure kullanmaya ihtiyaclari olabilir.Bazen de hastalikta relaps=nuksetmeleri/tekrarlamayi onlemek icin antipsikotik ilaclarla uzun vadeli tedavi gerekebilir.

AKUT DEPRESYONDA ANTIDEPRESYON ILACI SECMEK

Hafif depresyonu tek basina mod stabilize edicilerle tedavi etmek mumkunken, daha agir depresyonlarda antidepresyon ilaclarinin da birlikte kullanilmasi gerekir genellikle.Bipolar hastaliginda tek basina antidepresyon ilaclari vermek tehlikelidir cunku tetikleme yaparak hizli donusumu daha da hizlandirabilir veya kisinin modunun ‘tavanlara,goklere vurmasina” ve depresyondan hipomanya veya manik duruma surekli atlamalara sebep olur.Bu sebeple de,bipolar hastalikta antidepresyon ilaclari her zaman mod stabilize dici ilaclarla birlikte verilirler.

Antidepresyon ilaclari etkilerini genellikle haftalarca sonra gosterirler.Ilk denenen antidepresyon ilaci hastalarin bircogunda ise yarar ama bazilarinda da 2,3 antidepresyon ilaci denenmek zorundadir onun icin tam etkili ve problemli yan etkilere sebep olmayan ilaci bulabilmek icin.Antidepresyon ilacinin etkili olmasini beklerken,hastayi uykusuzluk,endise veya ajitasyondan kurtarmak icin sedatif ilac almak faydali olabilir.

Eger anti depresyon ilaci ve mod stabilize edici ilaclara ragmen,depresyon hala varsa, lithiyum ilavesi-eger simdiye kadar hala lithiyuma baslanmamissa- veya mod stabilize edici ilaci degistirmek yardimci olabilir.Lamotrigine ozellikle de depresyonda yardimci olabilir.

YAN ETKILERI MINIMUMA INDIRMEK ICIN TAKTIKLER/STRATEJILER

Bipolari tedavi ederken kullanilan ilaclarin hepsinde insani rahatsiz edecek yan etkiler gorulebilir;bazen de ender ama ciddi tibbi reaksiyonlar yasanir.Bircok degisik insanin degisik ilaclara degisik reaksiyonlari oldugu gibi,yan etkilerin tipi de insanlara gore degisebilir ve hatta bazi kisilerde hic yan etki gorulmez.Eger bir hastada ilac ! de yan etki gorulmusse,bu oteki baska bir ilacta da problem yasanacak demek degildir.

Belli stratejilerle yan etkiler en asagiya cekilebilir.Mesela doktor dusuk dozda ilacla baslayip yavas yavas dozu arttirmak isteyebilir.Gerci bu durumda hasta ilacin, semptomlarina etkili olabilecek mi anlamak icin daha uzun beklemek zorundadir ama yan etkileri yasama sansini azaltir.Lithiyum ve divalproexde ise, hastaya yardimci olabilecek gerekli dozun verildiginden ,ama asla daha fazla doz verilmediginden de emin olabilmek icin kan testlerinin surekli ve muntazam yapilmasi cok onemlidir . Eger yan etkileri gorulurse,ilacin dozu sik sik ayarlanabilir yan etkilerinden kurtulmak icin veya yardimci olabilmek icin baska bir ilac daha ilave edilebilir.Yan etkilerini ve yasadiginiz herhangi bir problemi doktorunuzla konusmak, endiselerinizi anlatmak cok onemlidir ki o da tedavinizi planlarken bunlari goz onune alsin.

