GENCLIKTE SIZOFRENI- EL KITABI
SIZOFRENI HAKKINDA GERCEKLER
BASIC
FACTS ABOUT SCHIZOPHRENIA- YOUTH’S GREATEST DISABLER
BCSS-British Columbia Sizofreni Cemiyeti
BRITISH COLUMBIA SIZOFRENI CEMIYETI OZEL
MUSAADESI ILE TUM TURKIYE’DE HIC DEGISTIRILMEDEN, ASLINA SADIK KALARAK , BEDAVA
DAGITILMAK, FAYDALANILMAK, BASILMAK AMACLI RUKI, WWW.RUKI.ORG
TARAFINDAN TERCUME EDILMISTIR.
http://www.ruki.org/schizaileel.htm ye de tiklayiniz; bu da sizofreni
sevdikleri olan aileler icin hazirlanmis el kitabidir
Genclere, Egitimcilere,
Ailelere ve Otekilere Mektup:
Sevgili Okuyucu,
Sizofreni hakkinda bazi temel
bilgileri ogrenmek istiyorsaniz, umariz bu kitapcigi faydali bulursunuz. Lutfen
unutmayin, burada yazilanlar sadece tanitma amaclidir ve teshis amacli
kullanilmamalidir.
Kitapdaki bilgilerin cogu baska
kitaplardan, yazilardan, insanlarin kisisel tecrubelerinden
alinmistir.Sizofreni hakkinda daha fazla ogrenmek isterseniz, doktorunuzla
konusun veya mental saglik profosyonelleri ile gorusun.
Lutfen dikkat: Bu bilgileri hic
degistirmeden,aslina aynen sadik kalarak kopyeleyebilir,kesinlikle bedava egitim
amacli olmak kaydiyla cogaltabilir, basabilirsiniz,tum TURKIYE’de
dagitabilirsiniz.
Bu kitabin sizde nasil ise
yaradigini, nasil yardimci oldugunu veya gelecekte kitabin daha da
gelistirilmesine yarayacak fikirlerinizi bilmek, duymak isteriz.Bizimle temas
kurmak icin:
KAYNAK:
British Columbia Schizophrenia
Society BCSS
#201-6011 Westminster Highway
Richmond, B.C. V7C 4V4
Phone (604) 270-7841 Fax: (604)270-9861
E posta: bcss@istar.ca
URL; http://www.bcss.org/
|
Mesela SIZ Buraya bu
bilgileri kullanacak,SPONSOR OLACAK, bastiracak dernek vs adini, adres, tlf,
fax, e-posta, URL yazabilirsiniz; |
BCSS
Sizofreni Cemiyetine isbirligi ve ellerindeki tum hazirlanmis bilgilerin Turkce’ye
tercumesine ve Turkiye’de tum sizofrenili kisilerin aileleri, arkadaslari icin,
dernekler, dayanisma gruplari ve her turlu
bedava egitim amacli
kullanilmasina musaade ettikleri icin sonsuz tesekkurlerimizi sunariz.Bu amacla
kopyelenebilir, basilabilir, cogaltilabilir, BEDAVA dagitilabilir ancak kaynak
veriniz.Kendilerine de bir kopyesi istekleri uzerine gonderilmistir.
GERCEKLER:
§
Sizofreni gencleri,
gencliklerinin tavanindayken, en guzel zamanlarinda etkileyen bir hastaliktir. Genel sizofreni alevlenme
yasi 16- 25 arasindadir.
§
Sizofreni tibben bir fiziksel
hastaliktir.Bu kadar.Nokta.
§
Tedavi imkani vardir!
§
Erken teshis ve erken
modern tedaviyle hastaligi stabilize etmek, hastaligin uzun vadedeki durumunu
cok cok fazla iyilestirir.
SIZOFRENI ENDER DEGILDIR: KIMSENIN DE SIZOFRENIYE KARSI
BAGISIKLIGI YOKTUR
§
Sizofreni dunyanin her yerinde var-tum irklarda, her
kulturde ve tum sosyal siniflarda gorulebilir.
