SINIRDA KISILIK, YANI BORDERLINE PERSONALITY DISORDER, KISACA BPD HASTALIGI NEDIR?
http://www.narsad.org/dc/pdf/facts.bpersonalityd.pdf NARSAD
DEPRESYON ARASTIRMA KURUMUNDAN SINIRDA KISILIK BROSURU
http://www.psikiyatrist.net/kisilikborderline.htm
http://www.nimh.nih.gov/publicat/bpd.cfm
http://www.bpdcentral.com/faqs.shtml
http://www.bpdcentral.com/resources/basics/main.shtml
http://mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=doc&id=517&cn=8
http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm
&TPLID=54&ContentID=23040 http://www.nami.org/
http://www.nimh.nih.gov/healthinformation/index.cfm
http://www.nimh.nih.gov/publicat/bpd.cfm http://www.mentalhealth.com/dis/p20-pe05.html
http://www.borderlineresearch.org/
http://www.noah-health.org/en/mental/
http://www.bpdresourcecenter.org/
http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Borderline_personality_disorder?open
http://www.mayoclinic.com/health/borderline-personality-disorder/DS00442
http://www.borderlineuk.co.uk/
http://www.stanford.edu/~corelli/borderline.html
http://www.palace.net/llama/psych/bpd.html
http://www.noah-health.org/en/mental/disorders/bipolar/index.html
http://www.noah-health.org/en/mental/disorders/border.html
http://www.noah-health.org/en/mental/disorders/bipolar/information/index.html#SupportGroups
http://www.noah-health.org/en/mental/disorders/bipolar/care/index.html
http://www.bpdcentral.com/sitemap.shtml
http://www.soulselfhelp.on.ca/info.html
http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/border.html
http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/resources/borderres.html
http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/conditions/dissocid.html
http://www.nami.org/Template.cfm?Section=By_Illness&Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&TPLID=3&ContentID=8896
http://www.noah-health.org/english/illness/mentalhealth/cornell/recovery/bipolgd.html
http://mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=doc&id=517&cn=8
http://www.webmd.com/diseases_and_conditions/bipolar_disorder.htm?src=google&placement=bipolar&gclid=coochmbq7omcfqpmuaodsggziq
http://hsl.lib.mcmaster.ca/tomflem/mental.html
http://www.soulselfhelp.on.ca/rrights.html
http://www.soulselfhelp.on.ca/declar.html
http://www.noah-health.org/en/mental/
http://www.mhsanctuary.com/borderline/
http://www.mhsanctuary.com/borderline/artindex.htm
http://www.psycheducation.org/depression/borderline.htm
http://allpsych.com/disorders/personality/borderline.html
http://www.aamft.org/families/Consumer_Updates/Borderline.asp
1.
Post Travma Stres hastaligi
2.
Duygu/ mod inis cikislari bozuklugu
3.
Panik,endise hastaliklari
4.
Bagimlilik (BPD hastalarinin % 54 du alkol, ilac,
uyusturucu bagimlisidirlar)
5.
Cinsiyet , kimlik problemleri
6.
ADD Dikkat Eksikligi Bozuklugu
7.
Yeme Bozukluklari
8.
Birden fazla kisilik bozukluklari
9.
Obsesif Kompalsif Bozukluk-OKD http://www.bpdcentral.com/resources/basics/main.shtml
LUTFEN BU SAYFALARI ASLA KENDINIZE TESHIS KOYMAK ICIN KULLANMAYIN; AMA ENDISELERINIZ VARSA DOKTORUNUZA GIDIN. BU SAYFALARIM TESHIS KONMUS SEVDIKLERINIZE, KENDINIZE YARDIMCI OLABILMENIZ VE YARDIMLASMAK, DESTEK VERMEK ICIN HAZIRLANMISTIR
BPD SINIRDA KISILIK
HASTALIGI KARAKTERISTIKLERI SUNLARDIR;
BPD SINIRDA KISILIK HASTALIGI OLAN BIR SEVDIGINIZ MI VAR?
BPD OLDUGUNU
GOSTEREBILEN DUSUNCELER;
BU KISIDE SU DUSUNCELER VAR MI?
BPD OLDUGUNU
GOSTEREBILECEK DUYGULAR;
BU KISIDE SU DUYGULAR/HISLER VAR MI?
BPD OLABILECEGINI
GOSTEREN DAVRANISLAR;
BU KISIDE SU DAVRANISLAR VAR MI?
http://www.bpdcentral.com/resources/basics/additional.shtml
BPD LI INSANLARDAKI EK OZELLIKLER
BPD li hastalarda DSM Amerikan psikiyatrik teshis
kriterleri tariflerinde yazili olmayan ama arastirmacilarin hastalikta sikca
goruldugune inandiklari baska ozellikleri de vardir.Bunlarin cogu da bu
kisilerin erken cocuk yaslarda yasadiklari cinsel veya fiziksel tacizlerle
iliskileri olabilir.
GITGIDE ARTAN UTANC-Insan olarak tamamen kusurlu ve
hataliyim gorusu,duygusu hakimdir.kendi sinirlarimizi belirleyen seyler artik
duygular degildir,benligin kendisidir;oyle olmaktir.Kisiyi gittikce zehirleyen
bu utanc kiside degersiz oldugu hislerini, izole oldugu-yapayalniz oldugu
duygusunu, bosluk ve tam anlamiyla yalniz oldugu duygularini
yaratir,olusturur.BPD lerin sevenleri bu karakteristiklerin dogru oldugunu
paylasmaktadirlar.
CIZILEMEMIS SINIRLAR-BPD li insanlarin kendi kendileri ile
ve baskalari ile de olan kisisel sinirlari ile ilgili zorluklari vardir. BPD
lerin sevenleri bu karakteristiklerin dogru oldugunu paylasmaktadirlar.