ELEKTROSOK ECT TERAPISI/TEDAVISI

ECT genellikle agir depresyonda ve manik durumda hayat kurtaricidir ama elektrosok tedavisi haketmedigi kadar negatif reaksiyon almistir toplumdan.Eger birisi cok intahara yakinsa,her an intahar tehlikesi varsa, cok hastaysa kisi ve ilaclarin ise yaramasi,tedavisi beklenemez durumdaysa (mesela kisi yemiyor veya hicbirsey, su dahi icmiyorsa), eger hastanin gecmisinde bircok ilacla basarisiz tedaviler varsa- ilaclar tedaviye cevap vermemisse, eger hastanin tibbi durumu veya hamilelik nedeniyle ilaclari kullanmasi emniyetli degilse, veya eger psikozlar varsa( deluzyonlar ve halusinasyonlar varsa hastada) elektrosok cok hayati derecede onemlidir. Elektrosok anestezi altinda hastahanede yapilir.Hastalar genellikle birkac haftada 6-10 tedavi gorurler. Elektrosokun en yaygin yan etkisi hafiza problemleridir- ama tedaviden sonra hafiza problemleri duzelir.

HASTAHANEYE YATMAK

Bipolar I li hastalarin cogu- en az bir adet tam patlamis manik epizod yasamis olanlardir bunlar- hastaliklarinin bir doneminde hastahaneye yatirilirlar.Akut manya durumu, gorusleri ve karar vermek/mantigi etkiledigi icin, manik durumdaki kisiler kendileri itiraz etmelerine ragmen, gonulsuz olarak hastahaneye yatirilirlar ki bu da hem ailelere ve sevdiklerine cok zor gelebilir.Ancak manik durumdaki kisilerin cogu ,kendileri o anda hastahaneye yatmaya ,yardim edilmesine itiraz etmis olsalar da, sonradan bu akut manik durumdaki yardima son derece memnun olurlar.

Asagidaki durumlarda kisilerin hastahaneye yatirilmalari sarttir;

· Intahar,cinayet veya impalsif agresif icgudusel davranis veya hareketler nedenli kisinin kendisinin veya cevresinin emniyeti soz konusu ise

· Cok agir stres veya fonksiyon bozukluklari nedenli 24 saat bakim ve destege muhtac olunan durumlar-ki bircok aile icin bu uzun sureli olunca ,hasta bakimi imkansiz degilse de, cok zordur

· Suregelen alkol/uyusturucu bagimliligi varsa ,bunlara ulasmasini,kullanmasini engellemek icin

· Hastanin stabil olmayan tibbi durumu oldugunda

· Hastanin kullandigi ilac/ilaclarin surekli ve yakin gozlemlenmesi gerektiginde

ONLEYICI TEDAVILER

Mod stabilize ediciler,ozellikle de lihiyum ve divalproex, hastaligin tekrar nuksetmesini onlemenin,veya uzun vadeli bakim tedavisin yapilmasindaki en onemli kose taslaridir.Bipolarli her 3 hastadan 1ri,yasami boyunca mod stabilize edici ilac kullanarak,yasami boyunca hic semptomlar yasamayacaktir.Bircok kiside de bu surekli yasam boyu bakim tedavisi ile epizodlarin sikligi azalacak, zorlugu/agirligi azalacaktir.

Bu epizodlar tekrar goruldugunde cok fazla uzuntuye kapilmamali,cesaretinizi kaybetmemelisiniz- bu muhimdir. Ve de tedavinin basarisinin sadece uzun vadedeki durum ile, epiozodlarin sikligi ve zorluguna bakarak degerlendirilebilecegini asla unutmayin. Doktorunuza bu mod durumunuzdaki degisiklikleri hemen bildirmeyi unutmayin cunku ilk ikaz isaretlerinde, hemen ilacinizda/ilaclarda doktorunuzun yapacagi doz degisikleri genellikle sizin tam patlamis bir epizoda girmek yerine normal moda donmenizi saglayacaktir.Zaman zaman Ilaclarinizdaki doz ayarlamalari tedavinizin dogal bir parcasidir-aynen diyabette de insulin miktarinin zaman zaman degismesi gibidir.Bipolarli hastalarin cogu birden fazla ilacli veya ilaclar “kokteyli” denen tedaviye cok iyi cevap verirler.Genellikle en iyi cevap 1 veya 2 mod stabilize edici ile alinir-bunlara zaman zaman da antidepresyon ilaci eslik eder veya muhtemelen antipsikotik ilac da olabilir bu.