§
Dunyada her 100 kisiden
birisini etkiler sizofreni.Bu sayi ortalama B.C de
40.000 kisi veya Kanada’da toplam 290.000 kisidir. (ABD de ise 2.7 milyon
kisidir) Turkiye’deki rakamlari bilmiyoruz ama 700-800.000 kisi olmasi lazim
en az.
§
Erkeklerde, sizofreni
baslangic yasi 16- 20 yasdir
§
Kadinlarda ise bazen
biraz daha sonradir 20- 30 yaslarinda.
HEPIMIZ ETKILENIYORUZ
§
Kanada’da diger tum
hastaliklardan daha cok, sizofreni hastalari tarafindan isgal edilmektedir
hastahane yataklari- %8
§
Her yil hastahanelere
yatmalari, calisamaz durumda olanlara “disability” =issizlik odemeleri, yasama
takviye, yiyecek, kira vs “welfare” odemeleri ve calisamamalarindan kaynaklanan
is kaybi dahil her sene, Kanadalilara maliyeti milyarlarca dolardir.(BIZIM
ULKEMIZ DAHA BU SORUMLULUGUNU KANUNLAR ONUNDE USTLENMEMISTIR)
§
Oteki maliyetler –kisinin sahsi
potansiyeli, sahsi acilari, uzuntusu, cektikleri ve ailelerin yasadigi
zorluklar, problemler ise hicbir seyle olculemeyecek kadar zordur.
“Sizofreniden sadece kurbanlar degil,
aileler ve arkadaslar da etkilenir…Onlarin cektikleri de , topluma fatura
edilen sosyal ve maddi maliyeti de
olculemez.”-Seeman, Littman,
et al.
Schiz-o-phre-ni-a,n. Davranis ve entelektuel (zihin-beyinle ilgili) rahatsizliklar, realiteden uzaklasmakla karakterize edilen ve cok fazla degisik etkileri olan bir grup psikoz reaksiyonlardir.Amerikan Heritage Sozlugu.
Sizofreni deluzyonlar,
halusinasyonlar, dusunme ve komunikasyonda rahatsizlanmalar ve gittikce
kotulesen sosyal fonksiyonla karakterize edilir-Edward Sachar, MD
Tum sizofrenili kisileri
yeterince anlatabilecek bir tarif yoktur.Cunku bu beynin bir hastaligidir ve
beyin de kompleks, karisik, zor bir organdir, sizofreni de oldukca komplekstir.
Acik secik bilinen ise:
1. Bu hastalik hayatin her yonunden, her cevreden,
normal, akilli insanlari etkileyebilir ve
2. Hastalik algilamayi, tum duyulari bozar ve
duyduklarinin, gorduklerinin,hissettiklerinin
hangisi,ne gercek, ne gercek
degil ayirdedebilmesini cok zorlastirir.
Gereken destek verilerek, sizofrenili insanlar semptomlari ile basa cikmayi
ogrenebilir ve makul rahat ve uretken hayatlar yasayabilirler.
SIZOFRENI:
§
BEYIN HASTALIGIDIR
§
KESIN VE BELIRGIN SEMPTOMLARLA
TANINIR
§
ASIRI DUSUNCE
BOZULMALARI ILE BELIRGINDIR
§
ILACLA VE SUREKLI DOKTOR
KONTROLLERI ILE HEMEN HEMEN HER ZAMAN TEDAVI EDILEBILIR-STABILIZE EDILIR
“Sizofreninin henuz kesinlikle
neden oldugunu anlamiyoruz, ancak arastirmalar hizla ilerliyor” –Seeman, Littlemann, et al
Arastirmacilar sizofreninin
henuz “nedenlerini” bilmedikleri konusunda hemfikirler ama bilmecenin bircok
parcalari netlesiyor.Calisma ve ilgi alanlari soyle:
§
Biokimya –Sizofrenili kisilerde beyinde sinir sisteminde
kimyevi dengesizlik olustugu anlasilmakta.Boylece,bazi arastirmacilar beyin
hucreleri arasinda komunikasyonu= iletisimi
saglayan mesaj ileticileri(neurotransmitters)calismaktadirlar.Simdi
modern antipsikotik=antipsikotik ilaclar 3 degisik sinir iletkeni=mesaj
ileticileri sistemini hedeflemektedirler- dopamin,serotonin ve norepinephrine.