KONTROL PROBLEMLERI-Sinirda kisilik hastalari kendileri
oylesine kontrolsuzdurler ki,baskalarini kontrol etme ihtiyacini
hissederler.Ilaveten, boylece de kendi dunyalarini daha onceden bilinebilir ve
yonetilebilir yapmaga calisiyorlar boylece.BPD li insanlar suur altlarinda
bilincsiz olarak, baska kisileri hic kazanamayacaklari,kazanma sanslari olmayan
durumlara sokarak, baskalarinin hic anlayamadigi kaoslar yaratarak veya
baskalarini kendisini kontrol etmekle suclayarak onlari kendi kontrolleri altina alabilirler.Bazi BPD hastalari da
kendi guclerinden vazgecerek,kontrol altina alinma ihtiyaclarini on plana
cikartabilirler;mesela oyle bir yasam
sekli secerler ki tum secimler onlarin adina yapilir,onun adina baskalari
surekli karar verir; tarikatlara veya orduya katilmak,ya da kendilerini
korkuyla taciz ve kontrol edecek tacizkar kisilerle birlikte olmak vs gibi .
BPD lerin sevenleri bu karakteristiklerin dogru oldugunu paylasmaktadirlar.
BIR OBJENIN SUREKLI VARLIGINI KAVRAYAMAMAK-Yalniz
oldugumuzda cogumuz bizi seven yakinlarimizi dusunerek,hatirlayarak kendimizi
oyalar,sakinlestiririz.Hatta bu sevdiklerimiz cok uzaklarda bile olsalar, bu
duygu cok rahatlaticidir- hatta olmus olsalar bile.Iste bu kabiliyetimize OBJE
SUREKLILIGI/VARLIGI deniyor BPD li bazi kisilerde ise, kendileri endiseli ve
uzgunseler, boyle bir sevdikleri kisinin imajini,goruntusunu hatirlamalari ve
kendilerini sakinlestirebilmeleri cok zordur. Eger o sevdikleri kisi gercekten yanlarinda
degilse fiziksel olarak, bu sevdikleri hem de duygusal seviyelerde de yoktur
onlar icin.Hasta kisi sizi sik sik arayip, hala orada oldugunuzu ve hala onu
sevdiginizi bilmek ister. Bir BPD yakini/seveni bize BPD hastasi olan
sevgilisinin kendisini isten her arayisinda,hem adini ve hem de soyadini
da soylerek kendisini tanittigini
soyledi.
KISILER ARASI ILISKIDE HASSASIYET-Bircok kisi BPD li
kisilerin insanlari okumak-anlamak
kapasitelerinin muhtesem oldugunu ve onlarin hassas taraflarini kesfederek
tetiklemeyi cok iyi bildiklerini farketmislerdir.Bir doktor BPD hastalarina
sakayla karisik BPD medyumlari demektedir.
OLAYLARA HAKIMIYET VE YETERLILIK-BPD li bazi insanlar bazi
durumlarda ,duruma hakim ve cok yeterlidirler. Mesela cogu islerinde cok iyidirler
ve olaganustu basarililar sergilerler. Cogu da akilli, yaratici ve artistik
kabiliyetlere sahiptirler. iste bir olayda tamamen herseye hakim olup, baska
bir durumda tamamen kontrolu kaybedip paramparca olmalarini, bu nedenlerle aile
uyeleri kavrayamazlar;anlamakta gucluk cekerler.
NARSIST TALEPLER-BPD li bazi kisiler surekli olarak,sik
sik dikkatleri hep kendilerinde toplarlar. Bircok seye de, olaylari,seylerin
kendilerini nasil etkilediklerine gore reaksiyonlar gosterirler.
http://www.bpdcentral.com/resources/basics/types.shtml
BPD TIPLERI; YUKSEK VE DUSUK FONKSIYONLU BPD HASTALARI
BPD li kisiler fonksiyonlarinda birbirlerinden cok
farkli durumlar sergilerler;bu normal yasamlar surdurmekteki kapasiteleri,
evde veya disarda calisabilme kabiliyetleri,hergunku problemlerle basa
cikabilmek,baskalari ile iliskiler vs demektir.
BPD li bazi kisiler hastalik nedenli oylesine kapasite
kaybina ugrarlar ki calisamazlar.Kendilerini kesmek, zarar vermek nedenli,asiri
yeme bozukluklari, bagimliliklar veya intahar girisimleri nedenli zamanlarinin
cogunu hastahanelerde gecirirler. BPD bu hastalarin iliskiler kurmalarini cok cok zorlastirir ve bu nedenle de
kendilerine destek verecek sistemi de kuramazlar insanlarla vs. Parayla
iliskileri oylesine kotudur ki, yiyecek
almak icin paralari veya yasayacak evleri olmaz.
Dusuk fonksiyonlu sinirda kisilige yakin BPD
hastalari genellikle kendilerini birbirini takip eden krizler icinde
bulurlar.Cogunlukla kendilerine zarar vermek-kesmek,yakmak vs ve intahar
girisimleri ile manipule edilirler.Ancak sinirda kislikli hasta oylesine
belirgin hastadir ki,BPD sevenleri,yakinlari aile ve arkadaslarindan,toplumdan
cok anlayis ve destek,sevgi gorurler.
Yuksek fonksiyonlu BPD hastasi genellikle
,cogunlukla mukemmel normal hareket eder.Basarili,disa donuk,girisken,sevilen
kisilerdirler ve oteki yuzlerini sadece cok iyi tanidiklarina
gosterirler.Aslinda bu BPD hastalari da kendi iclerinde aynen dusuk fonksiyonlu
BPD hastalari gibi hissederler ama oylesine iyi kapatirlar ki bunu,hatta kendi kendilerine bile cok yabancilik
hissedebilirler.
Bu tip BPD yakini-sevdigi olan insanlar algiladiklarinin
ve duygularinin gercek olmasina, dogrulanmasina dikkat etmelidirler. BPD yi iyi
bilmeyen aile ve arkadaslar,BPD hastalarindaki ofke nobetlerine veya sozlerle
tacizlere ,anlatilan bu olaylara asla inanmayabilirler.Hatta bircok BPD
hastasinin yakinlari-sevenleri bize, hatta terapistlerin bile kendilerine
hastalarin kontrol disi davranislari anlatildiginda inanmadiklarini soylediler.