Recetenize yazildigi gibi ilaclarinizi surekli dogru alarak, hastaliginiz diyabet te olsa,yuksek tansiyon da olsa veya bipolar da olsa, tedavinize sadik kalmak zordur uzun vadede.Bipolarli kisiler genellikle “bakim tedavisi” denen onlemek ve/veya epizodlari azaltmak ve/veya zorluklarini hafifletmek icin yapilan uzun omur boyu suren tedavide bircok nedenle ilaclari icmemege karar verirler. Artik semptomlari,hastalik belirtileri yok diye dusunebilirler ve bu nedenle de artik ilaclara ihtiyaclari olmadigini dusunurler.Ilaclarin yan etkileri ile basa cikmanin zor oldugunu dusunebilirler. Veya hipomanya epizodlari sirasinda yasadiklari eforik durumu fark etmeyebilirler. Ama arastirmalar acik secik gosteriyor ki,bu bakim tedavisine ilac icmeyerek son vermek,her zaman hastaligin nuksetmesine=relapslere sebep olur-genellikle de ilac kullanmamaya basladiktan sonra ilk haftalarda veya aylarda nukseder hastalik.Hasta kendisi Lithiyum ilacina son vermesi durumunda ise,intaharlar hizla artar.Yavas yavas dozunu azaltarak doktor tavsiyesi ile lithiyumu azaltmak ve nihayet son vermek yerine, hastanin aniden lithiyum ilacini kesmesi ve icmemesinin ,bipolar hastaliginin geri donmesinde/ nuksetmesinde cok daha buyuk risk oldugu eldeki kanitlarla bilinmektedir.Bu nedenle de,eger ilaca son vermeniz gerekiyorsa,sizce bu sartsa bile,BU SADECE DOKTORUNUZUN TALIMATLARI ILE VE YAVAS YAVAS YAPILMALIDIR.

Eger birisi sadece bir tek manik durum yasamissa, ilaclari bir sene kullandiktan sonra yavas yavas azaltmak dusunulmelidir.

Ama ,eger bu tek manik atak epizodu/donemi yasayan kisinin ailesinde cok etkin bir bipolar hastaligi gecmisi varsa veya ailede gorulen,yasanana/yasanmis bipolar cok agirsa,cok daha uzun yillar suren bakim tedavisi yapilmalidir-maintenance tedavi de denir buna.

Eger birinde 2 veya daha fazla manik durum veya depresyon epizodu yasanmissa, uzmanlar bakim-onleme tedavisinin omur boyunca mutlaka surekli yapilmasini tavsiye ediyorlar-kibarca sarttir diyorlar yani.

Ise yarayan etkili onleme tedavisine son verilmesi ise,sadece ve sadece , bir kadin hamile kalmak istediginde veya kullanimina son verilmesini gerektiren cok agir yan etkiler gorulmesi durumlarinda soz konusu olabilir.Hatta bu durumlar dahi onleme tedavisine son vermek icin neden olmayabilir ve bunlarin yerine kullanilabilecek ilaclar bulunabilir genellikle.Bu durumlarin herbirini doktorunuzla cok dikkatle gorusunuz.