§
Serebral/beyinde kan
dolasimi- Modern beyin resimleme
teknikleri ile(PET skenler) arastirmacilar beyinde bilgi akisi islemleri
basladiginda aktive olan,harekete gecen bolgeleri tanimlayabiliyorlar.
Sizofrenili kisilerde beynin degisik bolumlerindeki aktiviteyi “koordine etmede
zorlandiklari” gorulmektedir.Mesela dusunurken veya konusurken, bircok insanin
beyninde on lobda=tarafta artan bir aktivite izlenir, ve ayni kiside beyindeki
dinleme bolgesinde ise aktivite azalmasi gozlenir.Ancak sizofrenide kiside on
beyin lobunda ayni aktivite artisini gorulur ancak oteki bolgede aktivite
azalmasi, filtre etmesi gorulmez.Arastirmacilar halusinasyonlar suresinde de beyinde
belli yerlerde alisilmamis aktiviteler gorebilmisler,tanimlayabilmislerdir.
§
Molekuler Biyoloji- Sizofrenili insanlarda bazi beyin hucrelerinin
dizilimleri, haritalari muntazam degildir.Bu hucreler bebek dogmadan cok once
olustugu icin,soyle bir spekulasyon var: (i) Bu hucrelerdeki gayri muntazamlik
sizofreninin dogumdan once olustuguna dair neden olarak gorulebilir; veya (ii)
Bu hucrelerdeki durum hastaligin daha ilerde olusmasina neden olabildigini
gosterir.
§
Genetik, kalitimsallik- Genetik arastirmalar devam etmekte ama su ana kadar
sizofreninin aileden kalitimsal bir sizofreni geni ile gectigine dair bir bilgi
yoktur.Sizofreni bazi ailelerde daha sik gorulur.Ama sizofreni olan bircok
hastanin aile gecmisinde sizofreni yoktur.
§
Stress- Stres sizofreniye sebep olmaz.Ancak zaten var olan
hastalikta, stresin semptomlari daha
kotu yaptigi ispatlanmistir.
§
Uyusturucular- Alkol, sigara, tutun ve sokak
uyusturuculari dahil tum uyusturucular kendileri sizofreniye sebep
olmazlar.Ancak belli uyusturucular semptomlari daha da kotulestirirler veya
zaten sizofrenili kiside psikoz krizini alevlendirirler adeta tetigi ceker
gibi.Uyusturucular ayni zamanda sizofreniye benzeyen semptomlara=belirtilere
sebep olurlar normalde saglikli insanlarda bile.
§
Beslenme Teorileri- Hasta kisinin gerekli sekilde uygun, saglikli ve
dogru beslenmesi gereklidir ancak belli vitaminlerin eksikliginin sizofreniye
sebep olmasi soz konusu degildir.Megadozda =asiri dozlarda vitamin terapileri
promosyonlari yapanlarin iddialari dogrulanmamistir.Bazi kisiler vitamin
aldiklarinda daha iyi olabilirler.Ancak bu surekli antipsikotik ilaclarinin
kullanimi veya genel bir iyi beslenmenin+vitamin+ilaclarin iyilestirici etkileri neticesinde
gorulebilir.Veya bu kisiler ne tur tedavi kullanilirsa kullanilsin zaten
iyilesecek grupta olanlardir
EVET, SIZOFRENININ ASLINDA
NEDEN OLDUGUNU BILMIYORUZ AMA SUNLARI BILIYORUZ…
SIZOFRENI SUDUR:
§
Beyin hastaligidir,
beyindeki fiziksel ve biyokimyasal degisiklikler nedeniyle , kesin ve belirgin
semptomlari vardir.
§
Gencligin en
cok zarar gordugu/ calisamaz , isgoremez durumda birakan bir hastaliktir- hastaligin baslama yasi genellikle 16- 25
yaslaridir
§
Hemen her
zaman ilaclarla tedavi edilebilir.