Tabii yuksek fonksiyonlu BPD ile dusuk fonksiyonlu BPD
arasinda cok genis bir alan var.Stresli yasam olaylari ise
yaramayan=fonksiyonsuz stresle basa cikmak mekanizmalarini tetikleyecektir
cogunlukla.
ICE VURMAK,DISA VURMAK- Bircok sinirda kisilik
davranislari tek bir sey icindir; icinden gelen , icindeki korkunc aci ve
uzuntu, yasla basa cikabilmek. Ama BPD li kisiler bunu cesitli farkli
sekillerde yaparlar.
Tecrubelerimize gore, BPD li hastalarin davranislari 2
kategoriye giriyor; disa vurmak, ice vurmak.Resmi, arastirmalara bagli
kategoriler yoktur. Bunlar daha ziyade, gercek dunyada farkliliklara bakis ve
uygun olan kategorileridir.
DISA VURMAK DAVRANISLARI- mesela ofkeyle,ofke
nobetleriyle,suclayarak, tenkit ederek, suclamalar yaparak, fiziksel olarak
siddet iceren davranislara yonelerek/girerek, sozlerle tacizkar davranarak ,
icindeki aciyi disari atmaktir, azaltmaktir. Bu disa vurmak davranislari
arkadaslar arasinda, aile uyelerinde ve eslerde-partnerlerde derin acilara
sebep olur.Mesela bir sinirda kislik hastasi kadin olan Kiesha, kocasinin
kendisini,isyerinin Noel ofis partisinde ihmal ettigini dusunup cok
ofkelendi.Ona dogru yurudu,ickisini yuzune bosaltti ve cikip gitti.
ICE VURMA DAVRANISLARI ise cogunlukla BPD li
hastaya zarar veriri ama yakinlarini da uzer. Ice vuran davranislari cogunlukta
olan BPD li kendisini asiri suclu hissedebilir hayali ofkelerle/suclarla
.Kendilerini kesebilirler, ofkelerini iclerinde tutmaga calisabilirler ve kendi
hatalari olmayan problemler icin kendilerini suclarlar. Intaharlar da
mumkundur.
Bazi BPD hastalari ise temel olarak hep ice vurma-ice
donuk davranislara girmektedirler. Bazilari ise hep, cogunlukla disa donuk
davranislardadirlar. Mesela Kiesha’yi ele elin;kocasini Noel partisinde
utandirdiktan sonra, kendisini cok suclu hissetti. Partiden cikip eve yuruyerek
gitti kilometrelerce. Eve geldiginde, Noel agacindan cam suslemelerinden bir
avuc kapti, avucu icinde ezerek kirdi ve cok fazla kanama yasadi.
http://www.bpdcentral.com/resources/basics/assumptions.shtml
BPD HASTALARININ SANDIKLARI,SUUR ALTLARINA YERLESMIS OLAN SEYLER SIZINKILERDEN
DEGISIK OLABILIR
BPD hastasi birisiyle iliskilerinizde, onun suursuz
bilincalti varsayimlari ile sizinkilerin cok farkli oldugunu bilmeniz,anlamaniz
cok onemlidir.
BPD HASTALARININ VARSAYIMLARI SUNLARI DA ICINE ALABILIR;
Lutfen bu okuduklarinizin her BPD hastasinin dusuncelerini yansitmayacagini unutmayin. Sizin ozel durumunuzda neler gecerli, neler yasaniyor kendiniz anlayin; karar verin.
http://www.bpdcentral.com/resources/basics/main.shtml
BORDERLINE PERSONLITY DISORDER YANI SINIRDA KISILIK HASTALIGI,BPD NEDIR?
“ BPD olmak omur boyu cehennem gibidir. Hic de
daha hafif degil. Aci, ofke, zihin karisikligi, kirginlik, hic bir zaman bir
dakika sonrasinda ne hissedecegimi bilememektir. Aci veriyor cunku sevdiklerime
aci veriyorum. Yanlis anlasildigimi, anlasilamadigimi dusunuyorum. Herseyi
analiz ediyorum. Bana hicbir sey zevk, keyif vermiyor. Kirk yilda bir “cok
mutlu” olurum ve bu yuzden de endiselenirim. Sonra kendi kendimi uyusturur,
tedavi ederim alkolle. Sonra da kendime fiziksel olarak zarar veririm. Sonra da
bu yuzden sucluluk yasarim. Utanc. Olmek isterim ama kendimi olduremem cunku
geride kalanlarin duyacaklari aciyi dusunerek cok fazla sucluluk hissederim ve
sonra da ofkelenirim bu yuzden ve kendimi keserim veya fazla miktarda ilac
alirim ki tum bu duygularimdan kurtulmak icin. Stres!’
Terapistler teshis ve istatistiki Manuel denen DSM adli kitabi kullanirlar saglikli ve dogru teshisler koyabilmek icin. Buna gore BPD de sik gorulen 9 musterek sinirda kisilik ozelliklerini soyle siralamislardir; bunlardan sadece 5 tanesinin uzun suredir var olmasi BPD ye isaret edebilir;
ANCAK LUTFEN SUNLARA DIKKAT EDIN;
http://www.borderlinedisorders.com/public.htm CORNELL
PSIKOTERAPI PROGRAMI=BPD NEDIR ?
New York ,Cornell Universitesi, Cornell Kisilik
Bozukluklari Enstitusu asagidaki bilgileri halka BPD sinirda kisilik
bozukluklari veya sinirda birden
fazla kisilikler olarak bilinen oteki anlasilmakta zorluklar yasanan tum
psikiyatrik hastaliklara isik tutmak ve insanlari bilgilendirmek, guclendirmek
icin hazirlamistir.Bircok hasta derman aradigi sadece depresyon, endiseler,
takintilar veya fobilerle degil, ama hem de ofke ve duygularinin kontrolu,
kendini anlamak ve tedavi asamasina toleransli, anlayisli olmayi da ogrenmek,
anlamak, kavramak zorundadir.
Bu bilgiler sizi teshis icin kisinin gecmisine ve
semtpomlarina,yani belirtilerine ve
muhtemel nedenlerine,tedavi ve neticelere goturecektir.