Ingiltere Kraliyet Psikiyatri Koleji http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/bipolardisorder.aspx BIPOLAR VE LITYUM KULLANIRKEN mutlaka bilmeniz gerekenler ;

..Tam gelismis Manik atak ve depresyona donusmeden once, duygu-mod durumunuzu control altina almak icin yapabileceginiz seyler var.Bunlar asagida anlatilmisdir ancak ilaclariniza da ihtiyaciniz vardir;

· Modunuzu (duygu-durum-dusuncelerinizi-davranislarinizi) -duygu dusunce modunuzu stabil yani dengede tutun-onemlice bir onlemdir

· Manic veya depresyonunuzu tedavi edin

· Modunuzu stabilize etmek icin ilaclarinizi kullanin-mood stabilize edici ilaclar

Bircok mod stabilize edici ilaclar vardir ve bunlarin cogu da sara-epilepsiyi tedavi etmede kullanir.Ancak LITYUM bu mod stabilize edici en etkili ilk ilactir.

LITYUM- Lityum mod stabilize edici ilac olarak 50 yildan fazladir kullanilmaktadir-ama hala tam olarak nasil calistigi, nasil ise yaradigi hala bilinmemektedir.Hem manic ve hem de depresif-depresyonlu episodlari tedavi etmekte kullanilabilir lityum.

Lityum tedavisi psikiyatrist ile baslatilmalidir . Buradaki zorluk Lityum seviyesini vucudda DOGRU MIKTARDA ayarlamaktir- dusukse ise yaramaz, yuksekse toksik-zehirleyicidir.iste bu yuzden surekli kan testlerine ihtiyac vardir ozellikle de ilk haftalarda ve boylece gerekli dogru dozda lityum almaniz saglanir. Bir kere size gerekli olan doz stabillesince-saglaninca, doktorunuz size Lityum recetenizi ve gerekli kan testlerinizi yazar-ister.

Kaninizdaki lityum vucudunuzdaki ne kadar cok su veya ne kadar az su var, iste buna karsi cok hassastir. Eger vucudunuzda yeterince su yoksa su icmemisseniz=dehaydrasyon varsa, kaninizdaki lityum seviyesi hemen yukselir ve sizde iste bu nun yan etkileri gorulecektir;hatta zehirleyici toksik etkileri yasanir. Iste bu yuzden sunlari bilmek uygulamak cok onemlidir;

· Cok fazla sik sik surekli su icin-hava ne kadar sicaksa veya siz ne kadar aktifseniz, o kadar daha cok su icin

· Cay ve kahveye,kolaya yani kafeinli seylerin tumune dikkat edin, icmeyin cunku bunlar vucudunuzun daha cok susuz kalmasina sebep olur=dehaydrasyon ve idrarinizla vucuddan daha cok su atilmasina nedendirler KI BU DA VUCUDDA SU DENGESINI VE DOLAYISI ILE DE, LITYUM SEVIYENIZI BOZAR HATTA TEHLIKELI TOKSIK-ZEHIRLEYICI DURUMLARA GETIREBILIR

· Lityumun gerektigi gibi calismasi, sizde ise yaramasi icin 3 ay gecmesi veya daha fazla sure gecmesi gerekebilir. En iyisi tabletlere devam edin siz,hatta bu arada mod inis cikislariniz hala devam etse dahi lityum ilacinizi mutlaka soylendigi recetede yazildigi gibi kullanmaya devam etmelisiniz.

LITYUMUN YAN ETKILERI – bunlar lityum kullanmaya basladiginiz ilk haftalarda baslayabilir. Bu belirtiler hos olmaya bilir ve rahatsiz edici olabilir,ama genellikle de zamanla yok olur veya daha iyilesirler;bunlar sunlardir;

· Susamak, devamli susamak, su icmek ihtiyaci

· Normalden daha fazla idrar-cis yapmak

· Kilo almak

DAHA AZ RASTLANAN YAN ETKILERSE;

· Gozde-gormede bulaniklik

· Kaslarda hafif zayiflik gucsuzluk

· Ara sira diyare-ishal

· Ellerde hafifce titreme

· Kendini hafifce hasta hissetmek

· Bunlar genellikle Lityum dozunu azaltarak daha iyilestirilebilir

ASAGIDAKI BELIRTILERSE, KANINIZDA LITYUM SEVIYESININ COK YUKSEK OLDUGUNU GOSTERIR;HISSEDER HISSETMEZ HEMEN DOKTORUNUZLA TEMASA GECIN;