§
Insanlarin sandigindan
da sik rastlanir.Dunyada her 100 kisiden 1 rinde rastlanir- bu Kanada’da
290.000 kisi, komsumuz B.C. deki 40.000 kisi de dahildir buna. Toplumda her 100
kisiden birinde sizofreni oldugu bilindigine gore,Turkiye’de en az 650-700-800
bin kisi sizofreni hastasidir en az.
SIZOFRENI SU DEGILDIR:
§
“Bolunmus, cift kisilik”
degildir.
§
Cocuklukta yasanan bir
travma,derin uzuntu iz birakan olaylar nedeniyle, kotu anne-baba, veya fakirlik
nedeniyle olmaz.
§
Kisinin kendi hareketi
veya kisisel basarisizligi neticesi de degildir hastalik.
SEMPTOMLAR
“Bir turlu normal/avaraj bir
IQ su=zekasi oldugunu, yakisikli oldugunu, iyi bir sahsiyeti oldugunu ve—hem de
cok hasta oldugunu kabul edemedim”.-
Sizofrenili bir cocugun ailesi
Oteki hastaliklarda da
isaretler belirtiler oldugu gibi, sizofrenide de vardir.Semptomlar herkesde
birbirinin ayni olmaz.Bazi insanlarda hayatlari boyunca sadece bir defa
sizofreni epizodu= belirtilerin acik secik goruldugu ve mutlaka doktor
kontrolunde olmalari gereken kriz/psikoz suresi olur.Bazilarinda tekrarlayan
sizofreni surecleri olur ama aralarda normale yakin,oldukca normal hayatlar
surerler. Bazilarinda ise hayatlarinca agir semptomlar gorulecektir.
Sizofreni herzaman kisilikte
ve kapasitede degisiklikleri yapar…Aile uyeleri ve arkadaslar kisinin “ ayni
olmadigini” gorurler. Cunku algilamada
zorluklar yasamaktadirlar - ne gercek
ne degil algilama zorluklari vardir-hasta kisi genellikle semptomlari arttikca
daha cok kendi kabuguna cekilir. Bu kotulemeler genelde su alanlarda gozlemlenir:
§
Isinde veya akademik
aktivitelerde
§
Otekilerle iliskilerinde
§
Kendine bakmasi ve hijyen=
temizlik, banyo, sac,sakal vs
KARAKTER DEGISIKLIKLERI:
§
Sahsiyet/Kisilik
degismesi- Genelde sizofreniyi tanimada
anahtardir.Ilk once degisiklikler hafiftir,azdir ve farkedilmez kolay
kolay.Nihayet, bu degisiklikler aileye,arkadaslara, sinif arkadaslarina veya is
arkadaslarina gozle gorunur hale gelir.Duygusuzluk veya duygularda, ilgisinde
ve motivasyonda azalma vardir.normal
olarak disa donuk,gezmeyi ,arkadaslariyla birlikte olmayi vs seven kisi
kabuguna cekilir,sessizlesir,veya hisleri inisli cikislidir.Duygular,hisler
uygunsuzlasabilir- kisi uzuntulu bir durumda gulebilir, veya bir sakaya
aglayabilir- veya hic duygu belirtisi gosteremeyebilir.