TESHIS
Borderline denen sinirda kisilik asirlar oncesine kadar
gider.Asirlarca Avrupa’da toplumlar “akli yerinde olmayan” insanlari , akil
hastahanelerinde tutarak veya bir kasabadan oteki kasabaya goturerek normal yasamdan
uzaklastirdilar. 18.ci asira gelindiginde ise, birkac doktor bu eski tabirle
“akil kurumlarindaki” hastalari incelemeye basladilar ve de bu hastalarin
bazilarinin hic de sanildigi gibi mantik zinciri icinde akillarini
kaybetmediklerini anladilar; neyin gercek oldugunu veya olmadigini
kavrayabiliyorlardi ama DUSUNMEDEN ani reaksiyon gostermekten
(impulsiveness), asiri ofkeli olmaktan
(ragefullness) ve de genel olarak kendilerine hakim olma zorluklarindan kaynaklanan
duygusal nedenlerle asiri aci cekiyorlardi ve de baskalarina aci
cektiriyorlardir. Bu insanlar adeta gercek cilginlik denen MANTIK –AKIL
KULLANAMAYAN “akil hastaliklari” ile normal davranislar ve dusunce ve duygular
arasindaki SINIRDA YASIYORLARDI.
Bu kisiler ne akil yoksunu ve ne de mental=psikiyatrik
hastalardilar ve de psikiyatristleri gelecek 100 yilda surekli sasirtmaga devam
ettiler. iste toplum ve psikiyatri dunyasi suclularini, alkoliklerini, intahari
deneyen=edenleri, duygusal olarak stabil-dengeli olmayanlari ve nasil davranacaklari
onceden belli olmayanlari bu “sinirdaki ulkeye” yerlestirdiler-bu onlari cok
daha net sekilde tarifi yapilmis oteki sinirdaki manik depresyon,sizofreni gibi
hastalarla ,oteki uc sinirdaki “normal” insanlardan ayirmak icin yapilmisti.
Bundan 100 yil kadar once, cok zeki ama cok hasta bir
kadin, eger kendisi ic dunyasinda
yasadiklarini ve kendisine hayati cekilmez yapan semptomlari ve
hatirladiklarini anlatirken doktoru kendisini saatlerce dinlerse,hayatin daha
kolay yasanabilir oldugunu ve ve de hayatini
yasanmaz yapan semptomlarin da gitgide azaldiklarini kesfetti.Hasta iyilesti ve
Almanya’daki ilk sosyal yardim gorevlisi oldu.
Onun da doktoru olan Dr.Breuer da Sigmund Freud’un
ogretmenlerinden biri oldu-“konusmayla tedavi” yi yani psikoanalizi yaratan
Freud. Onceleri Freud’un talebeleri “konusarak tedavinin” ciddi sekilde
psikotik olan mental hastalar haric otekilere yardimci olacagini dusunduler.Ama
sonraki yillarda bu “sinirdaki ulkedeki” ve psikotik olmayan hastalarla
ugrasmaya basladiklarinda, terapistlerin umduklarinin aksine bunlarin malesef
terapilere cevap vermedikleri anlsildi. Yavas yavas terapistler bu ‘sinirdaki
grubu” semptomlarina gore degil de, semptomlarin altindaki ozel problemlerine
gore ve de bunlarin da kisideki
etkilerine gore gruplandirmaya,tarif etmege basladilar.
Sinirda kisilik BPD hastalarinin semptomlari psikiyatrik
yardim isteyen bircok hastaninkiyle aynidir; depresyon, ani duygusal inis
cikislar,kendilerini daha iyi hissedebilmek icin,hatta kendi kendilerini tedavi
etmek amaciyla ilaclarin –uyusturucularin-alkolun kullanimi, yanlis kullanimi
yani bagimlilik, takintilar-obsesyonlar, fobiler-korkular, bosluk ve yalnizlik
duygulari,yalniz olmaya tahammulsuzluk, yeme problemleri.
Ama bunlara ilaveten, sinirda kisilikli BPD hastalari
ofkelerini kontrolde asiri problemler sergilerler;inanilmaz ve beklenmedik
sekilde ani reaksiyon ve tepkiler gosterirler; aniden asik olurlar ve aniden
asik olmaktan-sevmekten vazgecerler; oteki insanlari gozlerinde idealize
ederler= buyuturler ve aniden ayni kisilerden suratle nefret ederler.Tum
bunlarin neticesinde de terapistlerden yardim isterler ve de aniden buyuk bir
hayal kirikligi ve ofkeyle de ayni terapisti terk ederler.
Tum bu semptomlarin altinda ise, borderline=BPD lerde
terapistler sunlari da tespit ettiler ; cesitli dozlardaki herturlu
endise seviyelerine tahammulsuzluk, bu endise seviyelerine tolerans
,dayaniklilik gostermede kapasite dusuklugu; asiri ofkeli, cogu insanin dogal
olarak bir yerde tahammul edebildigi kabul edilmeme,terk edilmek-etmek, ve
cesitli kayiplarda asla toleransli olamamak, kabullenememek ve bu duygu ve
durumlarla basa cikamamak; ve de uzulduklerinde, strese girdiklerinde
kendilerini rahatlatip, sakinlestirememek; bircok insan duygu ve dusuncelerini davranis-hareketlerle,
askta, nefrette herturlu ifadede kontrol altina alabilirken , engellerken bunu
yapamamak ozellikleriidir BPD lilerin.
Ve dahasi, BPD
kisiligini en cok tarif eden sey de, kisinin kendisiyle ilgili
dusuncelerinde tutarlik-stabilite olmamasidir; ” Ben neyim? “ diye
sorar bu insanlar.”Hayatim bir kaos; bazen herseyi -ne olsa yapabilirim,
basarabilirim gibi geliyor;ama oteki zamanlarda olmek istiyorum cunku kendimi
oyle yetersiz,aciz ve nefretlik
hissediyorum ki. Bir tek insan olmak yerine ben bircok kisiyim sanki.”