· Cok susuyorsunuz

· Kotu bir ishaliniz veya kusmaniz var

· Ellerde ve bacaklarda gozle gorulebilir titreme var

· Kaslarda istem disi hareketler var

· Zihinsel karisiklik veya alkol almis gibisiniz

KAN TESTLERINIZ- onceleri kan testleriniz her birkac haftada 1 defa yapilacaktir ve kaninizdaki lityum seviyesinin dogru seviyede oldugundan emin olunacaktir.Lityum aldiginiz surece bu kan testlerine ihtiyaciniz olacak ama ilk birkac aydan sonra, daha az siklikta kan testi olacaksiniz.

Uzun surely Lityum kullanmak bobrekleri ve tirod bezlerini etkileyebilir. Bu nedenle her birkac ayda 1 defa kan testi olmak akillicadir ve herseyin gerektigi gibi calistigindan emin olunmalidir. Eger problem varsa, Lityum kesilebilir ve alternative baska ilac dusunulebilir.

KENDISINIZE IYI BAKABILMEK ICIN SUNLAR DA COK ONEMLIDIR;

· Dengeli ve saglikli herseyden yiyerek dogru beslenmelisiniz

· Sekersiz ve alkolsuz sivilar, SU icmelisiniz surekli;bu vucudunuzdaki tuzlarin ve sivilarin dengede olmasini saglar;bud a kanda lityumun dengede olmasini-kalmasini saglayacaktir.

· Muntazam 3-4 ogun yemelisiniz; bu da vucudunuzda su dengesini saglar.

· Kafeine cok dikkat edilmelidir yani cay kahve kola icilmemelidir; bunlar daha cok isetir-idrar yaptirir; siz daha cok isedikce de ,vucudunuzdaki su dengesi degisir, su azalir ve LITYUM SEVIYESI degisir kaninizda;lityum seviyesi artar ve toksik-zehirlenme ACIL DURUMU baslar .Bunu istemiyoruz

Kaynak http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinfo/problems/bipolardisorder/bipolardisorder.aspx Ingiltere Kraliyet Psikiyatri Koleji

LITHIYUM=VEYA LITYUM NEDIR? Yan etkileri

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a681039.html LITHIYUM

Doktorunuzla ve kan tahlilleriniz icin de labratuarinizla tum randevuleriniza sadik kalin, atlamayin.Doktorunuz vucudunuzun lityuma verecegi cevabi test etmek icin kan tahlilleri isteyecektir.

NEDEN BU ILAC YAZILDI- VERILDI BANA ? Bipolar hastaligi manik depresif hastaligidir= bu da insanlarda depresyon ve hem de manik atak ( hizli-delice heyecanli mod) ve oteki anormal davranis modlari-durumlari donemlerine sebep olan bir mental=psikiyatrik hastaliktir. Lithiyum bipolar hastaliginda, insanlari tedavi etmek ve manik ataklari onlemek icin kullanilir. Antimanik denen sinifdaki ilaclardan birisidir lityum. Lityum beyindeki anormal aktiviteyi azaltarak ise yarar.

BU ILAC NASIL KULLANILMALI?

Lityum tablet, kapsul, veya uzun surede yavas yavas etkileyen tablet ve solusyon- sivi seklinde agizdan alinan bir ilactir.

Tabletler, kapsuller ve sivisi genellikle gunde 3-4 defa alinir. Uzun surede yavas yavas etkili olan tabletlerse gunde 2-3 defa alinir. Hergun hep ayni saatte ve surekli alinmalidir lityum. Ilacinizi receteye gore almaniz cok onemlidir- prospektusteki tum ikazlari cok iyi okumalisiniz ve uymalisiniz; doktorunuza veya eczaciniza anlamadiginiz veya sormak istediklerinizi mutlaka sormalisiniz. Lityumu aynen soylendigi gibi kullanmalisiniz. Ilaci daha az veya daha cok almayin, daha sik almayin ve sadece doktorunuzun size recetede yazildigi gibi kullanin.