§
Dusunce Bozuklugu- En inanilmaz etkili degisikliktir cunku uygun net
dusunmesini ve mantikli hareket etmesini, cevap vermesini engeller.Dusunceler
yavas olusabilir veya cok hizlidir veya hic yoktur.Kisi konudan konuya
atlayabilir, zihni karisik gorunebilir veya en basit kararlari bile vermekte
zorlanabilir.Dusunme deluzyonlarla renklenir- yani hicbir mantikli nedeni
olmayan gercek olmayan inanclar, dusunceler. Bazi insanlar
yargilandiklarina,olduruleceklerine inanirlar, birisinin onlari gozetledigini,
kendisine karsi casusluk yaptiklarini veya birilerinin ona karsi planlar yaptiklarina
inanabilirler.Buyukluk deluzyonlari gorulebilir=kendilerini cok onemli buyuk,
guclu vs kisiler zannedebilirler veya her konuda guclu,her seye muktedir ve
tehlikelere karsi hicbir korumaya ihtiyaclari olmadigini sanabilirler.Guclu
dini tutkular,durtuler gorulebilir veya dunyanin yanlislarini duzeltmek uzere kisisel misyonlari olduguna
inanirlar.(mesih vs gibi)
§
Algilama Degisiklikleri-
ise hasta kisinin dunyasini alt ust
ederler, tersine cevirirler.Gozlerden, kulaklardan, burundan,cildden ve dildeki
tad alma duyularindan beyine giden mesajlar birbirine karisir- ve hasta kisi
gercekte var olmayan seyleri gercekten duyar, gorur,
koklar veya hisseder . Bunlara halusinasyonlar denir.Sizofrenili hasta sikca
sesler duyar.Bazen bu sesler onu surekli tehdit etmekte, korkutmakta veya
asagilamakta, lanetlemektedir: ona emir verebilirler “kendini oldur” gibi.Bu
tur emirlerin uygulanma tehlikesi her zaman vardir.Hasta olanda gormede de
halusinasyonlar olabilir- duvarda olmayan bir kapi gorebilirler:bir
aslan,kaplan veya cok onceden olmus bir akraba aniden gorunur onlara.Renkler,
sekiller ve yuzler kisinin gozleri onunda degisebilir. Sese, tadlara, kokulara
asiri hassasiyet gorulebilir. Calan bir telefon ona itfaiye arabasinin/yangin
alarminin sesinden de kotu gelebilir veya sevdigi birisinin sesi havlayan bir
kopek sesi gibi gelebilir.Dokunma duygularinda da bozulma vardir.Insan sanki
“cildinin altinda karincalar geziyormus ya da cilt kipirdaniyormus” gibi
hissedebilir-veya hicbirsey hissetmiyebilir, hatta gercek bir yaralanmada vs
den aci,agri dahi duymaz,hissedemez.
§
Kendisiyle ilgili
algilamasi- Bir insanin bes duyusu da
etkilendiginde, kisi kendisini zamanin disinda, bu dunyada yasamiyor gibi
hissedebilir- vucutsuz ve serbestce ucuyormuscasina gezinme - ve hatta insan
olarak var olmadigini hissedebilir.
BOYLE DEHSETLI VE KORKUTUCU
DEGISIKLIKLER YASAYAN BIRISI GENELDE BUNLARI SIR OLARAK SAKLAMAYA CALISACAKTIR.
Neler olup bittigini gnelde
yogun sekilde saklama ihtiyaci duyarlar ve baska kisilerle gorusmeyerek, onlardan
kacarak, kendilerinin otekilerden “farkli”olduklarinin anlasilmasini
engellemeye calisirlar.Gercekleri yogun
ve agir sekilde algilayamamaktan kaynaklanan , korku, panik, dehset ve endise
duygulari tetiklenir ve bunlar da boyle korkunc,dehset verici tecrubelere dogal
reaksiyonlardir.
Psikolojik rahatsizlik cok
yogundur ama saklarlar-ve korku nedeniyle, siddetle inkar ederler
durumlarini.Ailelerinin ve arkadaslarinin uzuntuleri ve kendileri icin
cektikleri sikintilar nedeniyle, sizofreni hastalarinin sizofreni acilari,
dertleri daha da artar.
SIZOFRENI HASTALARININ
ANLAYISA, SABIRA VE HIC BIR ZAMAN TERKEDILMEYECEKLERINE, BAKILACAKLARINA DAIR
GUVENCE VERILMEGE IHTIYACLARI VARDIR.
ERKEN IKAZ ISARETLERI
Asagidaki listedeki ikaz
isaretleri, aile uyelerinde sizofreni hastasi olanlar tarafindan
hazirlanmistir.Tarif edilen bircok davranis durumlara olagan
reaksiyonlardir.Ama aileler hissederler- semptomlar hafif dahi olsa- fazla
belirgin olmayan ama kesin olan bir dikkat cekici davranisin “garip,olagan
olmadigi” veya kisinin “ayni kisi olmadigi” gibi.