BPD leri en iyi tarif eden kelime “
stabil-istikrarli-surekli tutarli, dengeli olamamaktir”. Duygulari
stabil degildir, hic bir mantikli sebebi olmaksizin duygularda cilgin inis
cikislar yasanir. Dusunce sekiller stabil degildir-bazen mantikli ve net
dusunurler, baska zamanlar ise oldukca psikotiktirler. Davranislari stabil
degildir- genellikle harikadirlar, cok verimli ve guvenilirdirler ama bunu
bebek gibi garip davranislar izler surekli, aniden islerini birakip istifa ederler, insanlardan kacip kendilerini
izole ederler, basarisizlik baslar.
Kendilerini , oz-benliklerini kontrol edebilmeleri
stabil degildir, zordur -kendi kendilerini asiri inkar etmek demek olan
beslenme problemi anoreksiyadan, ani durdurulamayan spontane davranislarin
merhametine siginirlar. Insanlarla iliskileri de stabil degildir-zordur.
Kendilerini baskalari icin feda edebilirler ve aniden kendi tahammul
sinirlarina ulasip, aniden ofke nobetlerine kapilirlar veya saygili ve
soylenenleri yapan – teslim olma pozisyonundan ,birden bire, aniden
durdurulamaz cilgin ofke nobetlerine gecerler.
Bu stabil- dengeli olamama durumlari ile
ilgili olarak inanilmaz siddette endise, sucluluk ve kendinden nefret etmek
gorulur BPD de ve de bu durumlardan kacis, kurtulus olarak da ilaclara,
alkole , asiri yemeye ve intahara basvurarak rahatlamaya calisirlar. Cok
uzucu ve garip ama, bircok sinirda
kisilik hastasi kendilerini acilen rahatlatmak icin de kendilerini kesmeyi
veya sigarayla vs yakmayi kesfederler, ogrenirler-bu endiselerini gecici olarak
durdurur.
Bu problemlerin baskalari ustundeki etkileri cok cok
fazladir; aile uyeleri bu surekli degisken cocuklarindan,
kardeslerinden, eslerinden ne beklemeleri gerektigini,onun nasil davranacagini
asla bilemezler ama bildikleri birsey vardir- ondan problem gelecektir; intahar
tehditleri ve denemeleri, kendi kendine zarar vermesi neticesindeki kesikler,
yaniklar, dikisler vs, inanilmaz ofke nobetleri, suclamalarla saldirmalar, ani
dusunmeden spontane evlilikler, hamilelikler ve kurtajlar, surekli yeni is
hayatina baslamak ve is-okul mesleki kariyerleri terk etmek ve de aile ona
yardim edemez.
Ve tabii hastanin hayati uzerinde BPD hastaliginin etkisi de en az
bu kadar kotu etkendir; bircok isi kaybederler, basarilar yok edilir, insan,
ozel iliskileri paramparcadir, aileler kendilerini soyutlamaya baslarlar,
uzaklasirlar. Ve netice de bu muhtemel basarili olabilecek bir yasamin
,kapasitenin basarisizligi ve trajik intaharidir siklikla.
SEBEPLERI
Sinirda Kisilik
Hastaligi BPD denen bu hastaliga ne sebep olmaktadir?
Tek bir sebep yoktur. Bircok vakada katkida bulunan genetik
hassasiyet, belli bir cins reaksiyon sistemi olmasi, yasamin erken cocukluk
donemlerinde yasananlar ve de norolojik ve hormonal rahatsizliklar gibi
bircok faktor oldugu gorulmektedir.Tum bu faktorler birbirleri ile icli disli
olup, neticede ailelerde, kucuk cocuklarin ogretmenlerinde reaksiyonlara sebep
olup problemi daha da yogunlastirirlar.
Son arastirmalara gore, aileden gelen genetik
hassasiyet faktoru, bazi vakalardan da anlasildigina gore, oteki insanlara
gore, kendisi BPD hastasi olan annelerin ayni yumurta ikizi cocuklarinda cok
daha fazla BPD gorulmektedir.Ama bu arastirmalar
bunu ima etmekle beraber, hicbir sekilde henuz ispatlanmamistir bu gercek.
BPD hastalarinin mood disorders= duygusal inis cikislari iceren
rahatsizliklari,alkoliklik ve intahar eden akrabalari, BPD hastasi olmayan
insanlara gore, daha fazladir.
Aniden kizmak, ofkelenmek, sakin olamamak konusuna gelince, bildigimiz
gibi tum bebekler fiziksel ve duygusal dengeleri acilarindan birbirlerinden
farklidirlar. Yasamlarinin baslangicinda sakinlestirmek, yatistirmak zor olan
bebekler, belli zamanlarda- saatlerde beslenmesi ve uyutulmasi zor olanlar ve
de kizginliga ya da aciya inanilmaz –anormal yogun ofkeyle reaksiyon gosterenler, muhtemelen en cok BPD hastasi olma riskinde olan
cocuklardir. Ama tum zor bebek olanlarin yetiskin olduklarinda BPD hastasi
olacaklari anlamina gelmez asla. Ilaveten BPD hastalarinin bazilarinin anneleri
cocuklarini kolay, asiri sakin cocuklar olarak tanimlamislardir.
Yasamlarinin ilk yillarinda edindikleri tecrubelere
gelince, BPD hastalarinin cogu bebeklik
ve erken cocukluk donemlerinde kendi paylarina dusmesi gerekenden cok cok daha
fazla zorluklar yasamislardir. Bu cocuklar fiziksel, seksuel ve duygusal olarak
taciz edilmislerdir. Birden cok fazla
bakicilari olmustur.Olum veya bosanma nedeniyle anne- babalarini
kaybetmislerdir.Cok sik ve cok aci veren hastaliklar yasamislardir. Ama tum
bunlari yasamis olan her cocuk da BPD hastasi olmamistir. Ve dengeli-tutarli
ailelerde yasayan ve de cocuklukta hicbir zorluk yasamadiklari anlasilan bazi
cocuklar da sinirda kisilik tablolari sergilemektedirler.