Uzun surede etkili olan- yavas yavas kana karisan cinsten lityum tabletini ise butun icin yutun, asla bolmeyin, cignemeyin, ezmeyin.

Doktorunuz tedaviniz suresinde, ilacinizin dozunu arttirabilir, azaltabilir.Bu talimatlara aynen uymalisiniz.

Lityum hastaliginizin control altina alinmasina yardimci olur ama kokten yoke den bir tedavi degildir.

Lityumdan tam olarak faydalanabilmeniz icin 1-3 hafta gecmesi gerekir. Kendinizi iyi hissetseniz bile Lityum almaya devam etmelisiniz. Doktorunuzla konusmadan ilaci asla birakmayin.

BU ILAC HEM DE SU DURUMLARDA DA KULLANILIR; bazi kan hastaliklarinin tedavisinde, depresyonda, sizofrenide ( ki rahatsiz edici veya siradisi dusunceler, yasama ilginin kaybolmasi, ve guclu veya uygunsuz duygular iceren bir mental-psikiyatrik hastalik), ani fevri impals kontrolleri icin (zararli birseyi yapma icgudusu durtusunu durduramayanlar,karsi koyamayanlarda), ve cocuklarda bazi mantal-psikiyatrik hastaliklarda. Siz kendi durumunuzda lityumun ne gibi riskleri oldugunu kendi doktorunuzla konusmalisiniz.

Bu ilac baska durumlar icin de recete ile verilebilir ; daha fazla bilgi icin doktorunuzla veya eczacinizla konusun.

BU ILACI LITYUMU KULLANIRKEN, NE GIBI OZEL ONLEMLER ALMALIYIM?

LITYUMU ALMADAN ONCE;

· Doktora-eczaciya eger lityuma veya baska ilaclara alerjiniz varsa soyleyin

· Doktorunuza-eczaciniza daha baska ne receteli veya recetesiz ilaclar, vitaminler, beslenme amacli ek ilave seyler, ot tabii , dogal, herbal saglikli vs denen neler kullandiginizi, ya da kullanacaginizi da soyleyin. Sunlari ise sakin soylememezlik etmeyin;muadillerini eczacinizdan ogrenin Turkiye’de - acetazolamide (Diamox); aminophylline; angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors such as benazepril (Lotensin), captopril (Capoten), enalapril (Vasotec), fosinopril (Monopril), lisinopril (Prinivil, Zestril), moexipril (Univasc), perindopril (Aceon), quinapril (Accupril), ramipril (Altace), and trandolapril (Mavik); angiotensin II receptor antagonists such as candesartan (Atacand), eprosartan (Teveten), irbesartan (Avapro), losartan (Cozaar), olmesartan (Benicar), telmisartan (Micardis), and valsartan (Diovan); mide eksimesini yanmasini yoke den antiasit ilaclari, mesela karbonat vs antacids such as sodium bicarbonate; kafein caffeine (found in certain medications to treat drowsiness and headaches); calcium channel blockers such as amlodipine (Norvasc), diltiazem (Cardizem, Dilacor, Tiazac, others), felodipine (Plendil), isradipine (DynaCirc), nicardipine (Cardene), nifedipine (Adalat, Procardia), nimodipine (Nimotop), nisoldipine (Sular), and verapamil (Calan, Covera, Isoptin, Verelan); carbamazepine (Tegretol); diuretics ('water pills'); psikiyatrik ilaclarin tumu ve haldol dahil ,medications for mental illness such as haloperidol (Haldol); methyldopa (Aldomet); metronidazole (Flagyl); nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) such as celecoxib (Celebrex), indomethacin (Indocin), and piroxicam (Feldene); potassium iodide; phenytoin (Dilantin); selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) such as citalopram (Celexa), duloxetine (Cymbalta), escitalopram (Lexapro), fluoxetine (Prozac, Sarafem), fluvoxamine (Luvox), paroxetine (Paxil), and sertraline (Zoloft); and theophylline (Theolair, Theochron). DOKTORUNUZ ILACLARINIZIN DOZUNU DEGISTIRMESI VE/VEYA SIZI ILACIN YAN ETKILERI ICIN DAHA YAKINEN IZLEMESI GEREKEBILIR; Your doctor may have to change the doses of your medication or monitor you more carefully for side effects.