Kisiden kisiye bu semptomlarin
adedi ve agirligi farklilik gosterir.-ama herkesin birlikte sozunu ettigi ise “
farkedilir derecede sosyal hayattan cekilme, kendi kabuguna
cekilme,insanlardan uzaklasma”.
§
Kisisel vucut
bakimi, dis gorunusunde gittikce artan gerileme, kotulesme
§
Depresyon
§
Garip
beklenmedik davranislar
§
Mantiksiz
laflar, sozler, cumleler
§
Asiri uyumak
veya uyuyamama
§
Sosyal
cevreden kabuguna cekilme, izolasyon ve tek basina olmak
§
Temel
kisilikte degismeler
§
Beklenmeyen
ani dusmanliklar
§
Sosyal
iliskilerde gittikce artan bozulma
§
Hiperaktif
olmak veya hic hareketsiz olmak-veya iki durum arasinda gidip gelmek
§
Konsantre
olamamak veya kucuk problemlerle basa cikamamak
§
Dinle asiri
ilgilenme veya gizli, bilinmeyen, insanoglunun anlayamayacagi seylerle asiri
ilgilenmek
§
Anlami olmayan
asiri, surekli yazi yazmak
§
Ilgisizlik
§
Aktivitelerini
birakmak- vaya genelde hayati birakmak, hayatin disina cikmak
§
Okul
basarisinda ve atletik ilgilerde vs azalma, dusme
§
Unutmak
§
Sahip oldugu
seyleri kaybetmek
§
Kritige asiri
reaksiyon gostermek
§
Mutlulugunu,
memnuyetini asla ifade edememek
§
Aglayamaz veya
asiri aglar
§
Uygun olmayan
zaman ve yerde , gereksiz gulmeler
§
Stimulasyona,
uyarilmaya asiri hassasiyeti vardir, rahatsiz olur- gurultu, isik, renkler,
desenler
§
Sikca tasinmak
veya hitchiking/dagda, ovada dere tepe yurumek gibi, alip basini gitmek vs
nedenlerle hep kacmaga calisir
§
Uyusturucu
veya alkol kullanabilir
§
Bayilma
gorulur
§
Garip vucut
pozisyonlari vardir
§
Kisilere veya
objelere dokunmayi israrla reddeder: eldiven vs giyebilirler
§
Basini veya
vucut tuylerini jiletle kazimak
§
Kendisini/vucudunun
cesitli yerlerini jiletle vs kesebilir, kesmekle tehdit edebilir
§
Goz kirpmadan,
gozunu dikip bakmak veya durmaksizin surekli
goz kirpmak
§
Duz, cizgi
gibi, yilan gibi bakislar
§
Cok dikbasli
inatcilik
§
Kelimelerin
garip sekilde kullanilmasi veya garip cumleler kurmak
§
Baska kisiler
ONA dokunduklarinda hassasiyet ve rahatsizlik duymalari (DOKUNMAZ, kendisine
DOKUNDURTMAYABILIR)
Calismalara gore destek olan,
yargilamayan, ve en onemlisi de kritik etmeyen=tenkit etmeyen aileler
hastalarin iyilesmesinde cok seyler yapabilirler.Oteki taraftan,kaotik ve
karisik olayli aile uyeleri olan hastalar genelde daha zor durumdadirlar ve
hastahaneye daha sik donmek zorunda kalirlar.
Artik bunlari bildigimize gore,
aile uyelerinin basa cikma metodlari olusturmak icin becerilerini
gelistirmeleri, hastaligin inis ve cikislarini anlayabilmeleri ve adapte
olmalari onemlidir.Sakin ve guven verici,yardimci ve destek veren aileler hasta
kisinin hayatinda onemli farkliliklar yaratabilirler.