Norolojik ve hormonal konulara gelince, bircok
BPD hastasinin cocuklukta gelisme problemleri vardir. Bircoklari ise cesitli
ogrenme problemleri-engelleri,ozurleri yasamislardir gecmiste.Bazilarinda sara
gorulmus veya beyin dalgalarinda anormallikler gorulmustur.Bazilari ise
ergenlik cagina girince inanilmaz zor regli siklusleri yasamislardir. Ama tum BPD hastalarinda gorulmemektedir bu problemler ve de
bu problemleri olanlarin hepsi de sinirda kisilik hastalari da degildirler.
Ancak hemen gorebilecegimiz sey nasil olup da bu
elemanlarin birbirleriyle alakali oldugudur; rahatsiz, mutsuz ve bir
turlu susturamadiginiz, sakinlestiremediginiz ve de belli saatlerle muntazam
bir beslenme programina bir turlu alistiramadiginiz bebek , gece boyunca uyumayan bebek, ve de hic bir sebep yokken
ofke nobetleri tutan bebek, siradan iyi bir anneyi sinirli ve sabri oldukca az
bir anneye donusturebilir. Anne-babanin
bu rahatsiz bebegi sakinlestirip, rahatlatmak egitimi- becerisi
olmamasi, genellikle neticede ailede ofkeyi tetikler ; ve de
normalde beklenen sekilde reaksiyon gosterebilecek bir sakin-kolay bebekleri
olsaydi kendilerini cok daha iyi kontrol edebilecek olan bu anne-babalarda cocuga taciz
baslar.
Buyurken iki tecrube cok sikca yasanir BPD lerde.Birisi
kendilerinin yeterince kendi kendine yeterli, kendinden emin gorunebilmek tecrubesi-kendilerinden
emin ve yeterli gorunmek isterler. Cunku bu kisiler sikca gercekten de cok yeterli, cok
akilli,hassas, zeki,olaylarin ozunu ,ic yuzunu iyi anlayabilen vs kisiler de
olduklari icin, BPD lerin kucukuk onemsiz bir ofkede cokmelerini , hic sebepsiz
ofke nobetleri gecirmelerini,inanilmaz mantik/muhakeme yanlisliklari
yapmalarini kimse ciddiye alamaz-asla anlayamazlar.Psikotik bir insan boyle
hareket ettiginde, insanlar sempatik olmaya meyillidirler;anlayislidirlar
–“Elinde degil” derler ama sinirda kislik hastaligi olan kisiye ise “ kendine
gel, toparlan, buyu… , daha iyisini sen yapabilirsin,..bu sen degilsin ….”
Denir. BPD hastalarinin davranislari genellikle kendi istekleri ile yapilmis
gorulur; insanlari yonlendirmek, kullanmak, kendi istediklerini yaptirtmak icin
manipulatif olduklari sanilir ve “sadece dikkati cekmek istiyor” denir.
Ikinci tecrube de acik secik yeterli, kendine guvenen
insan olabilmek- ve iste bu da baskalari tarafindan boyle kabullenilmemek-
anlasilmamak tecrubesidir. “O kadar da zor olmamali”
“basagrin…reglin…endisen baskalarinkinden daha kotu olamaz….neden bu kadar
buyutuyorsun ki….”. Iste baskalari tarafindan anlasilmamak ve hosgoru
gormemek, onun kendisine duydugu
nefreti daha da arttirir. Psikiyatristlere gelen BPD vakalarinin buyuk bir cogunlugu kadinlardir. Bunun niye boyle oldugunu
bilmiyoruz , ama arastirmacilar cocuklukta kiz cocuklarin sayica , erkek
cocuklarina gore cok daha fazla cinsel tacize ugradiklarini ve de bu tacize
ugramis erkeklerin de duygusal dengesizliklerini- stabil olamayislarini, kendi
kendilerini mahvetmek- kendilerine zarar vermek yerine baskalarina karsi siddet
seklinde ifade ettiklerini dusunuyorlar. BPD olan erkekler iste bu nedenlerle,
psikiyatristlerin muayenehanelerinde , psikiyatrik hastahanelerde degil,
hapishanelerde oluyorlar.
TEDAVI
Bir aile uyesinin BPD den aci cektigine teshis konana
kadar, ailede o kadar cok stres yasanmistir ki, herkes etkilenmistir. iste bu
nedenle, baslangicta tum ailenin yardim almasi tavsiye edilir. Genellikle
degisik aile uyeleri aile icinde
problemleri aciga ciktikca zamanla kisisel terapiler isterler.
BPD hastasi icin ayakta psiko-terapi haftada 2-3 defa ve
yillarca surer. Terapist hastayla birlikte calisarak, onun
davranislarindaki motivasyonu anlamaga calisir ve onun ofkeye-sikintilarina
dayanma-tahammul gucunu-kapasitesini, kizginlik ve yalnizliktaki duygularina
kapilarak, ani dusuncesiz davranislara basvurmadan guclendirmege, dayanikliligini arttirmaga calisir.
Bircok BPD hastasinin surekli “sadece siyah ve sadece
beyaz” dusuncelerinin sebep oldugu duygulara konsantre olan; baskalarini veya
kendilerini bazen muhtesem bulan bazen de degersiz bulan tecrubelerine surekli
konsantre olan terapilere ihtiyaci
vardir. Hastayla zararli iliskileri de onleyebilmek ve de ona
gerekli destegin de verilebilmesi icin, ailelerin de ilk yillarda
psikoterapilere ihtiyaclari vardir.Ona uygun destek vermek icin , onun tehditlerine ve mantiksiz
talep-isteklerine yenik dusmek ve yapmak yerine hastaya gerekli sinirlar
koymayi ogrenmelidirler.
Ayakta hasta tedavisinin oteki parcasi da ilaclardir.
Belirgin duygu inis cikislari yasayan hastalar bazen aslinda epilepsi-sarayi tedavi etmeye yarayan 2 adet
ilactan faydalanmaktadirlar - depakote
veya tegretol. Agir yogun depresyondaki veya yeme bozukluklari olan BPD ler
antidepresyon ilaclarindan faydalanmaktadirlar. Kucuk dozlarda tipik
olarak sizofrenide kullanilan noroleptik ilaclar bazen BPD hastalarina
asiri stresli olduklari zamanlarda iyi gelmektedir. Lityum da bazen
faydalidir ve de oteki ilaclarin dozlarinin da azaltilmasina yardimci olur. Valium gibi hafif trankilizanlar veya Dalmane vs gibi hafif
sedatifler cok asiri dikkatle uygulanmalidir cunku ASIRI BAGIMLILIK-ALISKANLIK
YAPAN ILACLARDIR BU TURLER.