· Doktorunuza, daha once hic organic beyin sendromu yasadiniz mi soylemelisiniz- bu durum beynin calismasini etkileyen fiziksel bir durumdur- veya tiroid, kalp, bobrek hastaligi yasandi mi soylemelisiniz.. Doktorunuza hem de agir ishal , asiri terleme veya ates var mi soylemelisiniz. Bunlar yasanirsa doktorunuzu arayin hemen soyleyin.

· Hamileyseniz, hamile kalmayi planliyorsaniz, veya anne sutu veriyorsaniz mutlaka doktorunuza soyleyin.Lityum alirken hamile kalirsaniz, hemen doktoru arayun.

· Eger ameliyat olacaksaniz, ameliyat-operasyon , mudahele agizda olsa dahi, doktora, dis hekimine lityum aldiginizi soyleyin. Bu ilac size uykuluca yapabilir. Araba asla kullanmayin veya makine-alet kullanmayin.

BU LITYUMU ALIRKEN, NE GIBI OZEL BESLENME ONLEMLERI ALMALI, TAKIP ETMELIYIM?

Saglikli-dengeli beslenmeniz, gerektigi kadar cok su icmeniz- dogru miktarda ve tuz almaniz onemlidir bu tedaviniz sirasinda. Doktorunuz size bu onemli konularda konusacaktir- bu talimatlari takip edin. Dusuk tuzlu beslenme uygun degildir

Alkol asla kullanilmamalidir. Alkol ile bu ilaclarin cok tehlikeli etkilesimleri vardir ve onlenmelidir. Alkol bedende su dengesini azaltir ve dehaydrasyon olusur ki bu da lityum kullanan hastalarda cok tehlikelidir. Icinde kafein olan mesela cay, kahve, kokakola veya cukulatali sut icin doktorunuzla konusmalisiniz mutlaka; BUNLAR DA ICILMEMELIDIR .

EGER 1 DOZ LITYUM ILACIMI ALMAYI UNUTURSAM NE YAPMALIYIM ?

Kacirilmis atlanmis dozu hemen alin- icin hatirlar hatirlamaz. Ancak artik neredeyse bir oteki Lityum ilacin icilme zamani gelmisse, artik atlanmis ilaci icmeyin ve bundan sonra normal programa devam edin . Asla atlanmis dozla birlikte , 2 doz lityum ilac birlikte alinmamalidir.

LITYUMUN NE GIBI YAN ETKILERI VAR?

Lityumun yan etkileri vardir . Eger asagidaki semptomlarin birisi agirsa veya yok olmuyorsa, gecmezse, hemen doktorunuza soyleyin;

· Yerinde duramamak

· kontrol edilmesi zor el hareketleri

· Istah kaybi

· Karin agrisi veya karinda sisme, gaz vs

· Gaz

· Hazimsizlik

· Kilo almak veya kilo kaybi

· Agizda kuruluk

· Agizda asiri salya tukruk

· Dilde agri

· Yiyeceklerde tat almada degisiklik

· Dudaklarin sismesi

· Akne-sivilce

· Sac dokulmesi

· Soguk isida, sogukta siradisi rahatsizlik

· Kabizlik