YASLANAN AILELER – GELECEGE AIT
PLANLAR
YETISKIN BIR COCUGU EVI
TERKETMEGE, KENDI BASINA YASAMAYA CESARETLENDIRMEK, DESTEKLEMEK SEVMENIN
POZITIF NETICESIDIR, REDDETME, ISTEMEME DEGIL.Sizofrenili birisi icin bu bagimsiz yasamaya ilk adim
olabilir.
Ayri yasamak ,hem de ailenin
birlikte gecirecegi zamanin daha kaliteli olmasi demektir ve daha iyidir-
herkes daha az strese girer.Kimse 24 saat gorevde olamaz (bu hastahanelerde 3
vardiya demektir) ve hem de duygusal olarak da iliskide olmak ve de fiziksel ve
psikolojik zarar gormemek mumkun degildir.
Sizofreninin kisinin zekasini
engellemedigini unutmayin.Eger aileler surekli “vermege” devam ederler ve
sonunda nihayet kendileri tukenirler, verecek, destekleyecek enerjileri
kalmazsa hickimseye faydalari dokunamaz,yardimci olamazlar.Ilaveten
hasta olan kisi de bu fedakarliklarin suclulugunu tasir sonucta haketmedigi
sekilde.
§
Aileler
hastanin uzun vadedeki cikarlarini dusunerek, kendi ihtiyaclarini
oncelikle,simdi karsilamak zorundadirlar.Yani siz ne kadar iyi,saglikli,ayakta
olabilirseniz, hasta da uzun vadede sizden o kadar fazla
yararlanabilecektir.Tum aile uyelerinin cok fazla olmasa da, mutlaka disarda
kendilerine ait sosyal hayatlari olmasi yararlidir.
§
Cocuklarimizdan,
yakinlarimizdan kopmak,”evden ayrilmalarina alismak” her zaman zordur ama bunu YAVAS YAVAS yaparsak, onlarin genc yetiskin bagimsizligina dogru atilmis
pozitif adimlar olacaktir.
§
Tum
insanlarin evden ayrilmalari herkes icin eninde sonunda gereklidir.Ne kadar severlerse sevsinler,
kapasiteleri ne olursa olsun, aileler yaslandikca gittikce daha az destek
verebileceklerdir zaten ve kimse de olumsuz degildir.Boylece makul bir yasta
kisinin bagimsiz yasayacagi sartlari belirlemek en iyisidir.(ABD de gencler
liseden sonra, en gec universiteye basladiklari yil evden cikarlar,part time
calisarak ,tam gun vs calisarak, burs
veya okuma kredisi-borc alarak vs okurlar ve artik asla anne-baba evine asla
donmezler,onlar artik yetiskindirler.)
§
Hasta olan
birisinin evden uzakta once deneme olarak yasamaya baslamasi iyi bir
fikirdir.Eger bu ise yaramazsa, eve donebilirler kisa bir sure icin ve tekrar
yine kendi baslarina yasamayi deneyebilirler.Herkes bu fikirin sadece baslangic
oldugunu bilmelidir.Boylece eger isler hemen yoluna girmezse- kimse tum
deneyimin basarisizlikla neticelendigini dusunmez boylece. (ABD ve diger
ulkelerde calisamaz/is goremez sizofreni hastalarina bagimsiz yasamalarina
yetecek kaynaklar, para, dusuk kirali/devletin subvanse ettigi vs ev, saglik ve
sosyal yardim destegi saglanmaktadir.)
SIZOFRENI HASTASI OLMAK NEYE
BENZER?
Hastaligina ragmen,Janice
Jordan 20 yildir Muhendislik ve Teknik Editorluk gorevini basariyla
surdurmustur ve dusunce ve tecrubelerini iceren bir siir kitabini da
tamamlamistir.Yazdiklari soyle;
“Sizofreni tecrubesi kimsenin, ozellikle de bu sizofreni
tecrubelerini kendisi yasayan kisinin
anlayamayacagi cilginlik
dunyasinda dehset verici bir seyahattir. Insanin yaratilisindaki duzene aykiri,
bombos ve gercekle hic ilgisi olmayan bir dunyada yapayalniz yapilan bir
seyahattir bu.Kendinizi cok yalniz hissedersiniz. Fantazi dunyaniza uymayan
realiteyle/gercekle mucadele etmektense, kendi kabuguna cekilmek daha
kolaydir.Algilamanizdaki ciddi problemler nedeniyle iskence edilircesine
duygular yasarsiniz.Ne gercek, ne degildir ayirt edemezsiniz.Sizofreni
hayatinizin her yonunu etkiler.Dusunceleriniz yarisir ve parcaciklara ayrilmis
hissedersiniz kendinizi ve “ cildirmisliginizla” basbasa o kadar yalnizsinizdir
ki….”