Eger ayakta tedaviler ise yaramazsa
–yetersiz hale gelirse veya sik sik tekrarlayan intahar denemeleri
yasanirsa,veya hasta belli bir tedavide/terapide kalamiyorsa ve kendisinin ve
de baskalarinin normal yasamini surekli kesintiye ugratiyorsa, aile ve hasta bu
konuda uzman bir merkezle gorusmelidir.Hastanin cok daha detayli
degerlendirilmesi neticesinde, daha kendi ihtiyaclarina gore hazirlanmis bir
kisisel bir terapi, bununla birlikte grup veya aile terapileri, hatta
bagimlilik-alkol tedavisi, veya hastahaneye yatirilma seklinde daha yogun bir
tedavi veya gun boyunca gidilen,aksam eve gelinen hastahane tedavileri uygun
gorulebilir.
Gun boyunca gidilen, aksam eve gelinen hastahane
tedavileri hastalarin kendi problemlerini anlamalarina, ve bunlarin baskalarini
nasil etkiledigini anlamalarina ve hemde bu problemlerle calisan-ugrasan
yardimci kisileri hastalarla gunluk gercek yasam icinde bir araya getirmege
yarar.BPD hastalari birbirlerine iyi destek verirler-bazen de bu negatif
sekildedir tabii-ama genellikle de pozitiftir.Acik sozlu,gozlemci ve
dusunduklerini soyleyen yontemleriyle, kisinin kendi problemlerini gormesine
engel olan ve hep baskalarini suclamasina sebep olan,olayi inkar etme ve
cesitli mazeretler uydurmasina son verirler/asiri etkilidirler.Hastaligin
tanimlanmasi,kabullenilmesi ve onu yenmek icin kararli olabilmek icin basarili tedavi gereklidir.
IYILESMEK
Yeterli tedavi edilmezse,hastalik omur boyu surecekse,
genellikle sikca intaharla neticelenir.Iyi bir tedavi ile,gelismeler bircok
vakada gercekten iyidir.Dr.Michael Stone- Columbia Psikiyatrik Enstitusunde 500
adet sinirda kisilik hastasi ile yaptigi ve 20 seneden fazla suren
calismalarinda,her 10 hastadan 4 du hastahaneye yatis ve bu calismalara ilk
baslanis yilindan -tarihlerinden sonra
10-20 yilda iyilesti klinik olarak. Hastalarin % 75 si kendi kendilerine bakip
calisabilir ve iyi durumdalar. Hastalarla calisma basladiktan ilk 16 yil sonra,
intahar orani % 7 ydi. Iyilesen hastalarin senelerce psikoterapilere sadik
kalanlar, israrli olanlar olduklari anlasildi.
Dr.Stone bu arastirmasina- calismalarina basladiktan
sonra, Kisilik Hastaliklari Enstitusu-Personality Disorders Institute surekli
olarak sinirda kisilik hastaligi ve tedavisini arastirmakta, calismaktadir. Dr.Otto F. Kernberg
liderliginde calisiyoruz; kendisi
Kisilik Bozuklugu Hastaliginda dunyanin en unlu uzmanidir;kitaplari
ve yazilari 1971 den beri sinirda kisilik hastaligina nasil teshis konulacagi
ve nasil tedavi edilecegi hususlarinda temeli olusturmustur.
Sinirda kisilik hastaligini etkili sekilde tedavi etmeyi
anlayisimiz gittikce artiyor. ABD New York White Plains de tam kapasite klinik
servislerimiz, Manhatten’da da ayakta-gunduz terapilerimiz vardir. Disarda
tedavi icin New York’ta 914-997-5940, hastahanede tedavi icin degerlendirme
merkezi 914-997-5700,ozel tedavilerde Dr. John Clarkin 914-997-5911 The New
York Presbyterian Hospital-Westchester Division The Personality Disorders
Institute Cornell Psychotherapy Program
NAMI- BORDERLINE
PERSONALITY DISORDER, SINIRDA KISILIK HASTALIGI,YANI BPD
www.nami.org BPD
insanda davranis modlarinin ani,dusunmeden ve stabil olmamasi ile, kendisi
hakkindaki imaji ve kisisel iliskileri ile karakterize edilir;tanimlanir.Cok
siklikla erkeklerden,cok kadinlara bu teshis konmaktadir.
BPD NIN SEMPTOMLARI NELERDIR?
BPD li kisilerde asagidaki semptomlardan birkaci-bircogu
bir arada gorulur;
BPD YE NE SEBEP OLUYOR?
BPD nin sebepleri belli degildir henuz,ama psikolojik ve
biyolojik faktorlerin ilgili oldugu biliniyor.Ilk baslarda sizofreni ile
sinirlari oldugu saniliyordu bu hastaligin,ama simdi BPD nin daha cok ciddi bir
depresyon hastaligi oldugu dusunulmektedir. Bazi vakalarda, norolojik veya ADD
denen dikkat eksikligi hastaligi rol oynamaktadir.Biyolojik problemler mod
-davranislarin stabil olmamasina sebep olabilir ve de ani davranislari kontrol
edememeye sebep olur ve bu da problemli iliskilere yol acar.Cocukken
problemli psikolojik gelismeler, belki ihmal, taciz veya surekli bir anne-baba
iliskisinde olmamak, yetersiz ve fonksiyonsuz aile iliskileri, cocukta kimlik ve kisilik problemlerine yol
acabilir. BPD nin sebeplerini, psikolojik ve biyolojik faktorlerini
netlestirmek icin daha cor arastirmaya ihtiyac vardir.
BPD NASIL TEDAVI EDILIR?
Psikoterapi ve ilaclarla birlikte yapilan tedavi BPD nin
en iyi tedavisi,en basarili tedavisi olarak gorulmektedir.Ilaclar endiseyi ,
depresyonu ve yasami cikmaza sokan ani dusuncesiz-istenmeyen davranislari
azaltmada yardimci olabilir.Dolayisi ile BPD semptomlarindan ilaclarla kurtulan
kisiye, zararli dusunce sistemlerinde ve gunluk yasamini kesintiye ugratan
iliskilerle basa cikmasina yardimci olur.
Ancak kisiye kazinmis olan karakter zorluklarini ilaclar
duzeltmez. Uzun sureli ayakta-disarda psikoterapiler ve eger kisi dikkatle
grupla uyumlandirilirsa, grup terapileri cok yardimci olabilir. Kisa sureli
hastahanede yatmak asiri stresli ve ani zararli davranislarin goruldugu ve
bagimlilik donemlerinde gerekli olabilir.
Bazi kisiler tedavilere cok iyi cevap verirken, genellikle
tedaviler zor ve uzun vadelidir.Hastaligin semptomlari kolayca kisa surede
degismezler ve genellikle de teraoileri-tedavileri engellerler,yarida
biraktirirlar vs.Iyilesme donemleri , kotulesme donemleri ile arka arkaya
gorulurler siklikla.Ama cok sansliyiz ki bu kisler uzun vadede BPD
semptomlarinda onemli azalmalar gorecekler ve yasam fonksiyonlarinda da
gelismeler yasanacaktir.
BPD ILE BIRLIKTE BASKA HASTALIKLAR DA GORULEBILIR MI?
Evet.Baska psikiyatrik hastaliklar-bozukluklar da var mi
anlamak,karar vermek cok kriitik ve onemli bir konudur.BPD de cok ciddi
depresyon hastaligi (buna bipolar da dahildir),yeme bozukluklari, alkol-ilac vs
bagimliliklari da birlikte gorulur. BPD li kisilerin ortalama % 50 sinde ciddi
depresyon epizodlari gorulur.Hatta bazen bu “normal” depresyon cok daha yogun
ve sureklidir ve uyku ve istah bozukluklari gorulebilir veya daha da
kotulesir.Bu semptomlar ve yukarda bahsedilen otekiler, tedavi gerektirebilir.
Bazi kisilerde ise norolojik degerlendirme de gerekebilir.
BPD DE HANGI ILACLAR KULLANILMAKTADIR?
Antidepresyon ilaclari, antikonvalsiyon denen epileptik
ilaclar, ve kisa sureli kullanilan noroleptik ilaclar BPD de sikca
kullanilanlardirlar.Ilac kullanimi hakkindaki karar hasta ile terapisti/doktoru
arasinda birlikte verilmelidir ve de kisinin yazilan ilaci yazildigi-verildigi
gibi kullanmaya istekli oldugu da kontrol edilmeli-sorulmalidir.Hastaya
ilacin muhtemel faydalari, riskleri ve yan etkileri ve ozellikle de fazla
alinirsa yani overdose tehlikeleri tek tek, uzun uzun anlatilmalidir.
·
“Psychopharmacology of
Borderline Personality Disorder;A Review, by” Rex W. Cowdry, M.D.J of Clinical
Psychiatry 48;8 (Suppl), August 1987
·
DAHA FAZLA BILGI ICIN
BASVURULACAK KAYNAKLAR www.bpdcentral.com
www.tara4bpd.org
·
NAMI kaynak verilerek
ve tum adresi full olarak kullanilarak, yukardaki bilgiler aslina sadik
kalarak,hic degistirilmeden basilabilir,kullanilabilir;dagitilabilir. www.nami.org
http://www.bpd.net.nz/who.html
WHO DUNYA SAGLIK ORGUTU BPD KRITERLERI,TESHISI NASIL YAPILIR?
DSM IV KRITERLERINE
GORE TESHIS VE SINIRDA KISILIK HASTALIGI
DSM IV NEDIR? Amerikan Psikiyatri Cemiyetinin yayinladigi kitaba gore, DSM IV basili-yazili olan , anlasilabilir var olan eldeki hastaliklarin klasifikasyonlari, eldeki tek taninabilir psikiyatrik hastaliklari yazar.Bu nushasi da coklu etnik kokenli etkileri, yasamdaki gelismeleri ve bagimliliklari daha da cok vurgulamaktadir.Bu klasik referans kitabina 100 adetten fazla klinik doktoru ve arastirmaci katkida bulunmuslardir.
Lutfen dikkat edin;asagidaki 9
semptomdan sadece 5 tanesinin yogun sekilde ve uzun suredir/yillardir
var olmasi gerekmektedir BPD teshisi
koyabilmek icin.
BORDERLINE
PERSONALITY DISORDER –SINIRDA KISILIK HASTALIGI TESHIS KOYMA KRITERLERI;
Asagidaki 5 kalem veya daha fazla semptomla da belirlenmis, israrli bir sekilde stabil olmamak ve insani iliskilerinde stabil olmamak, kendisi hakkindaki imaji-gorusu ve etkileri, ilk yetiskin olma yillarinda baslayan ve de bircok ortamda-sartta var olan, belirgin bir aniden, dusunmeden, sonuclarini ve etkilerini hic dusunmeden impalsiv davranis ;
1. Gercek veya hayali bir terk edilmeyi onlemek icin cilginca cabalar. Not;Buna 5 numaradaki intahar veya kendisini kesmek davranislarini dahil etmeyin.
2. Asiri deger vermek,yuceltmekle , aniden deger vermemek arasinda gidip gelmekle karakterize edilmis, kisiler iliskileri arasindaki yogun ve stabil olmayan-dengeli tutarli olmayan- uclardaki davranislar ve yasam bicimi
3. Kimlik bozuklugu-rahatsizligi;israrli ve cok belirgin sekilde kendisi,goruntusu,benligi hakkinda tutarli olmayan ,stabil olmayan gorusleri olmasi
4. En az sunlardan 2 konuda ani-impalsiv-dusuncesiz-sonuclarini dusunmeden kendisine muhtemelen zarar verecek sekilde hareket etmesi; mesela cok para harcamak; dusunmeden ,ani, rastgele ve/veya korunmasiz seks; bagi