“25 seneden fazladir cekiyorum
sizofreniden.Hatta halusinasyonlar, deluzyonlar ve paranoyasiz gecen gunumu
hatirlamiyorum.Boyle zamanlarda beynimdeki santralci gerekli mesajlari dogru
kisilere vermiyor. Kafamin icindeki degisik kisilerle ugrasmak cok zihin
karistirici, zor.Dusuncelerimde parcaciklara bolundugunde,en kotu problemlerim
basliyor.Hastaligim nedeniyle bircok defa hastahaneye yatirildim, hatta bazen 2
–4 ay kadar uzun.
Sanirim iyilesmege basladigim an
sizofreni ile basa cikabilmek icin yardim istedigim andi.Uzunca bir sure ciddi
bir mental hastaligim oldugunu inkar ettim. Genclikte buyume yaslarimda kendimi
garip zannediyordum.Her zaman korkuyordum.Kendi fantezi/hayal dunyam vardi ve
orada gunlerce kayboluyordum.
Ozel bir arkadasim vardi.Ona
“kontrol eden” diyordum.O benim gizli arkadasimdi . Tum kotu duygularimin
sorumlusuydu .Toplam tum negatif duygularimin ve paranoyamin toplamiydi o.Onu
gorebiliyordum,duyabiliyordum ama baska hic kimse onu goremiyor ve duyamiyordu.
Problemler koleje / universiteye
gittigimde artti.Aniden kontrol
eden tum zamanimi ve enerjimi almaga
basladi.Onun istemedigi birsey yaptigimda beni cezalandiriyordu . Bana surekli
bagiriyordu ve kendimi ahlaksiz, kotu, assagilik vs hissetmemi sagliyordu. Onun
bana avaz avaz bagirmasini ve varligimi yonetmesini nasil durduracagimi
bilmiyordum.Oyle bir noktaya geldi ki kontrol edenin cigliklarindan
realiteyi anlayamaz,kavrayamaz oldum.Ve bu nedenle gerceklerden/realiteden ve
cemiyetten elimi etegimi cektim.Kimseye neler oldugunu anlatamazdim cunku beni
“ deli” diye damgalamalarindan
korkuyordum.Kafamin icinde neler oluyor anlayamadim . Gercekten oteki “normal”
insanlarin da kontrol edenleri oldugunu dusunuyordum.
Kontrol eden en guclu ve belirgin
durumdayken, ben de caresizce okulu bitirmege calisiyordum.Kontrol eden gunluk
problemlerle ugrasmami ,halletmemi engelliyordu. Bu hastaligi herkesten
saklamaga calistim, ozellikle de ailemden.Aileme kafamin icindeki, surekli bana
ne yapmam, ne dusunmem ve ne soylemem gerektigini emreden bu insani nasil
soyleyebilirdim ki? Derslere katilmak ve dersleri anlamak gitgide daha
zorlasiyordu. Zamanimin cogunu kontrol edeni ve emirlerini dinleyerek
geciriyordum. Gercekten okulda ihtisasi nasil bitirebildigimi bilmiyorum…
Uzmanlik alanim egitimdi, ucuncu
sinif ogretmeni olarak is buldum.Bu uc ay surebildi,4 ay psikiyatri
hastahanesinde yatmak zorunda kaldim.Disardaki dunyada hic fonksiyonel
olamiyordum iste!Cok deluzyonlu ve paranoyaktim ve zamanimin cogunu
fantazi/hayal dunyamda ve kontrol edenle basbasa geciriyordum.